• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKA SRPSKA ČITAONICA

    Staranjem uglednih i učenih somborskih Srba osnovana je 12/24. marta 1845. g. Srpska čitaonica, te se Somborci iz slovesnog svog dremeža bude, javljao je somborski dopisnik „Serbskih narodnih novina“ Aleksandar Stojačković, budući srpski povesničar i političar. Među 72 osnivača druge po starosti čitaonice u Srba (starija je jedino iriška čitaonica) nalazili su se i tadašnji gradonačelnik, varoški kapetan, poslanik u ugarskom Saboru, sveštenici, trgovci, zemljoposednici i drugi najotličniji građani. Besumnje da je ovaj kulturni poduhvat somborskih Srba delom bio uslovljen i osnivanjem čitaonice čiju su većinu pokretača i članova činili somborski Mađari, tri meseca ranije. Za prvog predsednika izabran je stari somborski paroh Avram Maksimović, sastavljač prvog srpskog pčelarskog priručnika,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKA SINAGOGA

    Prva pojava jevrejskih stanovnika u Somboru zapisana je 1735. godine, u izveštaju o imovini preminulog kapetana somborskog graničarskog šanca Jovana Janka Brankovića, kada je zabeležen njegov dug somborskom Jevrejinu Elijahu (Iliji). Nešto kasnije (1751), u matičnoj knjizi krštenih somborskog franjevačkog manastira, zapisano je pokrštavanje somborskog Jevrejina Kristofa (kasnije Josifa Paula Kristofa) i njegov prelazak u rimokatoličku veroispovest. Nakon toga, nekoliko decenija u Somboru Jevreja nije bilo, sve do kraja osamdesetih godina 18. veka. Jevrejski trgovac Jakob Štajn iz Čonoplje, stalno se nastanio u Somboru 1789. godine, a već naredne godine u gradu su zabeležene tri jevrejske porodice (dve kuće porodice Štajn i jedna kuća porodice Hercog). Godine 1798. ovde je…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKI HOTEL

    Reprezentativna jednospratna građevina u stilu neoromantizma, sa detaljima neogotike, nazvana hotel „Kod francuskog cara“ (Zum Kaiser der Franzosen), sagrađena je 1856. g. na posedu braće Mihels, prema planovima arhitekte Ferdinanda Fišera (posed se 1837. g. prostirao na 707 ¼ kvadratnih hvati). Već 1859. godine, nakon Austrijsko-francuskog rata, naziv hotela je promenjen u „Lovački rog“ (Jagdhorn na nemačkom ili Vadászkürt na mađarskom jeziku). Na mestu gde je sagrađen hotel, na početku Apatinskog puta, ranije se, prvih decenija 19. veka, prema opisu Antala Mindsentija, nalazila najbolja somborska gostionica, poznata pod imenom „Kod lepe Rackinje“ (Die Schöne Ratzin), u kojoj su usluga, hrana i piće bili najbolji u gradu (gostionica je dobila ime…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    VIDOVDANSKI TRG U SOMBORU

    Na raskršću dva somborska venca (Radomira Putnika i Živojina Mišića), te Konjovićeve ulice i Berićkog sokaka (sada ul. Miloša Obilića), nalazio se omanji trg (i danas je ovo najmanji i najskromnije uređen somborski trg). Ovde se, prema zapisu fra Bone Mihaljevića, ali i prema sačuvanim crtežima Sombora iz 1697/98. godine, u vreme turske uprave nalazila jedna od šest turskih džamija u Somboru. Predanje kazuje da su Somborci na ovom mestu, 22. aprila 1749. godine, svečano dočekali carskog izaslanika grofa Johana Kolera, koji je dva dana kasnije i zvanično proglasio Sombor za slobodan i kraljevski grad. U drugoj polovini 18. veka na trgu je postavljen pravoslavni krst, načinjen od kamena. Godine…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    MANASTIR SV. STEFANA U SOMBORU

    Prema poslednjoj volji imućnog somborskog zemljoposednika Stevana Ekema Konjovića (1828-1910), koji je Srpskoj pravoslavnoj crkvenoj opštini u Somboru ostavio zaveštanje, sa 110 jutara zemlje i 80.000 kruna gotovine, podignuta je, kraj Velikog pravoslavnog groblja u Somboru, njegova zadužbina – kapela Sv. arhiđakona Stefana. Izgradnju zadužbine privremeno je sprečilo izbijanje Prvog svetskog rata, a nakon rata Patronat za izgradnju zadužbine poverio je izradu arhitektonskog projekta somborskom inženjeru Svetozaru Krotinu. Izgradnja kapele Sv. arhiđakona Stefana trajala je od 1928. do 1933. godine, a izvođač je bio Nandor Anđal, građevinski preduzimač iz Sombora. Unutrašnje uređenje zadužbine završeno je do 1938. godine. Sredstva potrebna za završne radove na opremanju zadužbine obezbedio je uticajni somborski…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    EVANGELISTIČKA CRKVA U SOMBORU

