• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PALATA FALCIONE NA POZORIŠNOM TRGU (STARA AUTOBUSKA)

    Jedna od najvećih zgrada ili palata u središtu Sombora podignuta je na nekadašnjem posedu porodice Tuner, čiju je jednu polovinu (599 od 1.173 kvadratna hvata) kupio 1864/65. g. Lorenco Lovro Falcione. On je, već naredne godine, ovde sazidao parno kupatilo, kao i zdanje u kome se nalazilo sedište Građanske kasine, te prostranu jednospratnicu sagrađenu u stilu romantizma, u obliku pravougaonika, koja se sporednim stranama protezala na dve ulice (južnom na Školsku, odnosno Laze Kostića, a severnom na Elefant ulicu, odnosno J. J. Zmaja). Zapadnom ili čeonom stranom ovo zdanje je zauzimalo veći deo trga ispred hotela „Lovački rog“ (kasnije Pozorišni, današnji Trg Republike). Na planu Sombora iz 1878. g. zgrada…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC PLATON ATANACKOVIĆ – VLADIKA BAČKI I JEDAN OD NAJUMNIJIH LJUDI SVOG DOBA

    Pavle Platon Atanacković pripada redu najumnijih arhijereja pravoslavne crkve tokom 19. stoleća. Ovaj izuzetan sveštenik, vladika budimski i bački, dvostruki predsednik Matice srpske, katiheta i profesor somborske Preparandije, plodan pisac, prevodilac i veliki narodni dobrotvor, rođen je u Somboru, na Petrovdan 1788. godine, kao sin uglednog, imućnog i prosvećenog somborskog trgovca Petra Atanackovića i supruge Marije. Mladi Pavle Atanacković završio je somborsku Normu Avrama Mrazovića i Gramatikalnu školu Vasilija Kovačića. Po preporuci sveštenika Atanasija Zarića otišao je 1801. g. u Karlovce i tu je, kao najbolji u klasi, završio šest razreda Karlovačke gimnazije, a zatim i dve godine Bogoslovije, posle čega se vratio u Sombor, gde je 1809. g. pred…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    PROTA HRISTIFOR POPIĆ – DUHOVNI I POLITIČKI PREDVODNIK SOMBORSKIH SRBA U DRUGOJ POLOVINI 18. VEKA

    Hristifor Popić, okružni protonamesnik somborski, tokom čuije su uprave sagrađena oba današnja velika pravoslavna somborska hrama, kao i kapela na Velikom pravoslavnom groblju, rođen je 1724. godine (njegovo prezime često je pisano i sa oblikom Popović, pa je pouzdano potica iz svešteničke porodice). Bogoslovsko obrazovanje Hristifor Popić je dobio na kijevskoj Duhovnoj akademiji, odakle je, kako piše arhimandrit Stefan Ilkić, preneo uzorit bogoslužbeni poredak u somborsku Svetođurđevsku crkvu. Kao sveštenik Svetođurđevske crkve Hristifor Popić je zabeležen već 1748. godine. Nasledivši starog protu Veselina Beljanskog, Popić se na dužnosti somborskog prote nalazio od 1757. godine. Kao revnostan služitelj, ugledan duhovnik i starešina, i istrajan čuvar i branilac pravoslavlja, uživao je nepodeljeno…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE LENIJA

    Pustara, a kasnije i salaško naselje Lenija, istočno od Sombora, pominje se najranije sa imenom Ivanovo Selo (Ivanova Szella) početkom poslednje decenije 17. veka, kada je imala status komorske pustare sa godišnjim prihodom od 15 forinti (još je u srednjem veku, kao i u vreme turske uprave, sa zapadne strane Sombora postojalo naselje Ivanfalva, kasnije zapisano kao Ivanji, ali ono nije isto što i kasnije Ivanovo Selo). Godine 1702. Ivanovo Selo (Ivanovoszelo) je zapisano kao naseljeno na spisku 28 pustara dodeljenih somborskim graničarima, u čijem će posedu biti i 1720 (Ivanovaszello, Ivanovo Szelo), 1722 (Ivanovo Szello), 1736 (Ivanova Szello) i 1740. godine (Ivanovo Sella). U Redlovom opisu pustare Ivanovo Selo…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    ŠTETE I ŠTETOČINE NA USEVIMA I IMANJIMA SOMBORSKIH PAORA

    Zemljodelački trud somborskih salašara i paora često je bio ugrožen kako vremenskim uzrocima i prirodnim pojavama, tako i najezdama ptica, insekata i glodara. Atar Sombora sve do polovine 20. veka ugrožavale su poplave i podzemne vode (posebno oranice i pašnjake salaša severno od Sombora). Povremeno bi i suša sparušila useve i spržila zemlju, te su tada priređivane litije ili bi po salašima i gradskim sokacima išle i „dodole“. Kako je tokom 18. veka marva još većinom boravila izvan štala i torova, po pustarama i pašnjacima kraj salaša, velike štete nanosila je i jaka zima, pa su ovdašnji salašari tada imali znatan broj uginulih grla (godine 1740. samo komorskim stanovnicima Sombora,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE ŽARKOVAC

