• PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    PLAZOVIĆ (KIĐOŠ) – KRIVUDAVA I JOGUNASTA BAČKA REKA

    Plazović ili Kiđoš (na mađarskom) uz Mostongu je druga reka u severozapadnom delu Bačke. Ova krivudava i jogunasta rečica, koja čas plavi stotine hektara, a čas sasvim nestaje i presušuje, svoj mađarski naziv dobila je od reči kígyó (zmija), po čestim meandrima. Dugačka je 128 km (76 km u Mađarskoj i 52 km u Srbiji). Reku čine dva kraka, od kojih prvi nastaje iz dva sliva nekoliko potoka koji izviru istočno od Baje, u predelu mađarskih bačkih sela Rem i Čavolj (Čavolja), odnosno Borota i Felšesentivan, koji se spajaju u jedan krak iznad sela Bačbokod (Bikić). Ovak krak Plazovića (Kiđoša) teče dalje u pravcu sever-jug pored Bačboršoda (Boršoda) i Kaćmara,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    VELIKI SOMBORSKI GRADSKI (ŽUPANIJSKI) PARK

    Još polovinom 19. stoleća posađeni su ispred zdanja Županije, na nekadašnjem stočnom vašarištu, omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze, a slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine. Zemljište ispred zdanja Županije dodatno je uređeno 1875. godine, kada su posađene i novi drvoredi. Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze bili su uklonjeni, a okruženje i prostor ispred novog i raskošnog županijskog zdanja ostali su blatnjavi, glibavi i zarasli u trsku, pa je Odbor za ulepšavanje grada preporučio da ispred Županije bude posađen park. U smislu te preporuke, neposredno ispred zdanja Županije načinjen je 1886.…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    SOMBORSKI VOĆNJACI

    Prema zapisu iz povesnice Sombora, koju je početkom 20. veka objavio ovdašnji pedagog i dugogodišnji upravitelj somborske Preparandije Nikola Vukićević, uz vinograde Somboraca zasađeni su bili šljivici i drugi voćnjaci: sa trešnjama, višnjama, kruškama, jabukama, kajsijom, breskvom, bademima, orasima i lešnjacima. Njih su, kako piše Vukićević, obdelavali i čuvali stari ljudi iz svešteničkog, trgovačkog i zanatlijskog reda, kao i najstariji članovi zemljodelskog staleža. Godine 1749. grad je platio 500 forinti udovici nekadašnjeg somborskog graničarskog kapetana Jovana Brankovića za otkup njihove kuće (tu će, na temeljima ovog “kaštela”, biti podignuto zdanje Magistrata – današnje Gradske kuće) i mada je kuća bila procenjena na nižu vrednost, plaćeno je više zbog voćnjaka koji…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice,  RAVNIČARSKI DIVANI

    BARE KRAJ SOMBORA

    U ataru Sombora bilo je više od trideset većih bara, ritova i slatinastih livada, čija je pojedinačna površina prelazila nekoliko desetina, a ponekad, u vreme poplava, i nekoliko stotina jutara. Veći deo ovih bara nalazio se u severnom slivu reke Mostonge (i njihove vode nalivale su Mostongu), a predstavljale su ostatke nekada, tokom srednjeg veka, skoro potpuno barovitog i močvarnog područja, koje se, kada bi se i reka Mostonga razlila, pretvaralo u nepregledno jezero. Kako je još 1882. g. u svom istraživanju o somborskim barama, objavljenom u Letopisu Matice srpske br. 133 napisao Mita Petrović, srpski akademik i profesor prirodnih nauka u Srpskoj učiteljskoj školi u Somboru, nijedna somborska bara,…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    BUKOVAČKA ŠUMA KRAJ SOMBORA

    Odmah nakon elibertacije Sombora, gradske vlasti su počele manja pošumljavanja u ataru Bukovca (moguće je da je šuma kraj ovog somborskog salaškog naselja postojala još od ranijih vremena), pa zapisnici somborskog Magistrata 1762. g. beleže da je nekolicina Bukovčana, koji su imali posede u blizini šume, kažnjena zbog nedozvoljene seče drva. Godine 1774. somborski senator, a neko vreme i gradonačelnik, Josip Joza Marković, hrastovim žirom iz Slavonije zasadio dve prigradske šume – Bukovačku na 960 jutara i Šikaru na 140 jutara. Šume su bile vlasništvo grada, a od 1808. g. postojala je dužnost nadzornika šuma, koji je na raspolaganju imao i tri šumara. Donet je i pravilnik sa strogim odredbama…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    SOMBORSKA ŠIKARA

