• DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost

    VELJKO PETROVIĆ O “PAORSKIM GNJIDAMA” I “LUTKAMA” NA KRATKIM KOLIMA

    Mladi srpski pesnik Veljko Petrović iz Sombora je 1906. godine objavio pesmu “Ratar”. Njeno postojanje je dokaz Petrovićevog ugledanja na Đuru Jakšića koji je srpskog poljoprivrednika takođe izrazito nazivao ratarom. Mladalačka poezija Veljka Petrovića svedoči da je smisao izraza paor u Vojvodini bio klasna uvreda. Ne postoji sažetija, osećajno snažnija, ubojitija i jasnija osuda upotrebe izraza paor van pesme “Vojvodino stara, zar ti nemaš stida”, iz 1912. godine. I svetuju „Balkan“ još te tvoje lutke: „nije dosta srpski, nema pojam bistar o slobodi“ – grme, oni koji ćutke trpe da ih ćuša ma čiji ministar, koji svog seljaka guleć’ ruže pseći, p’ onda ruke peru od „paorskih gnjida“, oni koji…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO SE ŠKOLOVAO LAZA KOSTIĆ

    Rođen u Kovilju, 11. februara 1841. godine (po novom kalendaru), kao sin šajkaškog graničarskog feldvenbela (narednika) Petra Kostića i Hristine rođ. Jovanović, Laza Kostić se školovao u šest sela i gradova – Kovilju, Đurđevu, Pančevu, Novom Sadu, Budimu i Pešti (sve do 1873. g. Budim i Pešta bili su zasebni gradovi). Ostavši rano bez majke, staranje o dečaku preuzeli su njen imućni brat Pavle Jovanović i njena starija sestra Katarina udova Atanacković (bila je snaha tadašnjeg vladike bačkog Platona Atanackovića). Po završenoj trogodišnjoj osnovnoj školi u Kovilju i Đurđevu, otac je Lazu Kostića upisao 1851. g. u nemačku realnu gimnaziju u Pančevu, gde je završio prva dva razreda sa odličnim…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    VAROŠ KOJA SE VOZI NA DVA TOČKA – SOMBORSKI BICIKLISTI

    Sombor je, više no i jedan naš grad – biciklistički. Već osamdesetih godina 19. veka na somborskim ulicama pojavljuju se prvi bicikli, a u gradu je 1894. g. postojalo i Biciklističko društvo. Istovremeno, u parkiću koji se nalazio na uglu današnja dva Venca (Živojina Mišića i Radomira Putnika) postojao je prvi „biciklodrom“, odnosno teren po kome su novi biciklisti učili da voze svoj dvotočkaš. Na jednoj od prvih razglednica Sombora, objavljenoj 1899. godine, vidi se Glavna ulica, a u središtu fotografije i dvojica biciklista. Prvu biciklističku trku u gradu organizovalo je somborsko Biciklističko društvo početkom maja 1896. godine, a u njoj su učestvovali i muškarci i žene. Pobednik je put…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA PEVAČKA DRUŠTVA I ORKESTRI U SOMBORU

    Godine 1857. osnovano je u Somboru Muško pevačko društvo, čiji su članovi bili gradski i županijski činovnici različitih nacionalnosti, vični muzici. Uskoro dolazi do osnivanja pevačkih družina na nacionalnoj osnovi, pa se mađarska i nemačka društva okupljaju oko tek osnovane Građanske kasine, a Somborska srpska pevačka družina, osnovana krajem 1870. godine, blisko sarađuje sa ovdašnjom Srpskom pravoslavnom crkvenom opštinom i sa Srpskom učiteljskom školom (Preparandijom), u kojoj je tradicionalno negovano horsko i crkveno pojanje. Somborska srpska pevačka družina imala je u narednim decenijama svoje uspone i padove, a za rad i opstanak ovog Društva, tokom prvih dvadeset godina njegovog postojanja, najzaslužniji je bio horovođa i predsednik Društva Nika Grujić Ognjan.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBOR U VOJVODSTVU SRPSKOM 1849-1861.

