• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    DECEMBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Početak zime somborski salašari su provodili mirnije (nigde te tišine kao na ravnici zimi), a ona na salašima nije počinjala sa mrazom, snegom i čistim saonikom, već s jesenjim kišama i teškim, lepljivim blatom. Kada putevi smrznu  i postanu trvdi, a njive prekrije sneg, vađeno je iz smrznutih barica (mlaka) na putevima blato i, pomešano sa kamenozemom (smolastom glinom), bacano je po snegu na oranicama, kako bi ih vazduh i marz bolje „probili“. U lepšim danima je na njive izvoženo đubre i slagano na veće gomile da ne bi izvetrilo i izgubilo snagu pre nego što bude pomešano sa zemljom. Kako usevi ne bi bili poplavljeni kada se sneg sa njiva…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    ŠTAMPA U SOMBORU

    Štampa je od druge polovine 19. veka imala važnu ulogu u informisanju i prosvećivanju Somboraca. Tradiciju somborske štampe utemeljio je nedeljni privredni list “Ipar” (“Industrija”), koji je 1865. g. izlazio na mađarskom jeziku, ali veoma kratko. Trinaest godina kasnije pojavio se ovdašnji županijski nedeljnik „Bácska“, koji je, na mađarskom jeziku, izlazio od 1878. do 1914. godine, a čiji je prvi urednik bio Đerđ Radič. Među brojnim somborskim nedeljnicima s kraja 19. i početka 20. veka, od kojih su mnogi samo kratkotrajno izlazili, treba pomenuti list za narodnu prosvetu, privredu i zabavu „Rodoljub“, koji je, na srpskom jeziku, u izdanju knjižare Milivoja Karakaševića, pod uredništvom Petra Despotovića, a kasnije Jovana Blagojevića,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    DAN KADA SU SOMBORCI PUCALI JEDNI NA DRUGE

    U viševekovnoj istoriji Sombora postoji samo jedan primer i jedan datum kada su Somborci pucali jedni na druge. U vreme Mađarske revolucije 1848/49. godine grad Sombor je pet puta prelazio iz ruku mađarskih ustanika u ruke srpskih i austrijskih vlasti i obratno. Uspeli su građani Sombora da u tom burnom vremenu sačuvaju grad od razaranja, mada ne i od pljačke, koju su, tokom povremenog međuvlašća, sistemski činile pljačkaške skupine iz okolnih sela Stapara, Sivca i Brestovca, ali i dobrovoljci iz Srbije u redovima srpske vojske tokom njenog boravka u gradu. U svim tim promenama u gradu nije bilo međusobnih oružanih sukoba između većinskog srpskog življa i ovdašnjih Mađara (ali i…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    OKTOBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Rana jesen bila je jedan od najdelatnijih godišnjih perioda na salašu. Na njivama je završavana setva ječma, pšenice i raži, a na njive pripremljene za prolećne useve voženo je đubre. U sunčanim i suvim danima vađen je krompir (jedan berač bi obuhvatio rukama gornji „kitiš“, a drugi bi ga opkopavao motikom, dok prvi berač ne iščupa sav „bokor“). Krompir je prebiran „na troje“ (veliki,srednji i mali) i ostavljan u džakove. Veliki krompir je korišćen u ishrani ljudi, srednji u ishrani marve, a mali za sejanje. Početkom oktobra počinjala je i berba kukuruza – najveći jesenji posao, koji je, zavisno od površine oranica i broja parcela, trajao i po dve nedelje.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BROJ GRANIČARA U ŠANČEVIMA NA POTISKOJ VOJNOJ GRANICI 1720/21.

    Potiska vojna granica osnovana je 1702. godine. Većim delom svog poluvekovnog postojanja, ova granica imala je 14 vojnih šančeva (kasnije će na spisku graničarskih šančeva biti dodato još jedno naselje – današnji Bački Brestovac). Većina naselja nalazila se uz reku Tisu, osim Sentomaša (Srbobrana), Subotice i Sombora, koji su pripadali granici, ali su bili manje ili više udaljeni od Tise. Komanda granice ili krajine nalazila se u Segedinu. Većim delom graničari su bili srpske narodnosti, u Segedinu su uz srpske graničare u vojnoj službi bili i Mađari, a u Subotici i Somboru među graničarima je bio i znatan broj Bunjevaca. Svakim šancem komandovao je kapetan. Celokupno stanovništvo (odnosno kućne starešine)…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NAJSTARIJI SAČUVANI DOKUMENT I PEČAT SA PODRUČJA BAČKE

