Aprila 1944. g. dogodio se tragičan i masovni progon, sa deportacijom somborskih Jevreja u nacističke koncentracione logore, gde će preko 80% njih stradati u holokaustu. Jevrejska zajednica u Somboru utemeljena je krajem 18. veka i vremenom je rasla, da bi pred Drugi svetski rat ovde živelo 1.200 Jevreja (oko 3,60% od ukupnog broja stanovnika grada). Oni su, između dva svetska rata, u većem delu još negovali mađarsko nacionalno osećanje i govorili su mađarskim kao maternjim jezikom. Nakon napada nacističke Nemačke i njenih saveznica na Kraljevinu Jugoslaviju, 6. aprila 1941. godine, usledila je brza propast jugoslovenske države i potpun poraz kraljevske vojske za svega 11 dana. Bačku i Baranju je okupirala…
-
-
PRVI ĆIRILIČNI POPIS SOMBORACA IZ 1728. GODINE
Jedan od prvih sačuvanih ćiriličnih rukopisa u Somboru potiče iz 1728. godine. Reč je o popisu komorskih stanovika Sombora, koji je 22. maja te godine načinjen za potrebe Bačke županije. Sombor je prvoj polovini 18. veka bio administrativno (ali ne i fizički) podeljen na vojnički šanac i komorsku varoš. Vojničkom šancu pripadalo je oko ¾ ukupnog stanovništva Sombora, oni su imali svog kapetana, a neposredno nadređena bila im je komanda Potiske vojne granice u Segedinu, te nad njima nikakvu vlast nisu imale Bačka županija i Komorska uprava. Istovremeno, ¼ Somboraca potpadala je pod vlast državne Komorske uprave i Bačke županije, te su imali svoju zasebnu opštinu sa pečatom. U komorskoj…
-
MLADALAČKI „SANCI POLETANCI“ LAZE KOSTIĆA
Retko je ko u istoriji srpskog pesništva tako brzo i snažno uzleteo kao mladi Laza Kostić (1841-1910). Već od prvih njegovih pesama, koje je napisao kao tek stasali mladić, na pragu punoletstva, bilo je jasno da se na nebu nacionalne poezije pojavio nesvakidašnji talenat, koji, za razliku od većine tadašnjih pesnika, ne peva samo poeziju srca i osećanja, već se iza njegovih još mladalačkih stihova nazire neobična snaga duha i mašte, misaonost „umnog ognja i seljenskih studi“. Njegovi prvi stihovi nagoveštavaju buduće velike pesme, koje će se, većinom, pojaviti pre Kostićeve tridesete godine. Umni Milan Kašanin napisao je da „ako je Branko Radičević jutro srpske lirike, Laza Kostić je njeno…
-
PRVI VELIKI POLJOPRIVREDNI SAJAM U VOJVODINI ODRŽAN JE U SOMBORU 1929. GODINE
Pre skoro jednog veka održana je u Somboru Opšta poljoprivredna, trgovačka i industrijska izložba, najveći sajamski događaj u dotadašnjoj istoriji grada, ali i najveći sajam nakon Prvog svetskog rata u Vojvodini (u Novom Sadu je, u avgustu 1923. godine, održana Novosadska zemaljska izložba, ali nije bila tog obima). Somborska izložba priređena je u avgustu 1929. godine, u organizaciji Bačkog poljoprivrednog udruženja, čije se sedište nalazilo u Somboru, a na čijem čelu je bio somborski politički prvak dr Jovan Joca Lalošević, nekadašnji predsednik Narodne uprave (pokrajinske vlade) nakon prisajedinjenja Vojvodine Kraljevini Srbiji. Upravom izložbe predsedavao je Somborac Ervin Vamošer. Organizaciju je, sa 50.000 dinara, pomogla Oblasna samouprava Bačke oblasti čije je…
-
SOMBORSKI ĐAK I UČITELJ – PRVI SRPSKI DOKTOR FILOZOFIJE (JOVAN POPOVIĆ BERIĆ)
Jovan Popović Berić rođen je 1786. g. u Brestovcu, selu nedaleko od Sombora. Poticao je iz svešteničke porodice (njegov deda Mihailo bio je sveštenik, pa otuda drugo porodično prezime Popović) koja je, besumnje, bila u srodstvu sa somborskom porodicom Berić, koija se ovde javlja od početka 18. veka. Osnovnu školu (somborsku Mrazovićevu „Normu“) i privatnu Gramatikalnu školu Vasilija Kovačića, koji ga je i materijalno pomagao, završio je u Somboru. Gimnaziju je završio u Karlovicma, a filozofiju je studirao u Pešti, gde je u septembru 1809. g. promovisan u zvanje doktora filozofije i slobodnih veština. Iste godine završio je i prava u Požunu. Neko vreme radio je u Somboru kao predavač…
