• DAMARI RAVNICE,  Muzika

    ŠTA SE NEKADA PEVALO PO SOMBORU

    Nakon prolećnih, letnjih i jesenjih meseci, u kojima se neprestano radilo na njivama i po baštama, vinogradima i voćnjacima, zima je bila period odmora i, često, lumpovanja nekadašnjih Somboraca. Odlazilo se na prela ili u birtije i čarde gde su svirale gajde sačinjene od belih jarećih mešina i frule, a kasnije i tambure i violine, pa je pokoji varošanin ili salašar zimi, uz kartu, lulu duvana, dobro baranjsko ili sremačko vino, kuvanu rakiju i bećarce znao i češće da „potera kera“. Dok su mu dedovi, somborski graničari, pevali uz gusle, koje su, kao i pesme o starim vremenima i junacima, preneli iz svoje planinske postojbine (u starim somborskim srpskim pesmaricama…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    SOMBORSKI ROKENROL – ŠEZDESETE

    Postepena liberalizacija jugoslovenskog socijalističkog društva, pokrenuta nakon prekida sa staljinizmom i sovjetskim blokom 1948. godine, dovela je narednih godina do uspostavljanja čvršćih veza sa zapadnim zemljama i jačanja zapadnih kulturnih uticaja, koji su se, pre svega, ogledali u književnosti, pozorištu, filmu, muzici, stripu i modi. Kada su jugoslovenski komunistički rukovodioci shvatili koliki je uticaj stranih šlagera, počeli su popularnu muziku da uklapaju u socijalističku kulturnu politiku, podržavajući sve veću proizvodnju domaće muzike (zagrebački „Jugoton“ je, između 1956. i 1961. godine, 16 puta povećao svoj profit, a 1963. g. njegovi kapaciteti bili su deset miliona ploča godišnje). Politika pokreta nesvrstanosti, čiji su Jugoslavija i njen lider Josip Broz Tito bili najsnažniji…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Muzika,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKE ORGULJE – NAJVEĆE U SRBIJI

    Somborska Karmelićanska crkva Sv. Stjepana kralja (Szent István király) građena je od 1860. do 1902. godine. Nalazi se u parku ispred zdanja Županije, a njena dva prepoznatljiva monumentalna crkvena tornja danas su jedan od arhitektonskih simbola Sombora. Osim arhitektonskih i umetničkih vrednosti, somborska Karmelićanska crkva poznata je danas po svojim orguljama, koje su najveće u Srbiji i jedne od najvećih na prostoru čitavog Balkana. Odmah nakon završetka izgradnje zdanja Karmelićanskog samostana (1905), koji se nalazi pored crkve Sv. Stjepana kralja, bratstvo somborskih karmelićana počelo je da prikuplja sredstva za nabavku crkvenih orgulja. Usled Prvog svetskog rata sakupljena sredstva su obezvređena, pa je, nakon rata, početkom dvadesetih godina prošlog stoleća, osnovan…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    SOMBORSKI PRIMERAK STRADIVARIJA

    Najpoznatiji graditelj violina, znameniti italijanski majstor Antonio Stradivari (1644-1737), tokom decenija rada svojeručno je načinio oko 1.100 instrumenata (violina, viola, čela i gitara), od kojih je sačuvano blizu 650 i to najviše violina (oko 500), koje danas dosežu i do milionskih vrednosti. Prema pisanju domaće štampe između dva svetska rata, u nekadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji pronađene su do početka 1930. god. tri navodne Stradivarijeve violine, od kojih jedna u Splitu, a dve u Vojvodini – u Martonošu i Somboru. Vlasnik somborske violine bio je ovdašnji muzičar-violinista Petar Jovanović. On nije bio poznat i uspešan poput svojih somborskih kolega Stevana Bačića Trnde i Joce Maksimovića Čonke, koji su tada imali već znatan…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    VOJVOĐANSKI BEĆARAC