    U Baču, najstarijem gradu Bačke i starom srednjovekovnom arhiepiskopskom sedištu, postojala je zasebna biskupija sve do početka 12. veka, koja je oko 1135. g. sjedinjena sa Kaločkom biskupijom u Kaločko-bačku nadbiskupiju. Od tog vremena u ovu nadbiskupiju u potpunosti je uveden latinski obred. Sve do Mohačke bitke (1526) u Baču, kao drugom nadbiskupskom sedištu, nalazio se kaptol, koji je, osim crkvenih pitanja, rešavao i svetovna pitanja sa područja Bačke županije (parnice, urbarijalna pitanja, najamnine, plemićke potvrde, vlasnička opravdanja, testamenti, popisi…). Najstariji sačuvan dokument Kaptola u Baču potiče s početka 13. stoleća, iz 1229. godine, i odnosi se na nagodbu između sela Arnat (nalazilo se južno od današnjeg Sombora) i bana…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Umetnost

    NAJSTARIJA SAČUVANA FRESKA U BAČKOJ

    Najstarija freska u Bačkoj nalazi se ujedno i u najstarijoj sačuvanoj, danas franjevačkoj crkvi Uznesenja Marijina u Baču. Bač je naselje sa najdužom urbanom tradicijom na ovom prostoru, po kome je cela oblast Bačke i dobila svoj naziv. Kao arhiepiskopsko sedište Bač se pominje još u dokumentu vizantijskog cara Justinijana I još 535. godine. Srednjovekovni ugarski izvori ovo naselje, kao županijsko sedište Bačke županije, pominju krajem 11. i početkom 12. stoleća. U isto vreme Bač je i sedište Bačke biskupije, koja će, oko 1135. godine, biti sjedinjena sa Kaločkom biskupijom u Kaločko-bačku nadbiskupiju. Osnova današnje franjevačke crkve u Baču, svakako najkompleksnijeg kulturnog dobra na prostoru Vojvodine, nastala je krajem 12.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    OPIS SOMBORSKE “RACKE” CURICE IZ 1831. GODINE

    Veoma je malo izvornih svedočanstava o tome kako su izgledale Somborke ili Somborkinje (kako se ranije govorilo) u prvoj polovini 19. veka. Jedno od njih potiče iz pera mađarskog putopisca Antala Mindsentija, a objavljeno je u Pešti 1831. godine. Iz šireg teksta, koji mahom opisuje somborska zdanja, izdvajamo dragocen opis načina na koji su se oblačile somborske žene i devojke pre skoro dva stoleća: “Sombor ima 18.140 stanovnika. Većinu čine Raci (Srbi i Bunjevci), a u manjoj meri Nemci, od kojih mnogi govore i mađarski. Rimokatolici imaju osnovnu školu (Capitalis) u kojoj nastavu izvode tri učitelja. Školska zgrada je smeštena iza Gradske kuće u zadnjem delu pijace. Pravoslavni takođe imaju…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SEPTEMBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

    Završetak leta bio je period pripreme za velike jesenje poslove na salašu i zemlji koja ga okružuje. Početkom septembra oranice su pripremane za jesenju setvu, po lošijoj zemlji bacano je đubre, nakon čega se takva zemlja još jednom podoravala. Odabirano je seme pšenice i raži za predstojeću setvu, a opravljani su jendeci i jarkovi na nižim ili „vodenim“ livadama i sa njih je grabljena mahovina. Sa ugara je vađen krompir i bela ili žuta repa, a prethodno je sa stabljika čupano lišće koje je davano kao dohrana muzarama. Oko Male Gospojine počinjalo je vreme setve koje je trajala, zavisno od vremenskih uslova, i posle Miholjdana, odnosno sve do druge polovine…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SENĆANSKA BITKA – DOGAĐAJ KOJI JE PREOKRENUO ISTORIJU EVROPE

    Bitka kod Sente spada u red onih istorijskih događaja, koji su presudno uticali na tokove evropske, pa i svetske istorije. Tokom 14 godina ratovanja započetog napadom trupa Otomanske imperije na Beč 1683. godine, turska vojska je doživela niz poraza, te je austrijska carska vojska, potpomognuta trupama okolnih hrišćanskih kneževina i kraljevina, tokom nekoliko sledećih godina uspela da oslobodi veći deo nekadašnje Kraljevine Ugarske. Između 1686. i 1688. g. turska vojska je potisnuta iz Bačke, a oslobođena su i sva tadašnja veća i važnija bačka naselja i utvrđenja – Baja, Subotica, Sombor, Bač, Kovilj, Titel, Bečej i Senta. U narednoj decenije bitke sa Turcima vođene su sa promenljivim uspehom. Mada je austrijska…