    Šumica sa severozapadne strane Sombora, koja je posađena pre dva i po veka, dugo vremena je, sa obližnjom i znatno većom Bukovačkom šumom, predstavljala pluća grada, posebno u periodu dok gradske ulice još nisu bile ozelenjene. Bukovačka šuma je odavno posečena, a od Šikare su ostali samo delići nekadašnje šume. Somborski senator i gradonačelnik Josip Joza Marković predložio je, početkom sedamdesetih godina 18. stoleća, da grad hrastovim žirom iz Slavonije zasadi dve već postojeće omanje šume pored salaških naselja Bukovac i Mali Miličić. Tako su 1774. g. nastale Bukovačka šuma i Šikara, prva na površini od 960, a druga na 140 starih jutara (staro jutro je mera za površinu veličine…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    PRVI SOMBORSKI GRADSKI PARK

    Odmah po otvaranju železničke stanice gradske vlasti su počele da uređuju ledinu koja se prostirala od stanice do jame iz koje je decenijama pre toga vađena zemlja za nabijanje kuća. Na ovoj ledini zasađen je 1870/71. g. prvi veliki gradski park koji je, ubrzo, postao omiljeno šetalište i sastajalište Somboraca, bez obzira na znatnu udaljenost od središta grada. Podizanje parka bilo je u nadležnosti Odbora za perivoj i voćnu školu, a neposredno je povereno gradskom baštovanu Antonu Vojdeku. Sačuvan je plan parka iz vremena njegovog nastanka, koji je potpisao Rudolf Konrat, u razmeri 1:500. Plan je, osim uređenja parka, predviđao i uređenje prostora do Belih jama i bare koja je…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    VAROŠKI DŽIVDŽANI – PAORSKA NAPAST

    Mada je Sombor tradicionalno golubarski grad, vrapci su po varoši bili rasprostranjeniji od svojih znatno krupnijih suparnika. Gnezdili su se po kućnim strehama i šupljinama zgrada, po krošnjama i u žbunju. Iako je malo ko mario za njih, ovi sivkasti simpatični dživdžani bili su nam skoro ukućani (zato su i nazvani vrapci-pokućari). Mada nisu dugovečni, bili su veoma brojni (legu se tri puta godišnje, u periodu od marta do avgusta, a u svakom gnezdu bude od četiri do šest mladih). Tokom leta gradski ili kućni vrapci se se pridruživali svojim poljskim rođacima i preseljavali se bliže salaškim imanjima i njivama u okolini grada. Okolni salaši bili su pravi vrapčiji raj, sa…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    DUD

    Austrijske vlasti su polovinom 18. veka državnim merama pospešivale gajenje svilenih buba, a preduslov za to bilo je sađenje dudova po salašima i u naseljima. Svaki muškarac je pre stupanja u brak morao da zasadi i odneguje nekoliko stabala duda. Po boji ploda, odnosno dudinja, dudovi su nazivani crnim, belim, crvenim (u Bačkoj je bio nešto ređi) i murgastim (sivim). Dud se lako pelcovao, pa je na jednom stablu moglo da bude i po tri vrste ploda. U proseku, dudovi su mogli da žive 70 do 80 godina, a poneki, obično jalovi, dočekao bi i drugo, pa i treće stoleće. Dud je dosezao visinu od 10 do 15 metara, ali…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    ZAŠTO JE “FRUŠKA”?

    Raskošna pitomina Fruške gore, jedine vojvođanske planine, malo koga ostavlja ravnodušnim (mladi Laza Kostić pevao je o njoj: Ubava Fruško, divoto moja, a Zmaj-Jova u jednoj pripovetki piše: Frušku je Bog stvorio odmarajući se). Njeni vinogradi rađaju grozdove od kojih se prave najbolja naša vina, a njene šume jedina su pluća Vojvodine. Sva je načičkana starim srpskim manastirima, nastalim od 15. do 18. veka (Krušedol, Staro i Novo Hopovo, Grgeteg, Šišatovac, Jazak, Vrdnik-Ravanica, Kuveždin, Đipša, Privina glava, Velika i Mala Remeta, Bešenovo, Petkovica, Beočin, Rakovac). Malo je tog što ne znamo o Fruškoj gori, osim zašto se zove “Fruška” i šta znači taj naziv, koji nosi već skoro hiljadu godina?…