• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PALATA FALCIONE NA POZORIŠNOM TRGU (STARA AUTOBUSKA)

    Jedna od najvećih zgrada ili palata u središtu Sombora podignuta je na nekadašnjem posedu porodice Tuner, čiju je jednu polovinu (599 od 1.173 kvadratna hvata) kupio 1864/65. g. Lorenco Lovro Falcione. On je, već naredne godine, ovde sazidao parno kupatilo, kao i zdanje u kome se nalazilo sedište Građanske kasine, te prostranu jednospratnicu sagrađenu u stilu romantizma, u obliku pravougaonika, koja se sporednim stranama protezala na dve ulice (južnom na Školsku, odnosno Laze Kostića, a severnom na Elefant ulicu, odnosno J. J. Zmaja). Zapadnom ili čeonom stranom ovo zdanje je zauzimalo veći deo trga ispred hotela „Lovački rog“ (kasnije Pozorišni, današnji Trg Republike). Na planu Sombora iz 1878. g. zgrada…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    CRKVA SV. OCA NIKOLAJA U STANIŠIĆU

    Prva crkva u Stanišiću nastala je ubrzo po doseljenju ovdašnjeg srpskog stanovništva iz sela Baračke i Dautova na nekadašnju stanišićku pustaru, tokom 1763/64. godine, a 1765. g. popisana su u selu sva petorica doseljenih sveštenika – Nićifor Petrović i Timotije Selakov iz Baračke (u svešteničkoj službi od 1746, odnosno od 1753. godine), te Petar Grujić, Grigorije Borđoški i Kiril Stojanović (u službi od 1743, 1759. i 1760. godine). Četiri godine kasnije (1769), zapisano je da je selo, sa 110 srpskih kuća, imalo crkvicu, sa parohijom koja je pripadala bajskom protoprezviteratu. Reč je, verovatno, samo o kući u kojoj je obavljana crkvena služba. Do kraja te decenije stanišička crkva je imala…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKA KAPELA SV. KRIŽA SA KALVARIJOM

    Tokom 1924. i 1925. g. sagrađena je kapela Sv. Križa sa kalvarijom (tri krsta ili križa, odnosno scena raspeća Isusa Hrista, obično podignuta na prirodnom ili sagrađenom uzdignuću) na somborskom Velikom katoličkom groblju, a njeni ktitori bili su Blaž Paić i Marija Džinić. Nakon izgradnje nove, srušena je stara somborska kalvarija sa kapelicom, koje su podignute polovinom šezdesetih godina 18. veka, a nalazile su se na mestu spajanja Bezdanskog puta i ulice Sv. Florijana (današnje Batinske). Kalvariju i kapelu Sv. Križa, koja je kasnije proglašena za župnu crkvu istoimene župe (parohije), projektovao je arhitekta Mikloš Molnar, a projektant unutrašnjosti kapele bio je Jožef Koric. Klesane stubove radio je Nikola Moč.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KAPELA ROĐENJA PRESVETE BOGORODICE

    Na mestu nekadašnje dotrajale i neugledne kapelice Sv. apostola Petra i Pavla, sazidana je 1902. g. na somborskom Malom pravoslavnom groblju, koje je postojalo još polovinom 18. veka, kapela Rođenja Presvete Bogorodice, kao zadužbina imućnog Somborca Davida Jankovića Buljoke. U kapeli su služili sveštenici somborske Male pravoslavne crkve Sv. Jovana Preteče. Osnova kapele građena je kao bazilika, sa polukružnom apsidom, a na zapadnoj strani ispred kapele nalazi se pročelje koje se produžava u zvonik. Pevnice obrazuju dva manja ispada koji su uokvireni dekorativnom rustikom. Četiri polukružna visoka prozora na kapeli (po dva sa severne i južne strane) imaju reljefne okvire. Na istočnoj strani nalazi se spomenik ktitora kapele i članova…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SIVAČKI PUT

    Ulica koja se protezala od raskršća nekadašnje Dobošarske ulice (21. oktobra) i Eržebet trga (kasnije Trga Kraljice Marije, danas Sonje Marinković), prema izlasku iz Sombora u pravcu Sivca, dobila je još u 18. veku ime Sivački put. Pretpostavlja se da je ulica nastala u koritu jednog kraka Mostonge, pa je i kasnije veoma često bila plavljena i neprohodna u vreme rasta podzemnih voda. Prema podacima iz 1837. g. u ovoj ulici posede su imale porodice Kopacka, Čuvardić, ponovo Kopacka i Čuvardić, pa Žuljević (dve kuće), Cigić-Parčetić, Matarić (dve kuće), Čuvardić, Parčetić, Žuljević, Cuconja, Žuljević, Galić, Šnup i Balun (sa desne strane) i Čazar, Horvat, Žuljević, Pekanović, Štebler, Rastovski, Kajling, Vagner,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KAPELA SVETE TEREZIJE

