• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TITO U SOMBORU

    Pre tačno 50 godina, 19. aprila 1969. godine, predsednik nekadašnje SFR Jugoslavije, maršal Josip Broz Tito, zvanično je posetio Sombor. Mada je, odlazeći u svoja omiljena lovišta kraj Bačkog Monoštora i Bezdana, često prolazio kroz Sombor, bila je to njegova prva i jedina poseta gradu, koji ga je još 21. maja 1962. g. proglasio za svog počasnog građanina. Predsednik SFRJ je posetio Sombor u sklopu četvorodnevne posete Vojvodini, koja je trajala od 18. do 21. aprila 1969. godine, a održana je svega par nedelja po završetku 9. kongresa Saveza komunista Jugoslavije. Njegovu posetu najavile su “Somborske novine” dan ranije, u broju od petka, 18. aprila 1969. godine. Tito je na…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    APRILSKO STRADANJE SOMBORACA 1941. GODINE

    U tri navrata građani Sombora bili su, tokom Drugog svetskog rata, žrtve surovih progona. U aprilu 1941. godine, nakon ulaska okupacionih trupa Hortijeve Mađarske, stradalo je pretežno srpsko stanovništvo. U aprilu 1944. g. mađarske vlasti su deportovale preko hiljadu somborskih Jevreja, od kojih je većina postradala u nemačkim koncentracionim logorima. Odmah nakon oslobođenja 1944. g. pred prekim vojnim sudovima stradao je i znatan broj nedužnih građana, mahom nemačke i mađarske narodnosti. Šest dana nakon nemačkog napada na Kraljevinu Jugoslaviju, mađarske trupe su 12. aprila ušle u Sombor, koji je predat bez borbe. Već sutradan po ulasku u grad, honvedi su iscenirali pucnjavu i navodne napade „četnika“, što je bio povod…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    VELIKA SEOBA SRBA

    U ranu jesen 1690. godine, u dugoj istoriji srpskih seoba na sever, dogodila se i ona najveća, poznata pod imenom „Velika seoba“. U vreme Bečkog rata (1683-1699) Turci su se postepeno povlačili pred hrišćanskim vojskama, sjedinjenim pod zastavom austrijske krune, napuštajući teritorije koje je Sulejman Veličanstveni zaposeo vek i po ranije. Oslobođeni su svi značajniji gradovi po Ugarskoj, a od jeseni 1686. do leta 1688. g. i cela Bačka (u Somboru su, između 1. i 4. septembra 1687, već boravile trupe bavarskog kneza Maksimilijana II Emanuela, a 16. septembra u grad je ušao i glavnokomandujući hrišćanske vojske vojvoda Karlo Lotarinški). Osvajanjem Petrovaradinske tvrđave, hrišćanskim vojskama bio je otvoren put prema…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    BAČKA PALANKA

    Bačka Palanka, grad na levoj obali Dunava, nastao je na mestu ranijeg naselja koje je, tokom  16. veka, zapisano sa imenom Pešt, a nalazilo se preko puta Iloka. Ovo naselje ucrtano je i na svim važnijim mapama Ugarske tokom 16. i 17. veka, a  na turskom popisu iz 1570. g. u njemu je zapisano 31 domaćinstvo (sva imena popisanih domaćina bila su srpska). Ime Palanke moglo bi da se poveže sa obližnjim turskim utvrđenjem, nastalim u drugoj polovini 16. veka. Ipak, sa današnjim imenom Palanka je najranije zapisana tek nakon proterivanja Turaka iz Bačke, na popisu naselja i pustara nastalim oko 1690. godine, kada je zabeležena kao fiskalna (komorska) pustara,…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    “VERUJTE PRVO!” – ČUVENA BUDNICA MLADOG SOMBORCA VELJKA PETROVIĆA

    Mladi Somborac Veljko Petrović (1884-1967) bio je pesnik blistavog početka. Skoro oduševljeno podržan od dvojice ključnih srpskih književnih kritičara s početka 20. veka, svemoćnog Jovana Skrelića i suverenog arbitra književnih vrednosti Bogdana Popovića, Veljko Petrović piše niz pesama koje su svrstane u srpsku rodoljubivu liriku. Uticajni Skerlić, prikazujući prve Petrovićeve pesme, u članku naslovljenom “Obnova naše rodoljubive poezije” (1908), piše:  “Veljko Petrović javlja se dosta često svojim rodoljubivim i političkim pesmama u Srbobranu i drugim političkim listovima. Čitajte te pesme. To su ne samo najbolje patri­otske pesme koje danas jedan Srbin iz Ugarske peva, to ide možda u najbolje, ali izvesno u najoriginalnije stvari celokupne rodoljubive poezije srpske“. Godine 1909.…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    RANČEVO

