Nastao na levoj obali nekadašnjeg toka Dunava, u neposrednoj blizini starog županijskog središta Bodroga, i Monoštor je jedno od naselja koja su starija od Sombora i njegove preteče Coborsenmihalja. Kontinuitet ljudskih staništa na mestu današnjeg Monoštora može da se prati od neolita do srednjeg veka, a naselje se, sa današnjim imenom, prvi put pominje u Bodroškoj županiji 1327. g. kao sedište parohije Sv. Petra, nazvane po istoimenom obližnjem manastiru prvo dominikanskog, a kasnije benediktanskog reda. Monoštor je zabeležen više puta tokom 14, 15. i početkom 16. veka, kada je, na popisu iz 1522. godine, zapisan sa imenom Bodrogmonoštor i osam domaćina mađarske narodnosti. U vreme turske uprave pripadao je somborskoj…
-
-
BEREG (BAČKI BREG)
Jedno od najstarijih naselja u okolini Sombora zabeleženo je, sa imenom Bereg, još 1319. godine u Bodroškoj županiji, kao posed vlastelinske porodice Bečei (kasnije prozvane Teteš). Nalazi se dvadesetak kilometara severozapadno od današnjeg Sombora. Nastalo na obali Dunava, koji je kasnije promenio tok (bereg je stara slovenska reč za obalu), ovo naselje je zapisano u Bodroškoj županiji i 1368, 1464, 1472, 1482. i 1503. godine, a neko vreme se nalazio u posedu plemićke porodice Cobor. U vreme turske uprave Bereg je 1570. g. zabeležen u somborskoj nahiji, sa 11 kuća šokačkog i mađarskog življa. U Beregu je 1649. g. bilo deset katoličkih kuća, a selo je Kaločkoj nadbiskupiji tokom te…
-
UČENI SOMBORSKI RABIN DR SIMON GUTMAN
Među najuglednijim somborskim intelektualcima između dva svetska rata bio je i dr Simon (Šimon) Gutman, ovdašnji jevrejski sveštenik, nadrabin, publicista i prevodilac, čovek visoke kulture i obrazovanja. Rođen je 1886. godine, a za somborskog rabina postavljen je 1925. godine. Njegovo postavljenje osnažilo je međusobne veze i kulturno-prosvetne aktivnosti somborskih Jevreja, kojih je u to vreme u gradu bilo oko 1.200, a prevashodno su negovali mađarski jezik i mađarsko nacionalno osećanje. Simon Gutman jedini je među njima potpuno i sa razumevanjem govorio hebrejski, a odlično je poznavao mađarski, nemački, srpski i ruski jezik. Osim dužnosti sveštenika dr Gutman je, od 1929. do 1939. godine, bio i veroučitelj za đake jevrejske veroispovesti…
-
BAČVANIN KOJI JE UTEMELJIO POZORIŠNI ŽIVOT U SRBA (JOAKIM VUJIĆ)
Joakim Vujić, plodan srpski spisatelj, prevodilac i pokretač srpskog pozorišnog života, rođen je 1772. g. u Baji, najsevernijem gradu nekadašnje Bačko-bodroške županije. Osnovnu slavenoserbsku školu Joakim Vujić završio je u Baji, latinski i nemački jezik učio je u Novom Sadu, a gimnaziju je pohađao u Kaloči i Segedinu. Školovanje je nastavio u Ostrogonu, pa u Požunu, gde je neko vreme pohađao pravo i filozofiju na Evangelističkom liceju. Posle svršetka studija prava (1795) na kratko se vratio u Baju, putujući nakon toga po Hrvatskoj. Boravio je u Karlovcu, a zatim i u Zagrebu kao advokatski pisar. Odatle se polovinom 1797. g. vratio u Baju, pa u Novi Sad, gde je nekoliko…
-
ZNAČAJNI DOGAĐAJI I DATUMI IZ PROŠLOSTI SOMBORSKIH BUNJEVACA
Četiri veka Bunjevci su prisutni u Somboru. Doseljeni su ovamo u više navrata tokom 17. veka sa prostora Kliškog i Ličkog sandžaka (zapadna Hercegovina, severna Dalmacija, jugozapadna Bosna i Lika). Većim delom potiču od starih bosanskih i hercegovačkih katoličkih porodica, koje su se selile prema Dalmaciji i Lici, ali među njihovim precima je bilo i starih dalmatinskih i ličkih hrvatskih porodica, koje su na ovom porstoru živele i pre turskih osvajanja. Od kraja 17. veka i tokom naredna dva i po stoleća Bunjevci su u Somboru predstavljali između 1/3 i 1/4 ukupnog broja stanovnika. Nekada somborski graničari, od druge polovine 18. veka ovdašnji Bunjevci su mahom dobrostojeći salašari, koji najčešće…
-
PRVA ODA SOMBORU – EPSKI SPEV IZ 18. VEKA
