• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    POLJOPRIVREDNO UDRUŽENJE U SOMBORU

    Poljoprivredno udruženje Bačko-bodroške županije osnovano je 1871. g. u Velikoj sali zdanja Županije, a odmah po osnivanju imalo je, po raznim osnovama, blizu 900 članova, malih, srednjih i velikih zemljoposednika sa prostora cele županije. Udruženje je sve vreme svog postojanja, do početka Prvog svetskog rata, imalo značajnu ulogu u osavremenjavanju poljoprivredne proizvodnje, a u Somboru, i po drugim većim mestima Bačko-bodroške županije, organizovalo je brojne izložbe i sajmove. Pred Prvi svetski rat Poljoprivredno udruženje je imalo 6.473 člana i izdavalo je i nedeljnik Bački gazda, koji je izlazio na mađarskom, nemačkom i srpskom jeziku. Prvobitno zdanje Udruženja podignuto je 1871. g. na levoj strani Bajskog puta (Vojvođanske ulice), a na…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    VILA U BAJSKOM SOKAKU

    Imućan somborski trgovac, a često i zakupnik gradskih akciza (prava na ubiranje raznih taksi) Samuilo Živanović, inače crkveni tutor somborske Svetođurđevske crkve i ktitor kapelice Vaznesenja Gospodnjeg kraj salaškog naselja Milčići (tzv. „Šaponjske vodice“), sazidao je 1874. g. porodičnu kuću sa leve strane Bajskog puta, na otkupljenom varoškom zemljištu površine 350 kvadratnih hvati. On se, ujedno, obavezao da će sa ulične strane svog imanja načiniti stazu širine najmanje četiri stope (oko 125 cm). Kuća je bila znatno uvučena u poređenju sa ostalim kućama na Bajskom putu, a ispred nje se nalazio lepo uređen omanji park, okružen ogradom od kovanog gvožđa. Od kuće Samuila Živanovića uskoro je (1877) prosečena nova ulica,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KUĆA VUJIĆA (APOTEKA „KOD ZMIJE“)

    Veliku prizemnu kuću, sagrađenu u obliku slova L, na uglu nekadašnjeg Venca Sečenji (Radomira Putnika) i Bajskog puta (Vojvođanske), sagradio je, polovinom 19. veka, imućni somborski trgovac i zemljoposednik Nikola Arsa Vujić zvani „Kobac“, na mestu starije porodične kuće svog strica Jovana Vujića (ranija kuća nalazila se 1837. g. na posedu veličine 206 kv. hvati). Kada je materijalna propast veleposednika i advokata dr Stevana Kronića pred prvi svetski rat, na osnovu njegove prevare sa menicama, povukla za sobom i Nikolinog sina dr Jovana-Bracu Vujića (1868-1921), rođenog brata Kronićeve žene Jelene, koji je, kao Kronićev jemac, odjednom ostao bez nekoliko stotina jutara zemlje i lepe jednospratnice na Glavnoj ulici (pored palate…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    ZIDARSKI DOM (BIOSKOP “ŠVRĆA”)

    Somborski zidari sindikalno su se prvi put organizovali 1904. godine, kada je zidar Blaško Marković osnovao podružnicu građevinskih radnika (u to vreme u Somboru je bilo preko 70 građevinskih majstora, koji su zapošljavali dodatne radnike). Nakon građevinskih radnika sindikalno su se organizovali i somborski stolari, obućari, krojači, industrijski radnici, nadničari itd. Posle Prvog svetskog rata somborski radnici bili su organizovani u dve sindikalne organizacije, od kojih je jedna bila bliža socijaldemokratama (sastajali su se u gostionici „Pakao“), a druga komunistima. Još 1919. g. radnici su predložili izgradnju Radničkog doma, a gradske vlasti su za tu namenu dale prilog od 1.000 kruna (250 dinara). Prilozima somborskih građevinskih radnika kupljen je početkom…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KUĆA JOCE LALOŠEVIĆA

    Kuća somborskog advokata, istaknutog srpskog političkog prvaka, društvenog radnika i dugogodišnjeg predsednika Srpskog pevačkog društva u Somboru dr Jovana Joce Laloševića (posle prisajedinjenja Vojvodine Srbiji 1918. g. i prvog predsednika Narodne uprave, odnosno vlade Vojvodine) sagrađena je u drugoj polovini XVIII veka i nalazila se na uglu Pašine ulice i Trga Svetog Trojstva. Kuća stilski pripada baroku, ali je njena fasada tokom prethodna dva veka više puta menjana. U zgradi je još 1819. g. otvorena druga somborska apoteka „Kod Svetog Trojstva“, a predanje beleži da se na mestu ove jednospratnice u tursko doba nalazio pašin konak. Posed na kome se nalazila kuća bio je, tokom tridesetih godina, pa sve do…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PALATA “IN FORO”