    Najsevernije somborsko salaško naselje Rančevo, nazvano i „Gornji salaši“, koje se danas nalazi desetak kilometara severno od Sombora, prvi put je zapisano 1658. g. kada je, kao selo, formalno pripadalo trojici ugarskih vlastelina. Rančevo se 1702, 1720. i 1740. g. nalazilo među pustarama u vlasništvu somborskih graničara. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zabeleženo je da je udaljena od Sombora tri četvrtine časa, da na njoj postoje znamen crkve, stajaće vode i salaši somborskih graničara sa pustare Bilić. U ataru pustare moglo je da se naseli 50 težaka i da bude zasejeno 335 njiva jesenjih, a 180 njiva prolećnih useva (po 60 njiva ječma…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    DOROSLOVO

    Doroslovo, selo nastalo na nekadašnjoj desnoj obali Mostonge, 20-tak kilometara južno od Sombora, jedno je od najstarijih naselja u okolini Sombora, čije postojanje, u kontinuitetu, može da se prati duže od osam vekova (novo naselje je, polovinom 18. veka, nastalo na levoj obali Mostonge, gde se i danas nalazi). Na mestu današnjeg Doroslova zapisan je oko 1192. g. posed Petka i Prvoslava, a 1230. g. posed Petka, sina Prvoslava. Sa imenom Doroslov (Doruzlou), ovo naselje, nastalo kraj reke Mostonge, zabeleženo je u Bačkoj županiji 1250, 1277, 1292. i 1313. godine. Pavle, sin Prvoslava od Doroslova, zabeležen je 1347. godine, a selo je kasnije često navođeno u raznim arhivskim dokumentima iz…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    STAPAR – NAJVEĆE SRPSKO SELO U BAČKOJ

    Komorska pustara Stapar (danas selo 10-tak kilometara južno od Sombora) zapisana je sa ovim imenom najranije u poslednjoj deceniji 17. veka, ubrzo nakon povlačenja Turaka iz Bačke. Nastala je na mestu srednjovekovnog naselja Sentpal (Sv. Pavle), koje se beleži u Bačkoj županiji još krajem XII veka. U tursko vreme, na ovom mestu se nalazilo naselje Pavlovci, u kome je 1570. g. zabeleženo 12 srpskih porodica. Stapar je 1702. g. među 28 pustara koje su dodeljene somborskim graničarima, a nakon razvojačenja Sombora (1745), ponovo je pripao Komorskoj upravi. U opisu pustare Stapar iz 1746. g. navodi se da je udaljena od Sombora dva časa i da na pustari postoje ostaci crkve,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KLJAJIĆEVO (KRNJAJA)

    Preteča današnjeg Klajićeva, sela koje se nalazi desetak kilometara istočno od Sombora, bilo je selo Gornji Sentkiralj, koje je u somborskoj nahiji zapisano 1570. g. sa 22 srpska domaćinstva (u Bodroškoj županiji jedan Sentkiralj zapisan je još 1391. godine). U turskim popisima iz 1578. i 1590. g. navodi se da je ovo selo poznato i sa drugim imenom Krnjaja. Sa tim imenom selo je zapisano i 1601. godine, a u prvoj polovini 17. veka obilazili su ga i kaluđeri Kruševskog manastira (na reci Limu), te su u svom pomeniku zabeležili imena ovdašnjih priložnika. Neposredno po povlačenju Turaka, Krnjaja je zapisana sa 60 kuća, a kada je 1702. godine, kao pustara,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    TELEČKA (BAČĐULAFALVA)

    Jedno od najmlađih naselja u okolini Sombora, koje se nalazi 20-tak kilometara istočno od grada, nastalo je krajem 19. veka na prostoru nekadašnje somborske vojničke pustare Kula, koja se protezala istočno od grada, kraj visoravni Telečka. Pustara Kula je, nakon razvojačenja Sombora 1745. godine, pripala Kraljevskoj komori, koja je posed izdavala imućnijim Somborcima radi ispaše marve ili obrađivanja zemlje. Ranije, u srednjem veku, na ovom prostoru se nalazio posed naselja Telehaz, koje je zabeleženo i u tursko doba. Današnje selo Telečka nastalo je 1883/84. godine, kada se ovde preselilo nekoliko stotina  mađarskih porodica iz severnog Banata, najviše iz Sajana, ali i iz drugih mađarskih sela u okolini Kikinde. Pod vođstvom…