Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

APRILSKO STRADANJE SOMBORACA 1941. GODINE

U tri navrata građani Sombora bili su, tokom Drugog svetskog rata, žrtve surovih progona. U aprilu 1941. godine, nakon ulaska okupacionih trupa Hortijeve Mađarske, stradalo je pretežno srpsko stanovništvo. U aprilu 1944. g. mađarske vlasti su deportovale preko hiljadu somborskih Jevreja, od kojih je većina postradala u nemačkim koncentracionim logorima. Odmah nakon oslobođenja 1944. g. pred prekim vojnim sudovima stradao je i znatan broj nedužnih građana, mahom nemačke i mađarske narodnosti.

Šest dana nakon nemačkog napada na Kraljevinu Jugoslaviju, mađarske trupe su 12. aprila ušle u Sombor, koji je predat bez borbe. Već sutradan po ulasku u grad, honvedi su iscenirali pucnjavu i navodne napade „četnika“, što je bio povod za odmazdu nad nedužnim stanovništvom, bez prethodnog saslušanja i bez ikakvog razloga. U kućama, na ulicama, na prilazima gradu, okupatorski vojnici su hapsili srpske stanovnike Sombora i na razne načine ih mučili i ponižavali. Ujedno su honvedi upadali u srpske i jevrejske kuće, pljačkali, otimali i krali gde su šta stigli i kako su mogli. Pucano je iz artiljerijskog oružja na obe somborske pravoslavne crkve (pokušano je i njihovo spaljvanje), a spaljeno je i nekoliko privatnih srpskih kuća. Obijene su i opljačkane kancelarije Srpske pravoslavne crkvene opštine i parohijske kancelarije.

Mađarski honvedi prilikom iscenirane pucnjave na “četnike”, pucaju kod hotela “Slobode” prema Vajdinger-palati, drugog i trećeg dana okupacije.
Mađarski honvedi hapse srpske civile u Somboru, mahom žene, decu i starije osobe, aprila 1941. god. u kasarni
Hapšenje srpskih civila u Somboru aprila 1941. god.
Mađarski vojnici ponižavaju uhapšene somborske Srbe, koje su stavili u volovski jaram, aprila 1941. god.
Mađarske vojne vlasti prete Somborcima novim masovnim ubistvima i odmazdom zbog navodnog napada na honvede, polovinom aprila 1941. god.

Počelo je ubijanje srpskih civila svih uzrasta i oba pola, a leševa poubijanih bilo je u kućama, po dvorištima, na ulicama i po njivama. Građani su grupno streljani u porti Svetođurđevske crkve, na pijaci „U lancima“ kod Župnog dvora (ispod Sunčanog sata), kod ciglane „Reš“ nedaleko od železničke stanice, u dvorištu kasarne, u dvorištu Županije, u Šikari, te na Velikom pravoslavnom groblju. Među uglednijim somborskim Srbima ubijen je 14. aprila prota Hadži-Dimitrije Bokšan, čije je telo bačeno sa zvonika Svetođurđevske crkve, a uhapšeni su, svirepo mučeni i potom ubijeni i penzionisani major Nikola Ilić Bajka (komandant srpskog odreda koji je 13. novembra 1918. g. prvi ušao u Sombor), policijski kapetan Živojin Legetić i advokat i srpski dobrovoljac dr Jovan Konjović. Potrebno je naglasiti da je bilo hrabrih sugrađana mađarske nacionalnosti (na primer Stevan Merei), koji su se, bez obzira na opasnost takvog čina, zalagali za uhapšene sugrađane Srbe i mnogima od njih spasili živote.

Streljanje somborskih Srba u krugu kasarne, aprila 1941. god.
Streljanje somborskih Srba na obodu prigradske šume Šikara, aprila 1941. god.
Streljanje somborskih Srba ispod Sunčanog sata, na pijaci “U lancima”, aprila 1941. god.
Mađarski vojnici kraj tela ubijenih somborskih Srba, aprila 1941. god.
Tela ubijenih somborskih Srba u ataru izvan grada, aprila 1941. god.
Tela ubijenih Somboraca po gradskim ulicama, aprila 1941. god.
Ubijeni somborski Srbi ispod Sunčevog sata, kod Župnog dvora, aprila 1941. god.
Ubijeni somborski prota Dimitrije Bokšan, bačen sa tornja Svetođurđevske crkve, polovinom aprila 1941. god.

U prvim danima okupacije u Somboru je ubijeno (na osnovu poimeničnog spiska) najmanje 116 ovdašnjih žitelja, a postojale su i neimenovane žrtve. Niko od ubijenih somborskih Srba nije, prilikom ulaska mađarske vojske i u prvim danima okupacije, ni kolektivno, ni pojedinačno, pružao ni najmanji otpor. Brinuli su o sebi, svojim porodicama, kućama i imovini, pa su živote izgubili kao mirni građani, a njihova krivica bila je jedino u njihovoj nacionalnoj pripadnosti. Ubijeni, do danas, nisu dobili spomen-obeležje, mada takva obeležja postoje za stradale Jevreje 1944, kao i za stradale sugrađane nakon oslobođenja 1944/45. godine (u Kronić-palati). Bilo bi primereno da na zidu ispod Sunčanog sata, gde je aprila 1941. g. ubijen najznatniji broj nevinih Somboraca, bude konačno postavljeno takvo obeležje.

Milan Stepanović

1 Komentar

  • Mihajlo

    U aprilskom ratu izmedju 12 i 16 aprila 2941 pobijeno je oko 20 regruta kraljevske vojske koja se vracala njih oko 200 sa podnarednikom u SO.jer nisu stigli da zaprime oruzje .To su saznali u B.Palanci jer su zMadjari usli uNS.Bracali su se u SO.zMadjarski vojnici su zaposeli most lod sadasnjeg silosa i kada su videli kolonu otborili su vatru.Ova kolona je bila u civilu i nenaoruzana
    TO je na potezu Cicova ,Svrakinog drben.mosta i sadasnje “Tromedje”.Ostali su se razbezali i pod okriljem noci preplivali kanal.Ovaj dogadjaj je ispricao moj otac Lazar Dojic,koji je bio tada regrut Kraljevske Jugoslovenske vojske.Regrutnio mesto Sombor.Imena tih mladih ljudi regruta koji su tada izginuli a i mesto stradanja je nepoznato i neobelezeno.Oni su se odazvali na poziv za odbranu
    Mislim da je posle 75 god
    vreme da se obelezi i sazna ko su ti mladi regruti.Pozdrav Dr.Mihajlo Dojic ,Sombor.

    .

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.