Mladalačka pesma Somborca Veljka Petrovića (1884-1967), kasnije znamenitog srpskog pripovedača i pesnika, objavljena je 1906. godine i nosila je naziv “Ratar”. Naslov pesme je palindrom (reč koja se isto čita od početka i od kraja, a njeno značenje se pritom ne menja). Pesma nagoveštava buduću preokupaciju Veljka Petrovića rodnom grudom i peva o običnom ovdašnjem paoru nadojenom iskonskom ljubavi prema zemlji, koja ga napaja snagom i daruje rodom. Ratar se oseća sigurno na njoj (baš kao Baća babijan u poznatoj Petrovićevoj pripovetki “Salašar”), iako mu ona traži napor i znoj. Mladi pesnik tanano naglašava onu duboko intimnu, a večnu vezu između čoveka i zemlje i osećanje ratara da ona postoji…
-
-
IKONOSTAS SOMBORSKE SVETOĐURĐEVSKE CRKVE
Godine 1859. za somborskog protoprezvitera postavljen je mlad i energičan sveštenik Đorđe Branković (1830-1907) iz Sente, koji će kasnije, od 1890. do 1907. godine, biti na položaju srpskog patrijarha. Uz sve brojne aktivnosti prote Đorđa Brankovića vrhunac njegovog delovanja predstavljala je velika obnova Svetođurđevske crkve u Somboru, jedan vek nakon izgradnje. Crkvena opština je 1865. g. prihvatila Brankovićev predlog i rešila da izvrši potrebne popravke u hramu. To je i učinjeno sledeće godine, između 26. juna i 1. avgusta. Tada je skinut i stari, ali još veoma dobro očuvan ikonostas Teodora Kračuna, nastao sedamdesetih godina 18. veka, koji je poklonjen Pravoslavnoj crkvenoj opštini u Kuli i tamošnjem hramu Sv. apostola…
-
SOMBORAC – PRVI SAVREMENI SRPSKI ISTORIČAR (ALEKSANDAR STOJAČKOVIĆ)
U Somboru je 1822. g. rođen Aleksandar Stojačković, sin Luke Stojačkovića, uglednog somborskog advokata i gradskog senatora, koji će u vreme srpske vlasti u Somboru tokom Mađarske revolucije 1849. g. postati predsednik Privremenog odbora Okružja bačkog sa sedištem u Somboru. Stojačkovići su stara somborska porodica koja se u gradu beleži od 1748. godine, a bili su zajedničkog porekla sa ovdašnjim porodicama Kolarić, Ilkić i Palančki. Osnovno obrazovanje Aleksandar Stojačković stekao je u Somboru. Prava je studirao u Pešti, nakon čega je pohađao Bogosloviju u Karlovcima. Kratko vreme radio je kao profesor Karlovačke gimnazije, u kojoj je predavao tada mladom Jovanu Ruvarcu, poznatijem pod monaškim imenom Ilarion, kasnije začetniku kritičkog pravca…
-
PISMO SA RATIŠTA SOMBORSKOG ZASTAVNIKA NIKOLE LALOŠEVIĆA IZ 1742. GODINE
Zastavnik (barjaktar) somborskih graničara Nikola Lalošević, iz porodice koja je u Sombor doselila u Velikoj seobi 1690. godine, iz okoline Peći sa Metohije, nalazio se od 1741. godine, sa ostalim somborskim graničarima, u Ratu za austrijsko nasleđe, koji je vođen zbog osporavanja prava Mariji Tereziji na presto. Njeno pravo da nasledi presto svog oca Karla VI osporavali su Francuska, Pruska, Bavarska, Saksonija i Španija, a podržavali su je Engleska, Holandija i Rusija, kao i sve austrijske zemlje sa Češkom i Ugarskom. Somborski graničari delom su se nalazili na frontu u Bavarskoj, a delom u Češkoj. Jedinica u kojoj je služio zastavnik Nikola Lalošević nalazila se u Vilshofenu, u Bavarskoj, na…
-
PREPLITANJE ISTORIJE SOMBORA I SUBOTICE
Retko koja dva grada imaju toliko isprepletenu istoriju kao Sombor i Subotica. Skoro kao neki istorijski blizanci, dva velika grada na severu Bačke delila su kroz istoriju mnoge zajedničke događaje i u isto vreme su nastajali, uzdizali se, pa skoro nestajali, obnavljali svoj urbanitet, dobijali privilegije i razvijali se u savremena naselja na skoro istovetan način. U sam suton 14. stoleća nastao je prvi pisani trag o naseljima Zabotka i Sentmihalj, srednjovekovnim pretečama današnje Subotice i Sombora. Prvi istorijski pomen oba ova naselja nalazi se u istom arhivskom dokumentu – zapisniku sa Skupštine Bodroške županije, održane 7. maja 1391. godine, kada je Zabotka pripadala Andriji, sinu Ladislava Pakaija, a Sentmihalj…