    Razdoblje Vojvodstva srpskog trajalo je tek nešto više od jedne decenije. Bilo je to vreme Bahovog apsolutizma, koji je, da parafraziramo nekadašnjeg upravitelja somborske gimnazije dr Ede Margalića, Mađarima dat kao kazna, a Srbima kao gorka nagrada. Carskim patentom od 18. novembra 1849. g. osnovano je Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat, mada je u okviru centralističkog sistema ustrojstvo ove upravne oblasti bilo veoma daleko od ideja srpske samostalnosti proklamovanih na Majskoj skupštini 1848. godine. Teritorija Vojvodstva bila je tako određena da Srbi u njemu nisu bili najbrojnija nacija (bili su treći po broju stanovnika, iza Rumuna i Nemaca, a ispred Mađara), štaviše, u ukupnom udelu stanovništva Srpskog vojvodstva Srbi jedva…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKA PRIVREDA U RAZDOBLJU SOCIJALIZMA

    Mada Sombor u ratu nije pretrpeo znatnija materijalna razaranja, gradska privreda je nakon Drugog svetskog rata bila skoro zamrla. U okolna sela, a uskoro delimično i u grad, slila se tokom 1945/46. g. reka kolonizovanih porodica, najviše iz pasivnih i siromašnih krajeva Dalmacije, Like, Banije i Korduna, naseljenih na mesto nekada ekonomski jakog nemačkog stanovništva, a broj kolonizovanih porodica činio je jednu trećinu ukupnog stanovništva Sombora i okoline. Izvršena je masovna konfiskacija i nacionalizacija privrednih preduzeća i zgrada, pa i zanatskih radionica u privatnom vlasništvu, koje su podržavljene. Agrarnom reformom zemlja je delimično podeljena kolonizovanom stanovništvu, ali i domaćim bezemljašima, a delimično je ostala u državnom posedu (zemlja je, iznad…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    DECEMBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Početak zime somborski salašari su provodili mirnije (nigde te tišine kao na ravnici zimi), a ona na salašima nije počinjala sa mrazom, snegom i čistim saonikom, već s jesenjim kišama i teškim, lepljivim blatom. Kada putevi smrznu  i postanu trvdi, a njive prekrije sneg, vađeno je iz smrznutih barica (mlaka) na putevima blato i, pomešano sa kamenozemom (smolastom glinom), bacano je po snegu na oranicama, kako bi ih vazduh i marz bolje „probili“. U lepšim danima je na njive izvoženo đubre i slagano na veće gomile da ne bi izvetrilo i izgubilo snagu pre nego što bude pomešano sa zemljom. Kako usevi ne bi bili poplavljeni kada se sneg sa njiva…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    ŠTAMPA U SOMBORU

    Štampa je od druge polovine 19. veka imala važnu ulogu u informisanju i prosvećivanju Somboraca. Tradiciju somborske štampe utemeljio je nedeljni privredni list “Ipar” (“Industrija”), koji je 1865. g. izlazio na mađarskom jeziku, ali veoma kratko. Trinaest godina kasnije pojavio se ovdašnji županijski nedeljnik „Bácska“, koji je, na mađarskom jeziku, izlazio od 1878. do 1914. godine, a čiji je prvi urednik bio Đerđ Radič. Među brojnim somborskim nedeljnicima s kraja 19. i početka 20. veka, od kojih su mnogi samo kratkotrajno izlazili, treba pomenuti list za narodnu prosvetu, privredu i zabavu „Rodoljub“, koji je, na srpskom jeziku, u izdanju knjižare Milivoja Karakaševića, pod uredništvom Petra Despotovića, a kasnije Jovana Blagojevića,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    DAN KADA SU SOMBORCI PUCALI JEDNI NA DRUGE

    U viševekovnoj istoriji Sombora postoji samo jedan primer i jedan datum kada su Somborci pucali jedni na druge. U vreme Mađarske revolucije 1848/49. godine grad Sombor je pet puta prelazio iz ruku mađarskih ustanika u ruke srpskih i austrijskih vlasti i obratno. Uspeli su građani Sombora da u tom burnom vremenu sačuvaju grad od razaranja, mada ne i od pljačke, koju su, tokom povremenog međuvlašća, sistemski činile pljačkaške skupine iz okolnih sela Stapara, Sivca i Brestovca, ali i dobrovoljci iz Srbije u redovima srpske vojske tokom njenog boravka u gradu. U svim tim promenama u gradu nije bilo međusobnih oružanih sukoba između većinskog srpskog življa i ovdašnjih Mađara (ali i…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    OKTOBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Rana jesen bila je jedan od najdelatnijih godišnjih perioda na salašu. Na njivama je završavana setva ječma, pšenice i raži, a na njive pripremljene za prolećne useve voženo je đubre. U sunčanim i suvim danima vađen je krompir (jedan berač bi obuhvatio rukama gornji „kitiš“, a drugi bi ga opkopavao motikom, dok prvi berač ne iščupa sav „bokor“). Krompir je prebiran „na troje“ (veliki,srednji i mali) i ostavljan u džakove. Veliki krompir je korišćen u ishrani ljudi, srednji u ishrani marve, a mali za sejanje. Početkom oktobra počinjala je i berba kukuruza – najveći jesenji posao, koji je, zavisno od površine oranica i broja parcela, trajao i po dve nedelje.…