• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NJIHOVA VELIČANSTVA U SOMBORU 

    Nisu Sombor često obilazili krunisani vladari, ali istorija, ipak, beleži posete kraljeva i careva Somboru. Još u srednjem veku takvih poseta bilo je nekoliko. Putujući od Sonte ka Bodorgu, kroz prethodnicu Sombora, tadašnje naselje Coborsentmihalj, prošao je, početkom oktobra 1439. godine, tadašnji ugarski kralj Albert. Potom znamo da je 1500. g. ovde kratko boravio, na proputovanju za Bač, tadašnji poljski vojvoda i budući dugoveki kralj Poljske Sigmund, rođeni brat tadašnjeg ugarskog kralja Vladislava. On je u svojoj beležnici zapisao da je u Coborsentmihalju potrošio tri srebrna denara za berberske usluge, a što je mnogo važnije, u tom zapisu budući Sombor je već zabeležen kao grad i to sa imenom koje…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SVEČANO PROGLAŠENJE SOMBORA ZA SLOBODAN I KRALJEVSKI GRAD (24. APRILA 1749)

    Nakon što je 17. februara 1749. g. carica Marija Terezija potpisala privilegijalno pismo, odnosno Elibertacionu povelju, kojom je Sombor uzdignut u status slobodnih i kraljevskih gradova, što je predstavljalo uspešno finale trogodišnje naporne borbe Somboraca za ostvarivanje svojih prava i privilegija, usledilo je i svečano proglašenje novog statusa grada. Carska Elebertaciona povelja svečano je doneta u Sombor 27. marta 1749. godine. Nju su iz Beča, u posebnoj načinjenoj metalnoj škrinji, doneli ugledni somborski građani Mihailo Bokerović, Avram Rašković i Atanasije Stojšić, koji su se iskrcali na dunavskom pristaništu u selu Monoštoru, severozapadno od Sombora. Mnogobrojni Somborci, predvođeni sveštenstvom obe konfesije, sa 40 konjanika na čijem je čelu bio biro (sudija)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    SOMBORKA DORA KARAČON FERNBAH – PRVA ZAŠTITNICA PRIRODE I ORNITOLOG

    Isidora Dora Karačon rođena je u Somboru 1878. godine. Godine 1895. udala se za Karla Fernbaha iz Apatina, koji će postati veliki župan Bačko-bodroške županije. Posvećena je bila zaštiti prirode i ptica, posebno nakon što je njen suprug tokom 1906/07. g. sagradio dvorac „Baba Pusta“ na pustari Šara (danas selo Aleksa Šantić). Bila je idejni tvorac i realizator sadnje prvog engleskog parka na prostoru šire okoline grada, na imanju pored kaštela čija je bila gospodarica. Park se prostirao na deset hektara, a Dora Fernbah ga je pretvorila u utočište za ptice, u kome je sama dizajnirala velik broj veštačkih gnezda i zidova sa otvorima za ptice, hranilica i posuda (kadica)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MARIJA BRANKOVIĆ – PRVA EMANCIPOVANA SOMBORKA

    Početkom leta 1717. g. za kapetana somborskog graničarskog šanca postavljen je grof Jovan Janko Branković (oko 1675-1734), naslednik i blizak rođak nesuđenog srpskog despota i pisca obimnog petoknjižja „Slavoneserbske hronike“, grofa Đorđa Brankovića. Supruga kapetana Janka, kako su ga zvali Somborci, bila je Marija, rođena Kostić, najverovatnije rodom iz Feldvara (Bačkog Gradišta), gde je Jovan Branković ranije bio graničarski kapetan. U Somboru su rođena i njihova deca Jelena (1721), Nikola (1729) i Jovan (1733). Ova otresita, sposobna i odlučna žena putuje sa svojim suprugom prilikom njegovih odlazaka do Budima i upoznata je odlično sa njegovim pokušajima da preko carskog dvora stekne veliko nasleđe svog nekadašnjeg rođaka Đorđa Brankovića u Erdelju.…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost

    VELJKO PETROVIĆ O “PAORSKIM GNJIDAMA” I “LUTKAMA” NA KRATKIM KOLIMA

    Mladi srpski pesnik Veljko Petrović iz Sombora je 1906. godine objavio pesmu “Ratar”. Njeno postojanje je dokaz Petrovićevog ugledanja na Đuru Jakšića koji je srpskog poljoprivrednika takođe izrazito nazivao ratarom. Mladalačka poezija Veljka Petrovića svedoči da je smisao izraza paor u Vojvodini bio klasna uvreda. Ne postoji sažetija, osećajno snažnija, ubojitija i jasnija osuda upotrebe izraza paor van pesme “Vojvodino stara, zar ti nemaš stida”, iz 1912. godine. I svetuju „Balkan“ još te tvoje lutke: „nije dosta srpski, nema pojam bistar o slobodi“ – grme, oni koji ćutke trpe da ih ćuša ma čiji ministar, koji svog seljaka guleć’ ruže pseći, p’ onda ruke peru od „paorskih gnjida“, oni koji…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO SE ŠKOLOVAO LAZA KOSTIĆ