    Salaško naselje Žarkovac udaljeno je osam kilometara od Sombora, u pravcu jugoistoka, sa leve strane puta za Stapar, i spada u ušoreni tip salaša. Žarkovac je nastao u jugozapadnom delu nekadašnjeg atara pustare Gradina, gde su posede imali nekadašnji somborski srpski graničari, u neposrednoj blizini uzvišenja Klisa na kome su otkriveni arheološki tragovi znatnijeg srednjovekovnog naselja, starog sedam do osam vekova. Pustara, a kasnije i salaško naselje južno od Sombora, Žarkovac je najranije, sa imenom Malo Žarkovo, zabeležen 1720. godine, kao jedna od 30 pustara koje su pripadale somborskim graničarima (njima je od 1702. g. pripadala i pustara Veliko Žarkovo, koja se nalazila u susedstvu Doroslova). Atar Žarkovca je, sve…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SALAŠKI DNEVNIK JUSTINA KONJOVIĆA (ZA 1874)

    Kao izdanak znamenite somborske svešteničke, graničarske i zemljoposedničke porodice, i najmlađe dete Davida Konjovića (Sombor, 1786 – Sombor, 1849), senatora, prvog sudije (od 1842. do 1848. g.) i somborskog poslanika u požunskoj “Dieti” (Ugarskom saboru koji je stolovao u Bratislavi, odnosno Požunu) i njegove supruge Sofije, rođ. Jovanović, rođen je 1836. g. u Somboru Justin Konjović. Bio je unuk Avrama Konjovića, koji je još 1783. g. u prvoj somborskoj katastarskoj zemljišnoj knjizi zapisan kao vlasnik 271 jutra i 383 kv. hvata zemlje, na imanju koje se prostiralo na pet parcela u ataru salaša  Ivanovog Sela ili Lenije, kako je ovo salaško naselje uporedo nazivano. Nakon što je završio gimnaziju i…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI POPIS SOMBORA I SOMBORSKOG SREZA NAKON TURSKOG POVLAČENJA IZ 1699. GODINE

    Posle Karlovačkog mira 1699. g. obnovljen je rad županija u Bačkoj, sa svim nekadašnjim pravima i administrativnim i sudskim nadležnostima, o čemu je car Leopold I izdao posebnu diplomu. Celokupna teritorija predmohačke Bodroške županije, kao i znatniji deo nekadašnje Bačke županije, pripali su obnovljenoj Bačkoj županiji. Carskom diplomom od 16. oktobra 1698. g. za prvog velikog župana Bačke županije imenovan je kaločki nadbiskup Pal Sečenji. Kaločki nadbiskupi su se i u predmohačkom periodu, od 1463. godine, nalazili na čelu Bačke županije, a ta tradicija trajala je sve do 1775. godine, pa su nadbiskupi u tom periodu nosili i titulu Comes perpatuus (večiti župan). Prvo zasedanje skupštine obnovljene Bačke županije održano…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JEDAN ZANIMLJIV OPIS OKOLINE SOMBORA I OVDAŠNJE HAJDUČIJE  IZ 1688. GODINE

    Zanimljiv i dragocen opis somborske okoline potiče iz pera Osman-age Temišvarskog, mladog turskog oficira i prevodioca. On beleži kako se, početkom jula 1688. godine, vraćao iz Temišvara za Segedin, sa iznosom od 60 dukata, koliko je trebalo da isplati jednom austrijskom poručniku za svoj otkup iz zarobljeništva u koje je pao posle austrijskog osvajanja tvrđave u Lipovi, ali je u Segedinu saznao da je oficir već otišao prema Erdutu i Osijeku, pa se i Osman-aga uputio u tom pravcu. Prolazio je krajevima između Segedina i Sombora, koje opisuje kao bačke pustopoljine, puste i nenaseljene, gde je danju vrućina bila neizdrživa i gde u toj beskrajnoj ravnici nije bilo moguće pronaći…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KUGA U SOMBORU 1738/39. GODINE

    Pojava kuge 1738/39. g. bila je poslednja velika epidemija ove bolesti na prostoru Bačke. Prvo upozorenje na moguću zarazu, koja je već vladala u Erdelju i okolnim županijama, dostavilo je Bačkoj županiji Ugarsko namesničko veće, 31. decembra 1737. godine, sa preporukama o preduzimanju preventivnih mera zaštite i suzbijanju bolesti (uvođenje propusnica i karantina, podizanje bolnica, zabrana održavanja godišnjih vašara, stočnih pijaca, skitnje i prosjačenja, čišćenje odeće i robe, i slično). Uprkos preduzetim merama, zaraza je prešla Tisu, a najraniji izveštaj o tome dostavio je polovinom 1738. g. komandant segedinske tvrđave, pa je car Karlo VI izdao stroga naređenja kako bi se sprečilo širenje bolesti preko Tise i Dunava. Najraniji slučajevi…