    Dok je ponosni montanjar herojski guslao, Šumadinac je već dozivao goru da mu pričuva ovce dok on siđe dole do devojke, a naš čulni prečanluk i severna ravnica su lumpovali. Dabome, lumpovalo se najviše uz bećarac. Bećarac već dva veka predstavlja jednu od prepoznatljivih odlika Vojvodine i jednako se pevao među ovdašnjim srpskim, bunjevačkim i šokačkim življem, kako po Bačkoj, tako i po Sremu ili Banatu, ali i po susednoj Slavoniji. Dugo se za bećarac nije marilo, pa ni Vuk Karadžić u svom sakupljačkom radu nije obratio pažnju na njega, te bećerac nije bio priznat kao narodna baština, mada je bio i ostao lepa i izvorna naša pesma i nezamenjiva…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    NAJLEPŠA BUNJEVAČKA “PISMA”

    Ni jedan narod u Bačkoj nema toliki broj prepoznatljivih i lepih svojih pesama, kao što ih imaju bački Bunjevci. Ali, istovremeno, ni jedan narod u Bačkoj nije toliko bio izložen pokušajima asimilacije kao što su to, već duže od dva stoleća, Bunjevci. U zvaničnim dokumentima ovi potomci doseljenika iz zapadne Hercegovine, jugozapadne Bosne, severne Dalmacije i Like, katoličke vere i ikavsko-štokavskog narečja i dijalekta, koji su pristigli u Bačku u nekoliko migracionih talasa, od početka do kraja 17. stoleća, nazivani su Dalmatima, Ilirima i katoličkim Racima. Ipak, u svojoj internoj tradicionalnoj komunikaciji ovi ljudi su uvek sebe nazivali Bunjevcima. Taj patrijarhalan, fizički naočit, vredan, čestit, ponosan, veseo, ali dostojanstven i…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    U TOM SOMBORU – PESMA KOJU JE NAPISAO ZIDAR

    U staroj i znamenitoj somborskoj bunjevačkoj porodici Marković, rođen je 1876. g. Blaško Marković, koji je, nakon završene osnovne škole, izučio u rodnom gradu zidarski zanat (a zidari su u Somboru, krajem 19. i početkom 20. veka, skoro isključivo bili Bunjevci). Osim zidarstvom, Blaško Marković je bio i odličan prim-tamburaš u jednom od nekoliko ovdašnjih tamburaških orkestara (u Somboru su u to vreme postojale četiri mađarske i pet srpskih, odnosno bunjevačkih tamburaških „bandi“). I sam sklon komponovanju i pisanju pesama, Blaško Marković je, još kao mladić (verovatno prvih godina 20. veka) napisao muziku i tekst nadaleko poznate pesme „U tom Somboru“, koja će dugo nadživeti svog autora. U svoje četiri…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    SOMBORSKI GAJDAŠI

    Vekovima su, uz frule, gajde bile osnovni muzički instrument među bačkim Srbima i Bunjevcima (Ala ječi ova kuća naša / od frulaša i starih gajdaša), a još dugo ni pojava tambura i tamburaških bandi, u prvoj polovini 19. veka, nije mogla da im naudi i da ih istisne iz gostionica i sa ličnih i opštih svetkovina svih vrsta (gajde su bile paorska i ratarska svirala, a tambure purgreski – građanski instument). Uz gajde se rađalo, svatovalo, svečarilo, bećarilo, lumpovalo, kretalo u rat i ratovalo, odlazilo na birališta, pa i sahranjivalo. Načinjene od belih jarećih mešina svirale su gajde svatovce, bećarce, poskočice, kola, šarance, lese i ketuše, po bircuzima, mehanama i…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    TAMBURE ZA CARSKE UŠI

    Tradicija vojvođanske tamburaške muzike i danas se najčešće vezuje za Sombor i Suboticu. Dok su im preci pevali uz gusle i gajde, Somborci i Subotičani su, već od prve polovine 19. veka, sve više svoja veselja i bećarenja vezivali za tamburaše. Njihovi tamburaši su svirali i daleko izvan svojih gradova, odlazeći sve do Pešte, Beča ili Pariza, pa čak i preko okeana, u Ameriku (znameniti srpski spisatelj Jaša Ignjatović beleži u svojim sećanjima kako su prvi tamburaši, koje je čuo u svom detinjstvu, tridesetih godina 19. veka u Sentandreji, bili iz Subotice). No, ovde ćemo ipak nešto više pričati o somborskim tamburašima. Najstariji podaci o tamburašima u Somboru zapisani su…