-
MAJ NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Maj je bio jedan od najdelatnijih meseci u godini na somborskim salašima. Uveliko rasvetala priroda iziskivala je povećan trud ratara i domaćina. Setva jarih žita i prolećnih useva bila je okončana do kraja aprila ili početka maja meseca, nakon čega je sledilo paranje plugom sa posebnim raonikom, tzv. „paračem“, koji je, obično, vukao konj, dok bi ratar držao ručice pluga sa kajasima oko vrata (ukoliko je konj bio mlad ili nenaviknut na ovaj posao, morao je neko da ga vodi, obično neko od mlađih ko još nije bio dorastao težim radovima). U drugoj polovini maja počinjalo je okopavanje kukuruza od trave i korova, sa proređivanjem i čupanjem zaperaka, pa zagrtanje.…
-
PRVA PRVOMAJSKA PROSLAVA U SOMBORU
Prvi maj, međunarodni Praznik rada, proslavlja se u sećanje na velike radničke proteste 1. maja 1886. g. u Čikagu, kada je policija ubila i ranila više radnika, a predvodnike protesta uhapsila, te su kasnije bili osuđeni na smrtne kazne ili dugogodišnji zatvor. U Kraljevini Srbiji (u Beogradu) ovaj praznik je prvi put obeležen 1893. godine, u isto vreme kada je počeo da se obeležava i u susednoj Austro-Ugarskoj. Praznik je obeležavan protestnim skupovima, govorima i zajedničkim odlaskom radnika na prvomajske izlete. Na raskršću 19. i 20. veka Sombor je bio županijsko središte i gospodski grad imućnih zemljoposednika, činovnika i trgovaca, među kojima je bilo Srba, Bunjevaca, Mađara, Nemaca i Jevreja,…
-
BRACA MITA – SOMBORSKI PESNIK ČIJE SU PESME PEVANE U NARODU
U poslednjoj trećini 19. veka najomiljenji srpski pesnik u Somboru, ali i na znatno širem prostoru, bio je ovdašnji advokat Mita Popović, zvan i „somborskim slavujem“, koji, uprkos većem broju pesama, pripovedaka i drama, nije ostavio trag u srpskoj književnosti svog vremena. Ipak, njegove pesme bile su široko omiljene pre svega jer su bile pevane uz muzičku pratnju. Mita Popović rođen je u Baji 1841. godine. Nakon završenih studija prava u Pešti, gde je studirao kao pitomac “Tekelijanuma”, bio je gradski veliki beležnik i advokat u rodnom gradu. Kada su Mađari 1877. g. slavili tursku pobedu u ratu s Rusima, Mita Popović nije pristao da učestvuje u tom slavlju, te…
-
JEDNA TIPIČNA KOLONIZACIJA VOJVODINE – STANIŠIĆ 1945/46. GODINE
Približava se 80 godina od početka kolonizacije Stanišića, sela severno od Sombora – jedne od tipičnih posleratnih kolonizacija stanovništva iz siromašnih i pasivnih krajeva u Vojvodinu. Pre Drugog svetskog rata većinsko stanovništvo Stanišića, tada velikog sela i opštinskog središta, bilo je nemačke narodnosti (na popisu iz 1931. g. ovde je živelo 5.429 Nemaca, 1.102 Srbina, 772 Mađara, 185 Bunjevaca, 60 Roma i 40 Jevreja), a u vreme oslobođenja, u jesen 1944. godine, u Stanišiću je zatečeno oko 4.650 Nemaca. Ubrzo će jedan deo ovdašnjeg nemačkog stanovništva biti odveden u logore ili deportovan u Sovjetski Savez, a preostali stanišićki Nemci (njih preko 4.000) internirani su u logore u obližnjim selima Gakovu…
-
STARI USKRŠNJI OBIČAJI SOMBORSKIH SRBA
Uskršnji običaji somborskih Srba preneti su iz nekadašnjih postojbina prilikom brojnih seoba, i predstavljali su čitavu lepezu sedmonedeljnih utvrđenih rituala, koji su, neretko, bili ispunjeni prastarom tradicijom, čiji su neki elementi poticali još iz predhrišćanskih vremena. Zbog prostora, ovde ćemo zabeležiti samo običaje od Velikog petka do Uskršnjeg ponedeljka. Veliki petak se revnosno poštovao kao dan potpune žalosti za raspetim Gospodom Isusom Hristom. Tog dana nisu rađeni nikakvi poslovi po kući ili na njivi, a u mnogim porodicama ni kuća nije čišćena, niti su kreveti nameštani posle spavanja. Čitav dan se „jednoudilo“, odnosno nije se jelo niti pilo do izlaska zvezda. Jelo se uveče, i to samo posne pogačice i…