    Rođen u Kovilju, 11. februara 1841. godine (po novom kalendaru), kao sin šajkaškog graničarskog feldvenbela (narednika) Petra Kostića i Hristine rođ. Jovanović, Laza Kostić se školovao u šest sela i gradova – Kovilju, Đurđevu, Pančevu, Novom Sadu, Budimu i Pešti (sve do 1873. g. Budim i Pešta bili su zasebni gradovi). Ostavši rano bez majke, staranje o dečaku preuzeli su njen imućni brat Pavle Jovanović i njena starija sestra Katarina udova Atanacković (bila je snaha tadašnjeg vladike bačkog Platona Atanackovića). Po završenoj trogodišnjoj osnovnoj školi u Kovilju i Đurđevu, otac je Lazu Kostića upisao 1851. g. u nemačku realnu gimnaziju u Pančevu, gde je završio prva dva razreda sa odličnim…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    VAROŠ KOJA SE VOZI NA DVA TOČKA – SOMBORSKI BICIKLISTI

    Sombor je, više no i jedan naš grad – biciklistički. Već osamdesetih godina 19. veka na somborskim ulicama pojavljuju se prvi bicikli, a u gradu je 1894. g. postojalo i Biciklističko društvo. Istovremeno, u parkiću koji se nalazio na uglu današnja dva Venca (Živojina Mišića i Radomira Putnika) postojao je prvi „biciklodrom“, odnosno teren po kome su novi biciklisti učili da voze svoj dvotočkaš. Na jednoj od prvih razglednica Sombora, objavljenoj 1899. godine, vidi se Glavna ulica, a u središtu fotografije i dvojica biciklista. Prvu biciklističku trku u gradu organizovalo je somborsko Biciklističko društvo početkom maja 1896. godine, a u njoj su učestvovali i muškarci i žene. Pobednik je put…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA PEVAČKA DRUŠTVA I ORKESTRI U SOMBORU

    Godine 1857. osnovano je u Somboru Muško pevačko društvo, čiji su članovi bili gradski i županijski činovnici različitih nacionalnosti, vični muzici. Uskoro dolazi do osnivanja pevačkih družina na nacionalnoj osnovi, pa se mađarska i nemačka društva okupljaju oko tek osnovane Građanske kasine, a Somborska srpska pevačka družina, osnovana krajem 1870. godine, blisko sarađuje sa ovdašnjom Srpskom pravoslavnom crkvenom opštinom i sa Srpskom učiteljskom školom (Preparandijom), u kojoj je tradicionalno negovano horsko i crkveno pojanje. Somborska srpska pevačka družina imala je u narednim decenijama svoje uspone i padove, a za rad i opstanak ovog Društva, tokom prvih dvadeset godina njegovog postojanja, najzaslužniji je bio horovođa i predsednik Društva Nika Grujić Ognjan.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBOR U VOJVODSTVU SRPSKOM 1849-1861.

    Razdoblje Vojvodstva srpskog trajalo je tek nešto više od jedne decenije. Bilo je to vreme Bahovog apsolutizma, koji je, da parafraziramo nekadašnjeg upravitelja somborske gimnazije dr Ede Margalića, Mađarima dat kao kazna, a Srbima kao gorka nagrada. Carskim patentom od 18. novembra 1849. g. osnovano je Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat, mada je u okviru centralističkog sistema ustrojstvo ove upravne oblasti bilo veoma daleko od ideja srpske samostalnosti proklamovanih na Majskoj skupštini 1848. godine. Teritorija Vojvodstva bila je tako određena da Srbi u njemu nisu bili najbrojnija nacija (bili su treći po broju stanovnika, iza Rumuna i Nemaca, a ispred Mađara), štaviše, u ukupnom udelu stanovništva Srpskog vojvodstva Srbi jedva…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA PRIVREDA U RAZDOBLJU SOCIJALIZMA

    Mada Sombor u ratu nije pretrpeo znatnija materijalna razaranja, gradska privreda je nakon Drugog svetskog rata bila skoro zamrla. U okolna sela, a uskoro delimično i u grad, slila se tokom 1945/46. g. reka kolonizovanih porodica, najviše iz pasivnih i siromašnih krajeva Dalmacije, Like, Banije i Korduna, naseljenih na mesto nekada ekonomski jakog nemačkog stanovništva, a broj kolonizovanih porodica činio je jednu trećinu ukupnog stanovništva Sombora i okoline. Izvršena je masovna konfiskacija i nacionalizacija privrednih preduzeća i zgrada, pa i zanatskih radionica u privatnom vlasništvu, koje su podržavljene. Agrarnom reformom zemlja je delimično podeljena kolonizovanom stanovništvu, ali i domaćim bezemljašima, a delimično je ostala u državnom posedu (zemlja je, iznad…