• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KRONIĆ PALATA – MRAČNE TAJNE LEPOG ZDANJA

    Dr Stevan Kronić, imućni somborski advokat i zemljoposednik, poreklom iz stare somborske porodice koja je u gradu zabeležena još početkom 18. veka, koji je imao preko 800 jutara zemlje (a zakupljivao je i udaljene pustare, poput Ilinaca, u opštini Borovo, u istočnoj Slavoniji), podigao je početkom 20. veka, na Vencu Etveš Jožefa (Živojina Mišića), porodično zdanje klasične lepote u stilu eklekticizma, koje su Somborci prozvali Kronić-palatom. Zdanje je sagrađeno na nekadašnjem posedu porodice Vlaškalić, koji se 1837. g. prostirao na 298 kv. hvati, a koji je do 1845. g. kupio Stevanov predak Aca Kronić. Arhitektonski projekat zgrade načinio je 1903. g. patrijaršijski arhitekta Vladimir Nikolić, prema zamislima Kronićeve lepe i obrazovane…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    VAJDINGEROVA PALATA

    Prvobitno učiteljska, a zatim trgovačka jevrejska porodica Vajdinger doseljena je u Sombor šezdesetih godina 19. veka. Aleksandar Vajdinger je uskoro zatražio dozvolu gradskih vlasti za trgovinu barutom, a nešto kasnije otvorio je dobro snabdevenu i lepo uređenu prodavnicu mešovitom robom na uglu nekadašnje Školske ulice (Laze Kostića) i Venca Eržebet (Petra Bojovića), preko puta hotela „Lovački rog“, koju preporučuje kupcima 1882. godine, kao mesto na kome sve može da se nabavi. Kuća i radnja Aleksandra Vajdingera nalazili su se na posedu koji je u prvoj polovini 19. veka pripadao tada najimućnijem somborskom jevrejskom trgovcu Lazaru Štajnu, a kasnije njegovom nasledniku Marku Štajnu (Lazar Štajn, potomak prve i najstarije somborske jevrejske…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KONJOVIĆEVA PALATA

    Preko puta tornja i zapadnog pročelja Svetođurđevske crkve nalazila se prizemna kuća dugogodišnjeg upravitelja somborske Srpske učiteljske škole, pedagoga i pisca Nikole Vukićevića (1830-1910). Kuća je ranije pripadala Atanasiju Zariću, Vukićevićevom dedi po majci, inače svešteniku ovdašnje Svetođurđevske crkve i katiheti somborske „Norme“ (sinu sveštenika Kirila Zarića, a unuku Zaharija Bungurovića, najstarijeg zapisanog sveštenika somborske crkve Sv. Jovana Preteče). Oženivši se Vukićevićevom ćerkom Verom, dr David Konjović, ugledan somborski advokat i poslanik u ugarskom Saboru (otac slikara Milana Konjovića), podigao je 1912. g. na mestu stare Vukićevićeve kuće novu prostranu dvospratnicu (za tu namenu podigao je zajam od 125.00 kruna u Sibinskoj banci) Zgrada je sagrađena prema planu arhitekte Šandora…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PALATA NIKOLIĆA

    Ugledni somborski advokat dr Đorđe Đura Nikolić, ugarski kraljevski savetnik i dugogodišnji gradski kapetan, poznat po svojoj strogosti (u Somboru je, nakon što je Đura Nikolić nemilosrdnim kažnjavanjem prestupnika uspeo da iskoreni velike i učestale krađe konja i marve po salašima, spevana pesmica: Bog da živi Nikolića Đuru, / mnogima je taj dao po turu), podigao je 1906. g. na glavnoj ulici, na mestu svoje prethodne kuće, novu jednospratnicu, prema projektu koji je 1905. g. sačinio arhitekta Karel Bernhart (izveštaj o završetku gradnje ovog zdanja gradski inženjer podneo je 1909. godine). Ranije su se na mestu Nikolićeve jednospratnice nalazile dve prizmene kuće – jedna na posedu senatora Avrama Maširevića (prema…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    ČETIRI SOMBORSKA VENCA

    Četiri široke ulice koje omeđuju staro gradsko jezgro (nekadašnji „Šanac“, odnosno Unutrašnju varoš, a današnji „Venac“) nastale su na mestu velikog odbrambenog turskog šanca, iskopanog oko 1684/85. godine, u vreme nadiranja austrijske carske vojske kroz Ugarsku. Šanac nije poslužio zamišljenoj svrsi jer su austrijske trupe u kasno leto 1687. g. grad osvojile bez borbe, ali je, uskoro, kroz turski šanac puštena voda, pa su se u njega slivale i sve vode skupljene u središtu grada. Mape Sombora iz 18. i 19. veka jasno prikazuju šanac sa vodom, koji je, delimično, bio zatrpan već prvih decenija 19. veka, a potpuno tek dvadesetih godina 20. veka. Sa obe strane šanca građene su…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    210 GODINA SOMBORSKOG ZATVORA