Franjevac somborskog franjevačkog samostana (manastira) Bona Mihaljević (1742-1788), izuzetno je zaslužan za nastanak hronike franjevačkog samostana, koja je, ujedno, i hronika grada Sombora za period od kraja 17. do kraja 18. veka, a pisana je na latinskom jeziku (o njoj je na ovom sajtu objavljen zaseban prilog). Pred kraj boravka u Somboru napisao je spev „Kripost posli smrti živi. Pivaoc putnik somborski putujući pripiva“. Sudeći po svojim poslednjim stihovima, spev je nastao u razdoblju između jula 1786. godine, kada je carskom naredbom somborski franjevački samostan raspušten, i januara naredne godine, kada su i poslednji franjevci, među kojima je, prema popisu, bio i Mihaljević, bili iseljeni u druge franjevačke manastire (najčešće…
-
“MIROSLAVLJEVO JEVANĐELJE” DAROVAO JE SOMBORSKOJ PREPARANDIJI SRPSKI KRALJ ALEKSANDAR OBRENOVIĆ
Najstariji srpski pedagoški časopis „Školski list“, koji je uređivao Nikola Vukićević, dugogodišnji upravnik Srpske učiteljske škole (Preparandije) u Somboru, u broju četiri, od 30. aprila 1898. godine, na 62. strani, u rubrici „Školske vesti“, doneo je vest pod naslovom „Dar Učiteljskoj školi u Somboru“. U vesti se kaže: Njegovo veličanstvo kralj Srbije Aleksandar I blagovoleo je podariti jedan faksimilisani primerak Miroslavljevog jevanđelja i Srpskoj učiteljskoj školi somborskoj. Uprava zavodska je nadležnim putem blagodarila uzvišenom darovatelju na ovom lepom i retkom daru. Reč je o prvom, hromofotolitografskom izdanju Miroslavljevog jevanđelja – najstarije i najlepše srpske rukopisne ćirilične knjige i najvažnijeg spomenika srpske srednjovekovne pismenosti, nastalom krajem 12. veka, koje je priredio…
-
CRVENOKOSA BOGINJA IZ DERONJA
Bačko Podunavlje može da se smatra jednom od kolevki savremene srednjoevropske civilizacije, najstariji tragovi prisustva ljudi na ovom prostoru potiču još iz osmog milenijuma pre nove ere, odnosno iz razdoblja mezolita ili srednjeg kamenog doba. Na ovom prostoru, na zaštićenom arheološkom lokalitetu Donja Branjevina, oko 35 km južno od Sombora i šest kilometara zapadno od bačkog sela Deronje, između Dunava i nekadašnjeg toka reke Mostonge (danas kanala Dunav-Tisa-Dunav), pronađen je pre više od 30 godina jedan od najdragocenijih arheoloških nalaza na tlu Vojvodine. Reč je o statueti tzv. Crvenokose boginje, iz perioda ranog neolita, staroj više od 7.000 godina, koja je, svakako, i najznačajniji pronalazak ovog arheološkog nalazišta, na kome…
-
SOMBORAC – ZNAMENITI SRPSKI KOMPOZITOR (PETAR KONJOVIĆ)
Iz stare i patricijske somborske porodice Konjović potekao je znameniti srpski kompozitor Petar Konjović. Kao sin Somborca Pavla Konjovića, učitelja, Petar Konjović je rođen 1883. g. u selu Čurugu, gde se njegov otac nalazio na službi. Petar Konjović je u Somboru završio Srpsku učiteljsku školu (Preparandiju) 1902. godine, a u ovoj školi, u kojoj je tada predavao vrstan muzički pedagog Dragutin Blažek, inače Čeh, Konjović je dobio prve podstreke za muziku kao životni poziv. Još kao đak somborske Preparandije Konjović je komponovao svoju prvu operu, rađenu na tekst Dragutina Ilića „Ženidba Miloša Obilića“, ali da bi izbegao podozrivost austro-ugarskih vlasti operi je dao naslov „Vilin veo“. Finale svoje prve opere…
-
KAKO JE O SOMBORSKOJ APATIJI PISAO MLADI VELJKO PETROVIĆ
Početkom 1905. godine u Somboru je pokrenuta akcija ovdašnjih mladih i obrazovanih Srba za osnivanje „Omladinskog kola“. O tom poduhvatu i tadašnjem očajnom intelektualnom stanju među somborskim Srbima, mladi Somborac i peštanski student prava, budući znameniti srpski pesnik i pripovedač Veljko Petrović (1884-1967), pisao je 24. jula 1905. g. uglednom srpskom istoričaru književnosti Tihomiru Ostojiću: “Šat se i u našem dernom Somboru nešto dobro stvori… Krajnje je vreme da se tako što stvori ovde. Dobrom i mudrom taktikom možda bi još mogli spasti mlađu omladinu u Somboru iz močari konačne apatije, ne samo prema svemu što je srpsko, no u opće prema svemu, što je lepo, plemenito i uzvišeno… Nijedan…