    Jednospratnicu kvadratnog oblika u stilu bidermajerskog neoklasicizma podigao je 1804. godine, preko puta Svetođurđevske crkve, na Trgu Sv. Đorđa, srbizovan grčki trgovac Georgije Makarjanos mlađi, u Somboru prozvan Mađarjanoš. Zgradu je podigao na mestu starije jednospratnice koju je, krajem 18. veka, otkupio od materijalno upropaštenog somborskog senatora, nekadašnjeg gradonačelnika, plemića i veleposednika, pisca prve srpske aritmetike, Vasilija Damjanovića, sina somborskog graničarskog potkapetana (i drugog gradonačelnika slobodnog i kraljevskog grada Sombora) Jovana Damjanovića, potomka stare srpske trgovačke i graničarske porodice, čiji je predak, kao veletrgovac stokom, zabeležen u Somboru još u tursko vreme, 1683. godine. Sa terase ove, tek podignute, zgrade (zbog mesta na kome je podignuta nazvane palata „In foro“,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    TRGOVAČKA ŠKOLA U SOMBORU

    Četvorica somborskih trgovaca (Stefan и Vasilije Prokopović, Georgije Grgurov i Josip Marković) pozajmila su 1843. g. od somborskog Trgovačkog udruženja 1.400 forinti, namenjenih otvaranju „Trgovačkog učilišta“. Trgovačko udruženje je 1845. g. i zvanično podržalo predlog da u gradu bude otvorena Trgovačka škola, a za njenog osnivača i predavača preporučio se gradu Moric Levental, nastavnik trgovačkog zvanja, krasnopisa i stranih jezika. Moguće je da je neki oblik školovanja budućih trgovaca u Somboru postojao oko 1850. godine, kada su gradske vlasti odbile zahtev Jakoba Betlhajma iz Pešte da u Somboru otvori trgovačku školu, sa obrazloženjem da takva škola u gradu već postoji. Ipak, na osnivanje prave Trgovačke škole čekalo se još 40…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKO POZORIŠTE

    Prvi pisani trag o počecima pozorišnog života u Somboru potiče iz 1578. godine, kada je među stanovnicima somborske kasabe zabeležen i Ibrahim – hajali (izvođač pozorišta senki, koje je u Turskoj, po liku glavnog junaka, nazivano i „Karađoz“, i koje je predstavljalo nezaobilazan detalj svih važnijih turskih verskih i kućnih praznika, a imalo je i vaspitnu ulogu u obrazovanju dece i mladih). Dva veka kasnije, u februaru 1779. godine, fra Bona Mihaljević je u svojoj hronici zabeležio da je nastavnik somborske Gramatikalne škole, franjevac Gerard Boda, sa svojim učenicima izveo komad o loše vaspitanom mladiću, a posebno je naglasio kako su izvođači od prisutnih gledalaca dobili mnogo aplauza. Dve godine…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    TUNEROVA KUĆA (GALERIJA “MILAN KONJOVIĆ”)

    Četvrtom tačkom Privilegijalnog pisma carice Marije Terezije, kojim je Somboru dodeljen status slobodnog i kraljevskog grada, dato je pravo gradskim vlastima da dodele koncesiju za otvaranje apoteke, ali je ona otvorena tek 17 godina nakon elibertacije (tragovi narodnog apotekarstva ili nadrilekarstva nalaze se u spisima o postupku koji je 1758. g. gradski Magistrat vodio protiv tri ovdašnje „veštice“ kod kojih su nađene i razne lekovite trave, masti i začini). Prva somborska apoteka „Kod zlatnog lava“, koju je 1766. g. otvorio Ferdinand Plank, apotekar iz Osijeka, nalazila se u kući na čijem će temelju somborski apotekar Franc Tuner 1838. g. dovršiti zidanje svoje kuće. Kada je 1772. g. apotekar Plank iznenada…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KRUŠPEROVA KUĆA (ISTORIJSKI ARHIV)

    Plac u neposrednom susedstvu Pašine kule, preko puta crkve Presvetog Trojstva, dugo vremena stojao je prazan, da bi ga 1771. godine, za 300 forinti, od Bačke županije, kupio novi upravnik komorskih dobara pl. Paul Krušper od Varboa (1719-1779). Reč je o placu koji je 18 godina ranije (1753), nakon preporuke carice Marije Terezije, Bačka županija kupila za izgradnju županijske zgrade, do čega, ipak, nije došlo zbog protivljenja tadašnjeg bačkog župana i kaločkog nadbiskupa Ferenca Klobušickog da Sombor postane županijsko središte. Paul Krušper je 1764. g. na mestu komorskog administratora za Bačku županiju nasledio svog zaslužnog prethodnika Franca Redla. Poticao je iz stare plemićke porodice, poreklom iz Trentina u zapadnoj Slovačkoj,…