U ranu jesen 1690. godine, u dugoj istoriji srpskih seoba na sever, dogodila se i ona najveća, poznata pod imenom „Velika seoba“. U vreme Bečkog rata (1683-1699) Turci su se postepeno povlačili pred hrišćanskim vojskama, sjedinjenim pod zastavom austrijske krune, napuštajući teritorije koje je Sulejman Veličanstveni zaposeo vek i po ranije. Oslobođeni su svi značajniji gradovi po Ugarskoj, a od jeseni 1686. do leta 1688. g. i cela Bačka (u Somboru su, između 1. i 4. septembra 1687, već boravile trupe bavarskog kneza Maksimilijana II Emanuela, a 16. septembra u grad je ušao i glavnokomandujući hrišćanske vojske vojvoda Karlo Lotarinški). Osvajanjem Petrovaradinske tvrđave, hrišćanskim vojskama bio je otvoren put prema…
-
-
BAČKA PALANKA
Bačka Palanka, grad na levoj obali Dunava, nastao je na mestu ranijeg naselja koje je, tokom 16. veka, zapisano sa imenom Pešt, a nalazilo se preko puta Iloka. Ovo naselje ucrtano je i na svim važnijim mapama Ugarske tokom 16. i 17. veka, a na turskom popisu iz 1570. g. u njemu je zapisano 31 domaćinstvo (sva imena popisanih domaćina bila su srpska). Ime Palanke moglo bi da se poveže sa obližnjim turskim utvrđenjem, nastalim u drugoj polovini 16. veka. Ipak, sa današnjim imenom Palanka je najranije zapisana tek nakon proterivanja Turaka iz Bačke, na popisu naselja i pustara nastalim oko 1690. godine, kada je zabeležena kao fiskalna (komorska) pustara,…
-
“VERUJTE PRVO!” – ČUVENA BUDNICA MLADOG SOMBORCA VELJKA PETROVIĆA
Mladi Somborac Veljko Petrović (1884-1967) bio je pesnik blistavog početka. Skoro oduševljeno podržan od dvojice ključnih srpskih književnih kritičara s početka 20. veka, svemoćnog Jovana Skrelića i suverenog arbitra književnih vrednosti Bogdana Popovića, Veljko Petrović piše niz pesama koje su svrstane u srpsku rodoljubivu liriku. Uticajni Skerlić, prikazujući prve Petrovićeve pesme, u članku naslovljenom “Obnova naše rodoljubive poezije” (1908), piše: “Veljko Petrović javlja se dosta često svojim rodoljubivim i političkim pesmama u Srbobranu i drugim političkim listovima. Čitajte te pesme. To su ne samo najbolje patriotske pesme koje danas jedan Srbin iz Ugarske peva, to ide možda u najbolje, ali izvesno u najoriginalnije stvari celokupne rodoljubive poezije srpske“. Godine 1909.…
-
RANČEVO
Najsevernije somborsko salaško naselje Rančevo, nazvano i „Gornji salaši“, koje se danas nalazi desetak kilometara severno od Sombora, prvi put je zapisano 1658. g. kada je, kao selo, formalno pripadalo trojici ugarskih vlastelina. Rančevo se 1702, 1720. i 1740. g. nalazilo među pustarama u vlasništvu somborskih graničara. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zabeleženo je da je udaljena od Sombora tri četvrtine časa, da na njoj postoje znamen crkve, stajaće vode i salaši somborskih graničara sa pustare Bilić. U ataru pustare moglo je da se naseli 50 težaka i da bude zasejeno 335 njiva jesenjih, a 180 njiva prolećnih useva (po 60 njiva ječma…
-
DOROSLOVO
Doroslovo, selo nastalo na nekadašnjoj desnoj obali Mostonge, 20-tak kilometara južno od Sombora, jedno je od najstarijih naselja u okolini Sombora, čije postojanje, u kontinuitetu, može da se prati duže od osam vekova (novo naselje je, polovinom 18. veka, nastalo na levoj obali Mostonge, gde se i danas nalazi). Na mestu današnjeg Doroslova zapisan je oko 1192. g. posed Petka i Prvoslava, a 1230. g. posed Petka, sina Prvoslava. Sa imenom Doroslov (Doruzlou), ovo naselje, nastalo kraj reke Mostonge, zabeleženo je u Bačkoj županiji 1250, 1277, 1292. i 1313. godine. Pavle, sin Prvoslava od Doroslova, zabeležen je 1347. godine, a selo je kasnije često navođeno u raznim arhivskim dokumentima iz…
