• DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost

    VELJKO PETROVIĆ O “PAORSKIM GNJIDAMA” I “LUTKAMA” NA KRATKIM KOLIMA

    Mladi srpski pesnik Veljko Petrović iz Sombora je 1906. godine objavio pesmu “Ratar”. Njeno postojanje je dokaz Petrovićevog ugledanja na Đuru Jakšića koji je srpskog poljoprivrednika takođe izrazito nazivao ratarom. Mladalačka poezija Veljka Petrovića svedoči da je smisao izraza paor u Vojvodini bio klasna uvreda. Ne postoji sažetija, osećajno snažnija, ubojitija i jasnija osuda upotrebe izraza paor van pesme “Vojvodino stara, zar ti nemaš stida”, iz 1912. godine. I svetuju „Balkan“ još te tvoje lutke: „nije dosta srpski, nema pojam bistar o slobodi“ – grme, oni koji ćutke trpe da ih ćuša ma čiji ministar, koji svog seljaka guleć’ ruže pseći, p’ onda ruke peru od „paorskih gnjida“, oni koji…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO SE ŠKOLOVAO LAZA KOSTIĆ

    Rođen u Kovilju, 11. februara 1841. godine (po novom kalendaru), kao sin šajkaškog graničarskog feldvenbela (narednika) Petra Kostića i Hristine rođ. Jovanović, Laza Kostić se školovao u šest sela i gradova – Kovilju, Đurđevu, Pančevu, Novom Sadu, Budimu i Pešti (sve do 1873. g. Budim i Pešta bili su zasebni gradovi). Ostavši rano bez majke, staranje o dečaku preuzeli su njen imućni brat Pavle Jovanović i njena starija sestra Katarina udova Atanacković (bila je snaha tadašnjeg vladike bačkog Platona Atanackovića). Po završenoj trogodišnjoj osnovnoj školi u Kovilju i Đurđevu, otac je Lazu Kostića upisao 1851. g. u nemačku realnu gimnaziju u Pančevu, gde je završio prva dva razreda sa odličnim…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA PEVAČKA DRUŠTVA I ORKESTRI U SOMBORU

    Godine 1857. osnovano je u Somboru Muško pevačko društvo, čiji su članovi bili gradski i županijski činovnici različitih nacionalnosti, vični muzici. Uskoro dolazi do osnivanja pevačkih družina na nacionalnoj osnovi, pa se mađarska i nemačka društva okupljaju oko tek osnovane Građanske kasine, a Somborska srpska pevačka družina, osnovana krajem 1870. godine, blisko sarađuje sa ovdašnjom Srpskom pravoslavnom crkvenom opštinom i sa Srpskom učiteljskom školom (Preparandijom), u kojoj je tradicionalno negovano horsko i crkveno pojanje. Somborska srpska pevačka družina imala je u narednim decenijama svoje uspone i padove, a za rad i opstanak ovog Društva, tokom prvih dvadeset godina njegovog postojanja, najzaslužniji je bio horovođa i predsednik Društva Nika Grujić Ognjan.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    PROMOCIJA KNJIGE “BITKA KOD SENTE – SLIKA SLAVNE ISTORIJE” U SENTI

    U Senti je, 11. septembra 2019. godine, na Dan grada i na 322. godišnjicu znamenite Bitke kod Sente, promovisana knjiga Milana Stepanovića “Bitka kod Sente – slika slavne istorije”. Knjiga je predstavljena u rodnoj kući Stevana Sremca u Senti, čija je sala bila popunjena do poslednjeg mesta, a promocija je održana u organizaciji SKC “Stevan Sremac” iz Sente, kao i UG “Norma” Sombor i somborske Gradske biblioteke. O knjizi su govorili Nataša Turkić, direktorka somborske Gradske biblioteke “Karlo Bijelicki”, profesor Jovan Gašović, istoričar iz Sente i Milan Stepanović, autor knjige. Uvodnu reč o značaju ovog zajedničkog izdavačkog projekta iza koga su stale UG “Norma” Sombor, Gradska biblioteka “Karlo Bijelicki” i…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE LAZA KOSTIĆ ČESTITAO ZMAJU 50-GODIŠNJICU ŽIVOTA I ŠTA JE KASNIJE POKVARILO NJIHOVO POBRATIMSTVO

    Dugogodišnje blisko prijateljstvo i pobratimstvo između Laze Kostića i J. J. Zmaja, ukorenjeno još u njihovim mladalačkim danima, ogledalo se na mnogim poljima (ličnom, političkom, poetskom). Rezultat tog prijateljstva bila je i pesma „Pedeseta“, kojom je, u novembru 1883. godine, Kostić čestitao Zmaju 50. rođendan: PEDESETA (Pobri Zmaju – Jovanu Jovanoviću) Da l’ te, pobro, hvata seta što ti dođe pedeseta? Je l’ ti zato kosa ređa, jesi l’ zato lica bleđa, je l’ ti zato briga veća? Zato l’ snaga umornija, zato l’ misô sumornija? Zato l’ srce tvrđe biva, zato l’ sanče grđe sniva, zato l’ crnja mašta živa? Zato li te hvata seta što ti dođe pedeseta?…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost,  Muzika