    Verovatno da nema grada u Srbiji, a moguće je i u okruženju, u kome se zatvor nalazi na istom mestu i u istom zdanju već 210 godina, kao što je to slučaj u Somboru. Kada je 1786. g. car Josif II odredio da Sombor postane županijsko središte, u podrumima nekadašnjeg franjevačkog samostana bile su smeštene ćelije županijskog zatvora. To je ogorčilo prvog somborskog hroničara, franjevca fra Bonu Mihaljevića, koji je u svom spevu „Kripost posli smerti živi…“, napisanom ikavicom i bunjevačkim narečjem, zabeležio kako car manastir komitatu (županiji) prida / da tamnice odma ovdi zida. Već 1787. g. Bačka županija (od 1802. g. Bačko-bodroška), načinala je plan za izgradnju nove…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKA KARMELIĆANSKA CRKVA I SAMOSTAN

    Somborska rimokatolička crkvena opština obratila se, još 1818. godine, ugarskom Kraljevskom namesničkom veću, sa molbom da joj se besplatno dodeli plac za izgradnju nove katoličke crkve u Somboru, pošto je crkva Svetog Trojstva postala pretesna za velik broj vernika. Gradski senat se saglasio sa ovom molbom, ali se nakon toga zastalo, pa su vernici 1826. g. ponovo predložili da započnu radovi na izgradnji nove crkve. Gradske vlasti su 1828. g. taj predlog prihvatile i imenovale komisiju koja je trebalo da odredi mesto na kome će crkva biti podignuta, što je i učinjeno do 1833. godine, kada je na gradskom Vašarištu, sa severoistočne strane od zdanja Županije, određeno zemljište za zidanje nove…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SVETOPRETEČEVA (MALA PRAVOSLAVNA) CRKVA U SOMBORU

    Crkva Sv. Jovana Preteče, u Somboru znana i kao Svetopretečeva ili Mala pravoslavna crkva, jedino je somborsko zdanje koje ima status kulturnog dobra od izuzetnog značaja. Prema zapisanom predanju, koje istorija i arheologija nisu potvrdile, na mestu ove crkve, još pre dolaska Turaka, nalazila se hrišćanska bogomolјa, koju su Turci, nakon zauzimanja Sombora 1541. godine, pretvorili u džamiju. Posle povlačenja Turaka, krajem leta 1687. godine, pravoslavni stanovnici Sombora su, kako svedoče stari letopisi i zapisi, preuzeli džamiju i pretvorili je u pravoslavni hram Sv. Jovana Preteče. Uklanjajući se pred Turcima u vreme tzv. „Varadinskog“ rata, kaluđeri fruškogorskog manastira Jaska preneli su 1716. g. u somborsku Svetopretečevu crkvu mošti poslednjeg srpskog…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  RAVNIČARSKI DIVANI

    CRKVA PRESVETOG TROJSTVA I ŽUPNI DVOR U SOMBORU

    O duhovnom životu somborskih rimokatolika tokom većeg dela 17. i 18. stoleća, brinuli su franjevci provincije Bosne Srebrne. Najstariji sačuvan zapis o boravku franjevaca u Somboru potiče iz 1634. godine, par decenija posle doseljavanja prvih bunjevačkih porodica sa prostora Kliškog i Ličkog sandžaka. Prema zapisu beogradskog biskupa, franjevca Marina Ibrašimovića, koji je 1649. g. krizmao somborske rimokatoličke vernike, u gradu je tada bilo 30 rimokatoličkih kuća, a crkva još nije postojala. U izveštaju beogradskog biskupa Matije Benlića iz 1653. g. navodi se da u Somboru postoji mala rimokatolička kapela, sa potrebnim priborom za služenje svete mise. Franjevačka rezidencija u Somboru ustanovljena je do kraja osamdesetih godina 17. veka (zapisana je…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORSKI SOKOLI I SOKOLSKI DOM

    U Somboru je još početkom sedamdesetih i tokom osamdesetih godina 19. veka počeo da se razvija organizovan sportski i takmičarski i sportski život (mačevalački, gimnastički, atletičarski, plivački, teniserski i konjički). Somborski Srbi su još 1907. g. počeli da rade na osnivanju srpskog „Sokola“, a istovremeno su tražili i pomoć za izgradnju doma. Pravila Srpskog sokolskog društva „Bratstvo“ u Somboru odobrilo je ugarsko Ministarstvo unutrašnjih dela 1911. godine, a prvi predsednik somborskih srpskih sokola bio je ovdašnji advokat i poslanik u ugarskom saboru dr David Konjović. Već 1912. g. ovde je osnovan još jedan srpski „Soko“, čijim radom je rukovodio sveštenik Milutin Gavrilović, ali je nadležno ministarstvo tri puta odbilo da…