• DAMARI RAVNICE,  Književnost,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SVETSKI PUTNIK IZ SOMBORA (KAROLJ VERTEŠI)

    Poznati mađarski putopisac i novinar Karolj Verteši (Vértesi Károly, ) (rođenjem Karlo Virter) rodio se u Somboru 1843. godine, u nemačkoj porodici, kao sin Franca Virtera, velikog beležnika somborskog Magistrata. Ovde je završio osnovnu školu i niže razrede realke, a potom je pohađao gimnazije u Baji i Pečuju, kao i teološke studije u Kaloči. Prava je studirao u Pešti, a nakon odbranjene doktorske disertacije vratio se 1871. g. u rodni Sombor gde je dobio status počasnog županijskog notara i gradskog advokata. Deset godina Karlo Virter je bio sekretar (pravnik) Somborske štedionice, a kasnije i član njenog Upravnog odbora. Godine 1885. porodično prezime Virter promenio je u Verteši. Bio je 1893. g.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC GEZA BARCI – ČUVENI LINGVISTA I REFORMATOR MAĐARSKOG JEZIKA

    Geza Barci (Bárczi Géza) rođen je u Somboru 1894. godine, a u rodnom gradu završio je osnovnu (Centralnu) školu i gimnaziju, u kojoj je maturirao 1911. godine. Još kao đak somborske gimnazije Geza Barci počeo je da uči nemački i turski jezik, kao i esperanto. Studirao je u Budimpešti mađarski, latinski i grčki jezik. Godine 1914. studije je, kao stipendista, nastavio u Francuskoj gde ga je zatekao početak prvog svetskog rata, posle čega je bio interniran, ali je nastavio da uči francuski i španski jezik. Kasnije je, na intervenciju Crvenog krsta, prebačen u Švajcarsku, a tek nakon povratka u Mađarsku 1920. g. dobio je zvanje profesora mađarskog i francuskog jezika.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KOSOVO (LAZA KOSTIĆ)

    Još kao peštanski student prava mladi Laza Kostić 1865. g. piše i objavljuje, istovremeno u Letopisu Matice srpske (tada Srbski Letopis), ali i u zasebnom izdanju, poemu „Beseda – Alegorijska drama bez dijaloga od Laze Kostića“ (Novi Sad, 1865, str. 16). Poema „Beseda“ sadrži četiri pesme, pa iza uvodnog „Prikazivanja“ slede: „Slava“, „Kosovo“, „Žrtva Šejtanu“ i „Kletvin blagoslov“. Pesmu „Kosovo“ čine tri celine – „Naricanje“, „Kosovka devojka“ i „Zdravica“. U romantičarskom nacionalnom zanosu, mladi Laza Kostić nagoveštava svoju ideju o narodnoj poeziji kao osnovi srpske poezije i estetike, što će kasnije znatno šire iskazati u estetskoj studiji „Osnove lepote u svetu“ (1880). I danas, nakon jednog i po veka, zanimljiv…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORAC – PRVI PREVODILAC DEFOOVOG „ROBINZONA KRUSA“ NA SRPSKI JEZIK (1799)

    Nikolaj Lazarević je rođen oko 1760. godine. Nema podataka o mestu njegova rođenja, ali je izvesno da nije rođen u Somboru, gde se u crkvenim matrikulama prezime Lazarević javlja tek u poslednjoj deceniji 18. veka. U prvim godinama postojanja Mrazovićeve somborske škole Norma, Nikolaj Lazarević je pohađao učiteljski tečaj, nakon čega je 1783. g. radio kao učitelj u Futogu. Od 1784. do 1786. g. bio je predavač nemačkog i srpskog jezika u somborskoj Normi i saradnik Avrama Mrazovića, koji ga je u proleće 1786. g. branio od napada somborskog gradskog školskog nadzornika i narodnog tribuna (predsednika opštestva) Nikole Mihajlovića, da bi se, nedugo potom, i sam žalio gradskom Magistratu kako…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SOMBORSKA RAVIJOJLA – PRVA SOMBORSKA SRPSKA PESNIKINJA

    Sofija Stefanović, pesnikinja i učiteljica, kćer somborskog sveštenika i spisatelja Đorđa Stefanovića Kojanovog i Ljubice devojaštvom Stojačković, rođena je 1851. u Somboru. Osnovno obrazovanje stekla je u „Zavedeniju za vaspitanje i izobraženje srbskih kćeri“ u Somboru, kojim je upravljala Ana, supruga Isidora Nikolića-Srbogradskog, velikog župana i spisatelja. Tokom 1867. polagala je privatno propisane ispite u somborskoj Učiteljskoj školi. Udala se uskoro za učitelja Vasilija Lucića i od 1870. počela je da radi kao učiteljica u Kaću, gde je i umrla 1895. od sušice. Poeziju je počela da piše još kao dvanaestogodišnja devojčica, nesumnjivo pod uticajem oca, bliskog Vukovog saradnika i starijeg brata Vladisava, talentovanog pesnika koji nikada nije dospeo do objavljivanja…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBOR NA TALASIMA RANOG RADIO-BEOGRADA

