• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    NAJSTARIJA SAČUVANA FRESKA U BAČKOJ

    Najstarija freska u Bačkoj nalazi se ujedno i u najstarijoj sačuvanoj, danas franjevačkoj crkvi Uznesenja Marijina u Baču. Bač je naselje sa najdužom urbanom tradicijom na ovom prostoru, po kome je cela oblast Bačke i dobila svoj naziv. Kao arhiepiskopsko sedište Bač se pominje još u dokumentu vizantijskog cara Justinijana I još 535. godine. Srednjovekovni ugarski izvori ovo naselje, kao županijsko sedište Bačke županije, pominju krajem 11. i početkom 12. stoleća. U isto vreme Bač je i sedište Bačke biskupije, koja će, oko 1135. godine, biti sjedinjena sa Kaločkom biskupijom u Kaločko-bačku nadbiskupiju. Osnova današnje franjevačke crkve u Baču, svakako najkompleksnijeg kulturnog dobra na prostoru Vojvodine, nastala je krajem 12.…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    KAKO NASTAJE SLIKA – OD PRVE LINIJE DO POTPISA (SAVA STOJKOV)

    Godinu dana nakon što je dobio svoju galeriju i atelje u istorijskom zdanju somborske Preparandije (koji su postojali između 2010. i 2016. godine, sve dok Preparandija – nekadašnja Srpska učiteljska škola – nije oduzeta somborskom Pedagoškom fakultetu i predata u vlasništvo SPC), zamolio sam omiljenog somborskog i vojvođanskog slikara Savu Stojkova da napravimo seriju fotografija koje bi svedočile o nastanku jedne njegove slike. I zbilja, 8. februara 2011. godine, od 10:00 do 11:30 časova, u njegovom atelju u Preparandiji, brzim tempom i rutinom koju je posedovao, maestro je, pred mojima fotoaparatom na stalku, naslikao jedan svoj klasičan bački pejzaž. Od preko 100 fotografija koje sam tada načinio, odabrao sam 40,…

  • PALETA RAVNICE,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Umetnost,  Znamenite ličnosti

    ZABORAVLJEN SOMBORSKI SLIKAR ARPAD JUHAS

    Prvi somborski slikar koji je imao ozbiljnu reputaciju u svetu slikarstva i umetnosti bio je Arpad Juhas. Rođen je 29. juna 1863. g. u Somboru, kao najmlađe od četvoro dece ovdašnje mađarske porodice krojačkog majstora Mihalja Juhasa i njegove supruge Kristine rođ. Kanjo. Kuća njegovih roditelja nalazila se na uglu tadašnje Pastirske ulice (današnje Branka Radičevića) i Venca Jožefa Etveša (danas Živojina Mišića). Osnovnu školu i gimnaziju Arpad Juhas je završio u rodnom gradu, posle čega je 1879. g. u Budimpešti upisao školu crtanja, ali, zbog materijalnih teškoća, nije uspeo da je završi. Već sledeće godine vratio se u Sombor gde je radio kao županijski službenik do 1886. godine. Te…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    CRKVA SV. OCA NIKOLAJA U STANIŠIĆU

    Prva crkva u Stanišiću nastala je ubrzo po doseljenju ovdašnjeg srpskog stanovništva iz sela Baračke i Dautova na nekadašnju stanišićku pustaru, tokom 1763/64. godine, a 1765. g. popisana su u selu sva petorica doseljenih sveštenika – Nićifor Petrović i Timotije Selakov iz Baračke (u svešteničkoj službi od 1746, odnosno od 1753. godine), te Petar Grujić, Grigorije Borđoški i Kiril Stojanović (u službi od 1743, 1759. i 1760. godine). Četiri godine kasnije (1769), zapisano je da je selo, sa 110 srpskih kuća, imalo crkvicu, sa parohijom koja je pripadala bajskom protoprezviteratu. Reč je, verovatno, samo o kući u kojoj je obavljana crkvena služba. Do kraja te decenije stanišička crkva je imala…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    FRANC AJZENHUT – BAČVANIN KOJI JE SLIKAO ORIJENT

    Franc Ajzenhut (Franz Eisenhut) rođen je u nemačkoj porodici, 26. januara 1857. g. u Bačkoj Palanci, odnosno u delu grada koji se tada nazivao Nemačka Palanka. Njegovi preci doseljeni su ovde, verovatno, krajem 18. ili početkom 19. veka. Prezime Ajzenhut ne nalazi se na spisku doseljenih Nemaca u urbarijalnim spisima Palanke iz 1772. godine, a 1828. g. na popisu stanovnika Nemačke Palanke zapisan je Jozef Ajzenhut (prezime Ajzenhut u to vreme zabeleženo je i severno od Sombora, među nemačkim stanovnicima trgovišta Stanišić i sela Čatalje). Kao sedmo dete nekadašnjeg bačvara, a zatim gostioničara Georga Ajzenhuta i Terezije Zomer, rodom iz Bukina (Mladenova), mladom Francu Ajzenhutu bilo je namenjeno da postane…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    IKONOSTAS SOMBORSKE SVETOĐURĐEVSKE CRKVE