    Kapela Svete Terezije sagrađena je na samom početku 20. stoleća, 1901. godine na Malom katoličkom groblju u Somboru, koje je nastalo krajem 18. ili početkom 19. veka (ovo je najmlađe somborsko groblje koje je najranije zabeleženo 1806. godine a posvećeno je 1829. godine). Kapelu je, u neogotskom stilu, podigao opat Jene Sečenji, nadbiskupski kanonik i papski prelat, čija je ktitorska ploča sačuvana iznad južnih ulaznih vrata kapele. Sa prednje strane kapela ima dva uporedna polukružna stepeništa i terasu. Bogosluženja u njoj obavljaju se svake godine na Dušni dan (2. novembra), posle praznika Svisvetih. Ispred kapele se nalazi kameni krst, koji je 1828. g. podigao somborski plemić Marton Balon sa suprugom…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    POZORIŠNI TRG (TRG REPUBLIKE) U SOMBORU

    Pozorišni trg je nastao izgradnjom nekoliko jednospratnica koje su ga omeđile – hotela „Lovački rog“ sa zapadne, Fernbahove kuće sa severne i jednospratnice Lorenca Falcionea sa istočne strane (na trg je gledao i zapadni deo dugačke prizemne kuće „Elefant“, koja se nalazila na uglu istoimene ulice). Sa južne strane trga kasnije je (1912) podignuta dvospratna Vajdinger palata. Na trg su, sa njegove istočne strane, izlazile Školska i Elefant ulica (danas Laze Kostića i J. J. Zmaja), a sa severoistočne Zmijska ulica (ovako nazvana zbog krivudanja, danas Trg Koste Trifkovića), u kojoj se nalazilo pozorište. Južna, zapadna i severozapadna strana Pozorišnog trga bile su omeđene Vencem Eržebet (Petra Bojovića). Sve do…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SVETUSPENSKA KAPELA U SOMBORU

    Pravoslavna kapela Uspenja Presvete Bogorodice podignuta je na somborskom Velikom pravoslavnom groblju, u stilu provincijskog baroka, sa elementima rokokoa, između 1786. i 1790. godine. Građena je istovremeno kad i nov hram crkve Svetog Jovana Preteče (Male pravoslavne crkve), te je zbog izgradnje ova dva hrama somborska Crkvena opština raspisala poseban prirez među vernicima. Crkveni zvonik završen je 1792. godine. Izgled Svetouspenske kapele sačuvan je na Gfelerovoj veduti Sombora iz 1818. godine. Unutrašnjost kapele je bila skromno uređena, a ikonostas su radili slikari-laici (gornji deo ikonostasa slikao je oko 1799. g. Mihailo Protić, a donji deo ikonostasa, sa carskim dverima, naslikao je, između 1827. i 1852. godine, Georgije Protić). Kapela je…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KAPELA SNEŽNE GOSPE (JOZINA KAPELA) KRAJ ČIČOVA

    Pored reke Mostonge, na uzvišici sa desne strane nekadašnjeg puta prema Sonti, u neposrednoj blizini somborskog salaškog naselja Čičovi, podignuta je, krajem 18. veka, rimokatolička kapela Blažene Gospe Marije Snežne, kao zavetna zadužbina somborskog senatora i gradonačelnika, bunjevačkog plemića Josipa Joze Markovića (1712-1789), te je u narodu prozvana i „Jozinom kapelom“. Predanje, koje je, verovatno, samo plod narodne mašte, govori o tome kako se Joza Marković, kada ga je zadesila snežna oluja, u kolima kojima se vozio ka Somboru, zavetovao da će, ako preživi mećavu, sazidati na tom mestu kapelu Snežne Gospe. Josip Marković bio je sin somborskog graničarskog poručnika Matije Markovića i mlađi brat poslednjeg kapetana somborskog graničarskog šanca…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    STARO ZDANJE PREPARANDIJE (NORME)

    U porti somborske Svetođurđevske crkve, ubrzo nakon izgradnje današnje crkve (1759-1761), podignuta je i prizemna zgrada srpske osnovne škole. Mladi Somborac Avram Mrazović (1756-1826), tek svršen polaznik kursa za direktore osnovnih škola po Felbigerovom metodu u Beču, osnovao je u ovom zdanju 1. maja 1778. g. trogodišnju osnovnu Narodnu gradsku normalnu školu, skraćeno prozvanu „Norma“, koja će služiti kao norma, po kojoj će se, ugledajući se na nju, odvijati rad i svih ostalih škola u tom okrugu. Istovremeno, Mrazović je u ovoj školi pokrenuo i prve tromesečne tečajeve za stručno osposobljavanje srpskih narodnih učitelja. Već od jeseni 1778. g. u „Normi“ su uvedeni i redovni dvogodišnji tečajevi koje su pohađali…