• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    TURSKA KUĆA S MANSARDOM

    Treće sačuvano zdanje, za koje se pretpostavlja da je nastalo još u vreme turske uprave Somborom, nalazilo se na mestu današnje Živinske pijace, preko puta nekadašnjeg zdanja Sirotišta i Škole za zabavilje (sadašnje zgrade OŠ „Bratstvo-jedinstvo“), na samom kraju leve ili neparne strane nekadašnje Ulice Sv. Ivana (današnjeg Trga cara Lazara). Iako se verovalo da potiče iz turskog perioda, arhitektura ove kuće, koja je ucrtana na planu okruženja crkve Sv. Trojstva i franjevačkog samostana iz 1774. godine, kada je pripadala Ivanu Daražiju, imala je i elemente baroka, pa je moguće da je dograđivana ili preuređena tokom 18. stoleća. Kuća je 1828. g. pripadala udovi Jelisaveti Gis, a 1856. g. vlasnik…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    OFICIRSKI (OMLADINSKI) DOM

    Na mestu nekadašnje kuće Ane Tuner (1837. g. prostirala se na 355 kv. hvati),  koju je 1875. g. kupila i obnovila porodica Lalošević, a koja je kasnije pripala gradu, početkom 1921. g. započela je izgradnja somborskog Oficirskog doma. Odbivši 1920. g. predlog da nekadašnja kuća Laloševića bude ustupljena Radničkom opštem stručnom udruženju, koje je želelo da kuću preuredi za svoj Sindikalni dom, Skupština i Senat grada iste godine su, povodom obeležavanja druge godišnjice oslobođenja Sombora, na predlog gradonačelnika dr Lazara Radišića, poklonili Minstarstvu vojnom ovo gradsko imanje, ukupne veličine 1371,6 m2, radi zidanja Oficirskog doma Somborskog garnizona. Vrednost poklonjenog poseda procenjena je na 300.000 kruna (75.000 dinara). Tokom zidanja Doma,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKA PREPARANDIJA

    Od 15. novembra 1816. g. Sombor je postao sedište „Kraljevskog pedagogičeskog instituta srbskog“, kako je bio zvaničan naziv prve Srpske učiteljske škole (Preparandije) u vreme njenog preseljenja iz Sentandreje u Sombor. Sentandrejska Srpska preparandija osnovana je četiri godine ranije, 15. novembra 1812, zahvaljujući trudu Uroša Stefana Nestorovića, carskog savetnika i nadzornika za sve pravoslavne škole u habzburškoj monarhiji.  Ova škola, koja je uz dve gimnazije (novosadsku i karlovačku), karlovačku Bogosloviju i Maticu srpsku predstavljala jednu od pet najvažnijih srpskih kulturno-prosvetnih ustanova u Austrijskom carstvu, decenijama se nalazila u nekadašnjem skromnom zdanju nekadašnje škole „Norma“ Avrama Mrazovića, u porti somborske Svetođurđevske crkve (ova škola je radila od 1778. do 1811. g.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKA “TITOVA” VILA

    Zdanje koje je među Somborcima decenijama bilo poznato pod imenom “Titova vila” zapravo je sagrađeno kao letnjikovac imućne somborske porodice Krizmanić. Predak ove porodice doselio se polovinom 19. veka u Sombor iz Vrbovskog u Riječkoj županiji. Godine 1910, sa porodicom Bikar, Krizmanići su bili suvlasnici ukopne radnje “Konkordija”, koja se nalazila u jednospratnici na uglu Glavne i Tihe ulice (kasnije Bele Šandora, pa Avrama Mrazovića). Ovo zdanje će po njima i poneti ime, a nakon 1910. godine, Krizmanići su zgradu prepravili u stilu secesije. Između dva svetska rata ukopna radnja je pripadala samo porodici Krizmanić i bila je najuglednija radnja ove vrste u Somboru. Godine 1911. Krizmanići su zabeleženi i…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SINGEROVA ZGRADA

    Godine 1889. g. otvoren je u Somboru i dugovečni foto-atelje Šamuela Singera (Singer Samu), brata poznatog novosadskog fotografa Jozefa Singera. Singer je besprekorno izrađivao portrete (sačuvani su njegovi portreti velikog srpskog pesnika Laze Kostića i Kostićeve supruge, somborske dobrotvorke Julijane Palanački), a bavio se i reportažnom fotografijom, pa i fotomontažom. Singer je 1939. g. obeležio 50-godišnjicu svog fotografskog rada izložbom fotografija u somborskoj Gradskoj kući, a na čelnom mestu nalazile su se dve fotografije jednog Somborca (Benje iz Šeširdžijske ulice, danas ul. Ilije Birčanina), prva iz 1889. g. na kojoj je bio fotografisan kao mladić, a druga iz 1939. g. na kojoj je ovaj čovek već bio dobrodržeći osedeli starac.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ŠKOLA BRAĆE MIHAJLOVIĆ (OŠ “NIKOLA VUKIĆEVIĆ”)