-
STAPAR – NAJVEĆE SRPSKO SELO U BAČKOJ
Stapar je selo udaljeno desetak kilometara južno od Sombora). Nastao je na mestu srednjovekovnog naselja Sentpal (Sv. Pavle), koje se beleži u Bačkoj županiji još krajem XII veka. U tursko vreme, na ovom mestu se nalazilo naselje Pavlovci, u kome je 1570. g. zabeleženo 12 srpskih porodica. Na Stapar se verovatno odnosi zapis o selu Czápor iz spiska poseda Kaločke nadbiskupije, sačinjenog četrdesetih godina 17. veka, a kasnije pogrešno datiranog u 1543. godinu. Krajem 17. veka, u spisku opustelih bačkih sela, navedeno je i selo Czapar, na čijem se mestu nalazila komorska pustara, koja je sa imenom Sztapare, zapisana na spisku poseda u Bačkoj, početkom poslednje decenije 17. veka. Stapar…
-
KLJAJIĆEVO (KRNJAJA)
Preteča današnjeg Klajićeva, sela koje se nalazi desetak kilometara istočno od Sombora, bilo je selo Gornji Sentkiralj, koje je u somborskoj nahiji zapisano 1570. g. sa 22 srpska domaćinstva (u Bodroškoj županiji jedan Sentkiralj zapisan je još 1391. godine). U turskim popisima iz 1578. i 1590. g. navodi se da je ovo selo poznato i sa drugim imenom Krnjaja. Sa tim imenom selo je zapisano i 1601. godine, a u prvoj polovini 17. veka obilazili su ga i kaluđeri Kruševskog manastira (na reci Limu), te su u svom pomeniku zabeležili imena ovdašnjih priložnika. Neposredno po povlačenju Turaka, Krnjaja je zapisana sa 60 kuća, a kada je 1702. godine, kao pustara,…
-
TELEČKA (BAČĐULAFALVA)
Jedno od najmlađih naselja u okolini Sombora, koje se nalazi 20-tak kilometara istočno od grada, nastalo je krajem 19. veka na prostoru nekadašnje somborske vojničke pustare Kula, koja se protezala istočno od grada, kraj visoravni Telečka. Pustara Kula je, nakon razvojačenja Sombora 1745. godine, pripala Kraljevskoj komori, koja je posed izdavala imućnijim Somborcima radi ispaše marve ili obrađivanja zemlje. Ranije, u srednjem veku, na ovom prostoru se nalazio posed naselja Telehaz, koje je zabeleženo i u tursko doba. Današnje selo Telečka nastalo je 1883/84. godine, kada se ovde preselilo nekoliko stotina mađarskih porodica iz severnog Banata, najviše iz Sajana, ali i iz drugih mađarskih sela u okolini Kikinde. Pod vođstvom…
-
ČONOPLJA
Selo Čonoplja nalazi se desetak kilometara severoistično od Sombora. Najranije je zapisano 1399. g. kada je posed Chomakla zabeležen u jednom aktu o razgraničenju u okolini naselja Sentmihalj (preteče današnjeg Sombora). Čonoplja se tada nalazila u vlasništvu vlastelinske porodice Cobor. Selo Chomoklya pominje se i 1520. godine, kada je ovde živelo sedam domaćina mađarskih imena. Etimologija imena sela možda se nalazi u mađarskoj reči csomo (čvor, čvorište). Posle turskog osvajanja Bačke, Čonoplja je 1570. g. zapisana kao selo u somborskoj nahiji, u kome je živelo 26 domaćina srpskih imena. Neposredno nakon povlačenja Turaka (1687) Čonoplja je naselje sa 20 kuća. Stanovništvo se do kraja 17. veka raselilo (u Sivcu je…
-
ALEKSA ŠANTIĆ (ŠARA)
Najmlađe naselje u somborskom okruženju, nazvano imenom hercegovačkog pesnika Alekse Šantića (1868-1924), koje se nalazi severoistočno od Sombora, na putu između sela Svetozar Miletić i Bajmok, nastalo je između 1923. i 1925. godine, kada su na posedu nekadašnje pustare Šara naseljeni srpski ratni dobrovoljci iz Hercegovine, s Korduna i Like. Selo Šara (od mađ. Sár – blato) zabeleženo je još 1522. godine, kada su ovde živela 24 domaćina mađarskih imena i prezimena (u široj okolini Sombora posedi sa imenom Šar[a] zapisani su i u 14. i 15. veku, ali su se nalazili kraj Doroslova i Heteša – današnje Kupusine). U vreme turske uprave naselje Šara imalo je 1570. g. 16…