-
BILIĆ
Pustara, a kasnije salaško naselje Bilić (Bilics) zabeležena je najranije početkom poslednje decenije 17. veka, u posedu ili zakupu vlastelinske porodice Geci, sa deset forinti godišnjeg prihoda od zakupa. Godine 1702, na spisku pustara koje su pripadale somborskim graničarima. Da je pustara sa ovim imenom postojala ranije svedoči i prezime Ilije Bilićanina, koji je zabeležen kao stanovnik Sombora 1699. godine. Kao pustara u vlasništvu somborskih graničara Bilić je ponovo zapisan 1720. i 1740. godine. U detaljnom opisu somborskih pustara, koji je 1746. godine, nakon razvojačenja graničarskog šanca, načinio komorski administrator Franc Jozef de Redl, zapisano je da je pustara Bilić (Prædium Bility) od Sombora udaljena tri četvrtine časa, da u…
-
USKRŠNJI OBIČAJI SOMBORSKIH BUNJEVACA
Veliki hrišćanski praznik Uskrs somborski Bunjevci, u gradu i na okolnim salašima, najsvečanije su dočekivali. Uskršnje pripreme počinjale su na Veliki petak, kada se strogo postilo (samo uz kokice ili uz krompir sa ljuskom). Tog dana nije se izlazilo na njivu, niti je ložena vatra nakon izlaska sunca. Prepodne se odlazilo na kalvariju, koja se nalazila na kraju Florijanovog sokaka, a Bunjevci po salašima okupljali bi se oko drvenog ili kamenog krsta (križa), tu bi izmolili krunicu, posle čega bi krst bio poškropljen vodicom i celivan. Bunjevački momci iz grada su, svečano obučeni u crna odela, bunjevačke „čakšire“, čizme i u belim rukavicama, odlazili u crkvu Presvetog Trojstva ili Sv.…
-
SOMBORSKI ĐAK – NARODNI HEROJ (ŽARKO ZRENJANIN UČA)
Žarko Zrenjanin Uča rođen je 11. septembra 1902. godine, u selu Izbištu kraj Vršca. Najistaknutiji je organizator i rukovodilac KPJ i NOB u Vojvodini. Potiče iz siromašne seljačke porodice. Osnovnu školu učio je u Vršcu, a gimnaziju u Segedinu, Beloj Crkvi i Pančevu. Između 1921. i 1923. g. pohađao je i završio Učiteljsku školu u Somboru. Još kao đak somborske Učiteljske škole u prišao je naprednom omladinskom pokretu. Od 1923. do 1926. bio je učitelj u selu Kanatlarci, u srezu prilepskom, gde je upoznao tegobe života makedonskog seljaka bezemljaša i pčelara. To saznanje presudno je uticalo na njegovo političko opredjeljenje. Da bi pomogao seljacima, naučio je makedonski i turski jezik,…
-
TITO U SOMBORU
Pre tačno 50 godina, 19. aprila 1969. godine, predsednik nekadašnje SFR Jugoslavije, maršal Josip Broz Tito, zvanično je posetio Sombor. Mada je, odlazeći u svoja omiljena lovišta kraj Bačkog Monoštora i Bezdana, često prolazio kroz Sombor, bila je to njegova prva i jedina poseta gradu, koji ga je još 21. maja 1962. g. proglasio za svog počasnog građanina. Predsednik SFRJ je posetio Sombor u sklopu četvorodnevne posete Vojvodini, koja je trajala od 18. do 21. aprila 1969. godine, a održana je svega par nedelja po završetku 9. kongresa Saveza komunista Jugoslavije. Njegovu posetu najavile su “Somborske novine” dan ranije, u broju od petka, 18. aprila 1969. godine. Tito je na…
-
APRILSKO STRADANJE SOMBORACA 1941. GODINE
U tri navrata građani Sombora bili su, tokom Drugog svetskog rata, žrtve surovih progona. U aprilu 1941. godine, nakon ulaska okupacionih trupa Hortijeve Mađarske, stradalo je pretežno srpsko stanovništvo. U aprilu 1944. g. mađarske vlasti su deportovale preko hiljadu somborskih Jevreja, od kojih je većina postradala u nemačkim koncentracionim logorima. Odmah nakon oslobođenja 1944. g. pred prekim vojnim sudovima stradao je i znatan broj nedužnih građana, mahom nemačke i mađarske narodnosti. Šest dana nakon nemačkog napada na Kraljevinu Jugoslaviju, mađarske trupe su 12. aprila ušle u Sombor, koji je predat bez borbe. Već sutradan po ulasku u grad, honvedi su iscenirali pucnjavu i navodne napade „četnika“, što je bio povod…