    SLAVNA DOSITEJEVA BUDNICA „VOSTANI SERBIJE“

    U već poznom periodu svog života, nakon godina lutanja, od rodnog Čakova u Tamiškom Banatu, preko fruškogorskog manastira Hopova, Dalmacije, Crne Gore, Krfa, Svete Gore i Hilandara, Smirne, Albanije, Beča, Sremskih Karlovaca, Slovačke i Pruske, pa do Pariza, Londona i Rusije, znameniti srpski književnik i prosvetitelj Dositej Obradović (1739-1811) konačno je proveo četiri spokojne godine (od 1802. do 1806) u Trstu, gde se preselio na poziv tamošnje bogate srpske trgovačke kolonije. Već 1804. godine, neposredno po izbijanju Prvog srpskog ustanka, Dositej je osetio izuzetan nacionalni značaj ovog događaja i pozdravio ga je pesmom koja je danas poznata po naslovu iz svog prvog stiha i refrena „Vostani Serbije!“. Dositejeva srpska budnica…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    GROMKO POETSKO SRBOVANJE Dr JOVANA SUBOTIĆA

    Prečansko srpstvo predstavljalo je u 18. i 19. veku kolevku srpske pismenosti, prosvete, nauke i kulture. Velik je broj ovostranih znamenitih srpskih književnika, od Orfelina i Dositeja, do J. J. Zmaja i Laze Kostića, koji su značajno pomerali civilizacijske granice srpske kulture, približavajući je Evropi. U njihovim delima prisutan je znatan uticaj evropskih kultura (nemačke, francuske, engleske, ruske, mađarske), ali su, istovremeno, gotovo svi bili izrazito nacionalno svesni, shvatajući da njihova kulturna misija, u jednom svom važnom segmentu, sadrži i nacionalnu komponentu. Među takvim prečanskim srpskim piscima bio je, tokom prve polovine 19. veka, i Jovan Subotić. Rođen u Dobrincima, u Sremu, 1817. godine, kao sin tamošnjeg pravoslavnog sveštenika, Jovan…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    GRANIČARSKA PESMA [RADO IDE SRBIN U VOJNIKE] – NAJPOPULARNIJA PESMA VOJVOĐANSKIH SRBA U 19. VEKU

    Još kao mladić, budući pančevački sveštenik i prota Vasilije Živković (1819-1891) napisao je „Graničarsku pesmu“, u narodu poznatiju pod nazivom „Rado ide Srbin u vojnike“. Posle završenih studija prava u Pešti i Požunu (Bratislavi), Vasilije Živković je završio i Bogosloviju u Vršcu, pa je 1845. g. postavljen za đakona, a već naredne godine i sveštenika Uspenskog hrama u Pančevu, u kome će ostati do kraja života. Osim svešteničkog poziva Vasilije Živković je neko vreme radio i kao katiheta i profesor srpskog jezika u pančevačkoj realki, u kome su njegovi učenici, osim ostalih, bili i Mihajlo Pupin i Uroš Predić (prepoznavši talenat vredan ulaganja, prota Živković je izradio kod nadležnih da…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MIKA IZ BEREGA

    Krajem 19. i početkom 20. veka malo šokačko selo Bereg (danas Bački Breg, severno od Sombora) imalo je svoje svirače – gajdaše, violiniste (primaše) i tamburaše: Marka „Zujaču“, Matu Balatinca, Marka i Marina Stipankova (braću „Ćeresko“), Peru Furmanova, Petra Palikina, Adama Prodana (Ča Evicu), Pantu Tubića i druge muzičare. Oni su svirali po seoskim svatovima, na prelima i kolima, aldomašima i pokladama, o seoskoj slavi i u drugim prilikama gde se bez gajdaša i tamburaša nije moglo zamisliti šokačko veselje. Ipak, najpoznatiji bereški muzičar bio je Mika Ivošev ili Mika iz Berega, koga je, daleko izvan lokalnih okvira, proslavio Zvonko Bogdan u stihovima svoje široko popularne pesme „Ne mogu se…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA PREDSTAVA „GORSKOG VIJENCA“ U SOMBORU ILI ZAŠTO JE LAZA KOSTIĆ DOPISAO NJEGOŠEV SPEV

    Povodom obeležavanja 50-godišnjice smrti crnogorskog vladike i pesnika Petra II Petrovića Njegoša (1813-1851), u novosadskom Srpskom narodnom pozorištu prikazan je, po prvi put u celosti na pozorišnim daskama, najslavniji srpski dramski spev „Gorski vijenac“. Njegoševo besmrtno delo za scenu je, u dva čina, pripremio Antonije Tona Hadžić (tadašnji predsednik Matice srpske i upravnik Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu), a muziku je komponovao Isidor Bajić. Za potrebe ove predstave, Hadžićev blizak prijatelj, slavni srpski pesnik Laza Kostić, napisao je, u januaru 1902. godine, u Somboru, Prolog za „Gorski vijenac“. Predstava je premijerno prikazana 26. januara (8. februara) 1902. g. u pozorištu Dunđerskog, u Novom Sadu. Pred početak predstave publika je oduševljeno,…