    Radio Beograd je svoj eksperimentalni program počeo da emituje 1924. godine, a od 24. marta 1929. g. otpočeo je redovan program radija, čiji se studio, sve do 1941. godine, nalazio u zgradi Srpske kraljevske akademije u Knez-Mihailovoj ulici u Beogradu. Prvi zabeležen neposredan susret Somboraca sa Radio-Beogradom dogodio se u leto 1929. godine, svega par meseci nakon početka emitovanja redovnog programa, kada je inače vrsni gajdaš Sima Stojkov (rođeni deda poznatog somborskog slikara Save Stojkova) uživo nastupio i svirao u programu Radio-Beograda. Sombor je pre 83 godine, 7. i 8. marta 1936, imao i svoj dan na Radio Beogradu. „Somborski dan“ započeo je na talasima ovog radija u subotu uveče,…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC KOJI JE PRVI PREVEO POEMU “GAVRAN” EDGARA ALANA POA NA SRPSKI JEZIK

    Dugo se pogrešno u istoriji srpske književnosti verovalo da je prvi prevod na srpski kultne poeme “Gavran” američkog pesnika i pisca Edgara Alana Poa, načinio Milorad Popović Šapčanin 1882. godine. Naknadno je otkriveno da je četiri godine ranije, somborski učitelj i vatreni srpski rodoljub Nika Grujić Ognjan (1842-1892), prepevao Poa sa “ingleskog” (poemu je nazvao “Crni gavran”), a njegov prevod objavljen je u novosadskom časopisu “Javor”, 30. aprila 1878. godine. Spram današnjih merila Grujićev prevod je povremeno netačan i donekle nespretan, ali je – prvi. Osetio je ovaj senzitivni Somborac ogromnu poetsku energiju velike pesme i nije joj odoleo.   Nika Grujić Ognjan bio je neustrašivi učiteljski tribun, vatreni Miletićevac…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “RATAR” – MLADALAČKA HIMNA VELJKA PETROVIĆA PAORU

    Mladalačka pesma Somborca Veljka Petrovića (1884-1967), kasnije znamenitog srpskog pripovedača i pesnika, objavljena je 1906. godine i nosila je naziv “Ratar”. Naslov pesme je palindrom (reč koja se isto čita od početka i od kraja, a njeno značenje se pritom ne menja). Pesma nagoveštava buduću preokupaciju Veljka Petrovića rodnom grudom i peva o običnom ovdašnjem paoru nadojenom iskonskom ljubavi prema zemlji, koja ga napaja snagom i daruje rodom. Ratar se oseća sigurno na njoj (baš kao Baća babijan u poznatoj Petrovićevoj pripovetki “Salašar”), iako mu ona traži napor i znoj. Mladi pesnik tanano naglašava onu duboko intimnu, a večnu vezu između čoveka i zemlje i osećanje ratara da ona postoji…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PISMO SA RATIŠTA SOMBORSKOG ZASTAVNIKA NIKOLE LALOŠEVIĆA IZ 1742. GODINE

    Zastavnik (barjaktar) somborskih graničara Nikola Lalošević, iz porodice koja je u Sombor doselila u Velikoj seobi 1690. godine, iz okoline Peći sa Metohije, nalazio se od 1741. godine, sa ostalim somborskim graničarima, u Ratu za austrijsko nasleđe, koji je vođen zbog osporavanja prava Mariji Tereziji na presto. Njeno pravo da nasledi presto svog oca Karla VI osporavali su Francuska, Pruska, Bavarska, Saksonija i Španija, a podržavali su je Engleska, Holandija i Rusija, kao i sve austrijske zemlje sa Češkom i Ugarskom. Somborski graničari delom su se nalazili na frontu u Bavarskoj, a delom u Češkoj. Jedinica u kojoj je služio zastavnik Nikola Lalošević nalazila se u Bavarskoj, na gornjem Dunavu.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    BRACA MITA – SOMBORSKI PESNIK ČIJE SU PESME PEVANE U NARODU

    U poslednjoj trećini 19. veka najomiljenji srpski pesnik u Somboru, ali i na znatno širem prostoru, bio je ovdašnji advokat Mita Popović, zvan i „somborskim slavujem“, koji, uprkos većem broju pesama, pripovedaka i drama, nije ostavio trag u srpskoj književnosti svog vremena. Ipak, njegove pesme bile su široko omiljene pre svega jer su bile pevane uz muzičku pratnju. Mita Popović rođen je u Baji 1841. godine. Nakon završenih studija prava u Pešti, gde je studirao kao pitomac “Tekelijanuma”, bio je gradski veliki beležnik i advokat u rodnom gradu. Kada su Mađari 1877. g. slavili tursku pobedu u ratu s Rusima, Mita Popović nije pristao da učestvuje u tom slavlju, te…