    Godine 1859. za somborskog protoprezvitera postavljen je mlad i energičan sveštenik Đorđe Branković (1830-1907) iz Sente, koji će kasnije, od 1890. do 1907. godine, biti na položaju srpskog patrijarha. Uz sve brojne aktivnosti prote Đorđa Brankovića vrhunac njegovog delovanja predstavljala je velika obnova Svetođurđevske crkve u Somboru, jedan vek nakon izgradnje. Crkvena opština je 1865. g. prihvatila Brankovićev predlog i rešila da izvrši potrebne popravke u hramu. To je i učinjeno sledeće godine, između 26. juna i 1. avgusta. Tada je skinut i stari, ali još veoma dobro očuvan ikonostas Teodora Kračuna, nastao sedamdesetih godina 18. veka, koji je poklonjen Pravoslavnoj crkvenoj opštini u Kuli i tamošnjem hramu Sv. apostola…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    “MIROSLAVLJEVO JEVANĐELJE” DAROVAO JE SOMBORSKOJ PREPARANDIJI SRPSKI KRALJ ALEKSANDAR OBRENOVIĆ

    Najstariji srpski pedagoški časopis „Školski list“, koji je uređivao Nikola Vukićević, dugogodišnji upravnik Srpske učiteljske škole (Preparandije) u Somboru, u broju četiri, od 30. aprila 1898. godine, na 62. strani, u rubrici „Školske vesti“, doneo je vest pod naslovom „Dar Učiteljskoj školi u Somboru“. U vesti se kaže: Njegovo veličanstvo kralj Srbije Aleksandar I blagovoleo je podariti jedan faksimilisani primerak Miroslavljevog jevanđelja i Srpskoj učiteljskoj školi somborskoj. Uprava zavodska je nadležnim putem blagodarila uzvišenom darovatelju na ovom lepom i retkom daru. Reč je o prvom, hromofotolitografskom izdanju Miroslavljevog jevanđelja – najstarije i najlepše srpske rukopisne ćirilične knjige i najvažnijeg spomenika srpske srednjovekovne pismenosti, nastalom krajem 12. veka, koje je priredio…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    CRVENOKOSA BOGINJA IZ DERONJA

    U Bačkom Podunavlju, koje može da se smatra jednom od kolevki savremene evropske civilizacije, na zaštićenom arheološkom lokalitetu Donja Branjevina, oko 35 km južno od Sombora i šest kilometara zapadno od bačkog sela Deronje, na prostoru između Dunava i nekadašnjeg toka reke Mostonge (danas kanala Dunav-Tisa-Dunav), pronađen je pre 30 godina jedan od najdragocenijih arheoloških nalaza na tlu Vojvodine. Reč je o statueti Crvenokose boginje, iz perioda ranog neolita, staroj više od 7.000 godina, koja je, svakako, i najznačajniji pronalazak ovog arheološkog nalazišta, na kome su arheolozi Gradskog muzeja u Somboru i Arheololškog instituta iz Beograda uspešno vodili istraživanja punih trideset godina, između 1965. i 1995. godine (neolitsko naselje ovde…

  • PALETA RAVNICE,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Umetnost,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC – ZNAMENITI SRPSKI KOMPOZITOR (PETAR KONJOVIĆ)

    Iz stare i patricijske somborske porodice Konjović potekao je znameniti srpski kompozitor Petar Konjović. Kao sin Somborca Pavla Konjovića, učitelja, Petar Konjović je rođen 1883. g. u selu Čurugu, gde se njegov otac nalazio na službi. Petar Konjović je u Somboru završio Srpsku učiteljsku školu (Preparandiju) 1902. godine, a u ovoj školi, u kojoj je tada predavao vrstan muzički pedagog Dragutin Blažek, inače Čeh, Konjović je dobio prve podstreke za muziku kao životni poziv. Još kao đak somborske Preparandije Konjović je komponovao svoju prvu operu, rađenu na tekst Dragutina Ilića „Ženidba Miloša Obilića“, ali da bi izbegao podozrivost austro-ugarskih vlasti operi je dao naslov „Vilin veo“. Finale svoje prve opere…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    IKONOSTAS MALE PRAVOSLAVNE CRKVE U SOMBORU

    Jedan od najlepših starih ikonostatsa u pravoslavnim crkvama širom Vojvodine nalazi se u Maloj pravoslavnoj crkvi (Rođenja Sv. Jovana Preteče ili Svetopretečevoj crkvi) u Somboru. Ova crkva je nastala na mestu nekadašnje turske džamije krajem 17. veka, a između 1786. i 1790. g. stara crkva je srušena i na njenom mestu je podignuta nova (današnja) crkva, građena u stilu kasnog baroka sa elementima rokokoa. Somborska crkvena opština sklopila je 25. marta 1801. g. ugovor sa ovdašnjim drvorezbarem Avramom Manojlovićem, koji je, za 2.500 forinti, trebalo da u roku od dve godine načini drveni ikonostas za novu Svetopretečevu crkvu, kao i crkvene prestole i Hristov grob. Ikonostas je načinjen u prelaznom…