    Uz vekovni primat dve velike hrišćanske crkve u Somboru – pravoslavne i rimokatoličke – polovinom 19. veka pojavile su se, među ovdašnjim žiteljima mađarske, slovačke i nemačke narodnosti, i dve protestantske hrišćanske zajednice – evangelistička i reformatska. Evagelistička crkva, koja se još naziva i luteranskom ili augzburškom verom, pojavila se u Nemačkoj u vreme reformacije, u 16. veku, a vremenom se širila i na okolne zemlje, pa i na Slovačku i Mađarsku. Između dva svetska rata u Kraljevini Jugoslaviji bile su razdvojene slovačka i nemačka evangelistička crkva. Najraniji zapisani podaci o evangelističkim vernicima u Somboru potiču iz 1837. godine, kada je zabeleženo petoro pripadnika te veroispovesti. Godine 1848. u Somboru…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ZGRADA IZ KOJE JE NASELJENA BAČKA

    Uprava komorskih dobara u Bačkoj dobila je, ubrzo nakon elibertacije Sombora 1749. godine, plac preko puta Gradske kuće i 24. jula 1750. g. na ovom mestu svečano je postavljen kamen temeljac buduće zgrade Komorske administracije. Uz kamen je postavljen i navodni ulomak svetog krsta iz Jerusalima, kao i dva srebrna novčića i jedan zlatnik. Somborski Magistrat priložio je 500 forinti za izgradnju zgrade, isto koliko je platio i za otkup Gradske kuće od udove somborskog kapetana grofa Jovana Brankovića. Najzaslužniji za podizanje ovog zdanja bio je tadašnji bački komorski administrator Franc Jozef Redl, ali je zdanje kasnije ponelo ime njegovog nadređenog, moćnog i zaslužnog predsednika Ugarske kraljevske komore (od 1748.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    TRI SRUŠENA SPOMENIKA

    Kada se Sombor, po završetku Prvog svetskog rata i prisajedinjenja Vojvodine Srbiji, odnosno ujedinjenja južnoslovenskih zemalja, našao krajem 1918. g. u novoj državnoj zajednici – Kraljevini SHS, počela je brza promena svih segmenata koji su simbolizovali raniju pripadnost mađarskoj državi u okviru nekadašnje Dvojne monarhije. Menjani su nazivi ulica koje su nosile imena ličnosti iz mađarske nacionalne istorije, promenjen je jezik lokalne administracije, kao i nastavni jezik u školama, a gradska, županijska i državna vlast trudila se da u svim sferama života iskaže novi, srpski i jugoslovenski duh i karakter grada. Sveobuhvatnom uklanjanju tragova prethodne države cenu su platila i tri gradska spomenika, posvećena Francu I, austrijskom caru (iz 1820),…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    PRVI SOMBORSKI GRADSKI PARK

    Odmah po otvaranju železničke stanice gradske vlasti su počele da uređuju ledinu koja se prostirala od stanice do jame iz koje je decenijama pre toga vađena zemlja za nabijanje kuća. Na ovoj ledini zasađen je 1870/71. g. prvi veliki gradski park koji je, ubrzo, postao omiljeno šetalište i sastajalište Somboraca, bez obzira na znatnu udaljenost od središta grada. Podizanje parka bilo je u nadležnosti Odbora za perivoj i voćnu školu, a neposredno je povereno gradskom baštovanu Antonu Vojdeku. Sačuvan je plan parka iz vremena njegovog nastanka, koji je potpisao Rudolf Konrat, u razmeri 1:500. Plan je, osim uređenja parka, predviđao i uređenje prostora do Belih jama i bare koja je…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    GRADSKA KUĆA U SOMBORU

    Prema svom geografskom položaju i svojoj delatnosti, Gradska kuća je puna dva veka predstavljala najvažnije središte Sombora, a svojim oblikom i prepoznatljivo arhitektonsko znamenje grada. Ovo zdanje, koje gleda na dva najveća gradska trga i podjednako je udaljeno od pravoslavne Svetođurđevske crkve i rimokatoličke crkve Sv. Trojstva, nastalo je na mestu ukrštanja glavnih puteva, koji su, Glavnom ulicom, vodili od juga ka severu, a Čitaoničkom ulicom (kao nastavkom Lenčanskog puta) i ul. Laze Kostića (kao prethodnicom Apatinskog puta) od istoka ka zapadu . Prva somborska Gradska kuća (ili Magistrat) podignuta je na temeljima nekadašnjeg zdanja grofa Jovana Janka Brankovića, koji je, od 1717. do 1734. godine, bio kapetan ovdašnjih graničara.…