    Srpska ili pravoslavna osnovna škola u Somboru pouzdano je postojala već četrdesetih godina 18. veka. Prema sačuvanom školskom izveštaju, koji je za Bačku eparhiju 1756/57. g. sastavio magister (učitelj) slobodnog i kraljevskog grada Sombora Jovan Grigorijević, pravoslavnu osnovnu školu u gradu učili su većinom dečaci (od 83 đaka bile su svega dve devojčice) od šest do 15 godina, podeljeni u bukvarce (46 učenika od šest do 11 godina), časlovce (15 učenika od sedam do 14 godina), psaltirce (15 učenika od 11 do 15 godina) i kanoniste (sedam učenika od 13 do 15 godina). Godine 1778. Avram Mrazović je pokrenuo trorazrednu Gradsku osnovnu školu, nazvanu “Norma”, koja je radila do 1811.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KUĆA Dr KOSTE POPOVIĆA

    Jednospratnica, na kraju leve strane Glavne ulice (prema parku), pripadala je somborskom advokatu i političkom prvaku dr Kosti Popoviću. Sagrađena je 1865. g. u stilu romantizma, na mestu gde se ranije nalazila kuća znamenitog somborskog prosvetitelja, književnika i gradskog senatora Avrama Mrazovića (1756-1826). Posed na kome je kuća sagrađena bio je skromne veličine (Mrazovićev posed, zapisan u vlasništvu njegove udovice, prostirao se 1837. g. na svega 145,5 kv. hvati). Graditelj kuće bio je Anton Rekl. Godine 1868. od Mrazovićevih naslednika posed i kuću kupio je Gavrilo Drakulić. Fasada kuće je po horizontali podeljena na vence kojima su razdvojeni prizemlje i sprat, sa naglašenim središnjim rizalitom koji od ostatka fasade razdvajaju…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    PALATA Dr SIME PAVLOVIĆA

    Na Svetođurđevskom trgu u Somboru, preko puta Gradske kuće, nalazila se jednospratnica imućnog trgovca i zemljoposednika Sime Bikara, podignuta polovinom 19. stoleća. Kuća se nalazila pored zdanja Somborske trgovačke i zanatlijske banke, čiji je Sima Bikar bio osnivač i dugogodišnji predsednik. Predsednik Uprave ove banke bio je dr Sima Pavlović, zemljoposednik i dugogodišnji zvanični županijski fizikus (lekar) za koga je smatrano da se obogatio i stekao veliko imanje (preko 300 jutara zemlje) time što je oslobađao regrute od vojne obaveze na osnovu zdravstvenog stanja, razume se uz novčanu protivuslugu (mito). On je od naslednika Sime Bikara kupio njegovu nekadašnju kuću, kao i omanje prizemno zdanje koje se nalazilo između kuće…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    SEMZEOVA PALATA

    Godine 1850. u Somboru je, od Karla Latinovića, kuću i 270 jutara zemlje u predelu salaškog naselja Šikare kupio Janoš Semze iz pomađarene nemačke plemićke porodice koja se ranije prezivala Ajgler, rodom iz Prigrevice, a poreklom iz Salcburga u Austriji, odakle je njihov predak doseljen krajem 18. stoleća. To je i najstariji podatak o prvim pripadnicima ove imućne zemljoposedničke porodice u gradu. Četvrt stoleća kasnije, 1874. godine, iz Prigrevice u Sombor je prešao i Julije Đula Semze, veleposednik, kasnije i poslanik u Ugarskom saboru. Iste godine je zvanično primljen za žitelja slobodnog i kraljevskog grada Sombora i odmah je dobio saglasnost da na svom zemljištu, na Glavnoj ulici, na kome…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    REFORMATSKA CRKVA U SOMBORU

    U okolini Sombora reformati ili kalvinisti pojavljuju se još krajem 16. veka, u vreme turske uprave, a u gradu su zabeleženi i krajem tridesetih godina 18. veka, kada su ovdašnji franjevci preveli iz reformatske i evangelističke u katoličku veroispovest više somborskih građana, mahom doseljenih Mađara i Nemaca. Reformatska vera bila je raširena posebno među Mađarima u Erdelju (Transilvaniji) Novi podaci o Somborcima reformatske veroispovesti zabeleženi su 1820. i 1836/37. godine, kada je u gradu živelo samo dvoje, odnosno troje reformata. Prema podacima iz 1844. g. u Somboru je živelo 12, 1863. g. 20, a 1878. g. 77 žitelja reformatske veroispovesti. Njihov broj je narednih godina i decenija bio u stalnom…