Dr Imre Fraj, numizmatičar i kolekcionar svetskog renomea, rođen je u Somboru 1885. godine. U rodnom gradu je završio gimnaziju, a prava je studirao u Kološvaru i Budimpešti. U Budimpešti je 1915. g. položio advokatski i sudijski ispit, pa je u svom rodnom gradu, kao sudija, proveo čitav radni vek. Penzionisan je 1944. godine. Umro je u Somboru 1954. godine. Od oca zlatara (inače jednog od prvih pasioniranih somborskih fotografa-amatera), koji je posedovao bogatu numizmatičku zbirku, nasledio je Imre Fraj strast sakupljanja “starog novca i stvari”, tako da je, već kao gimnazijalac, posedovao lepu numizmatičku zbirku i nešto arheoloških predmeta. Ceo svoj život posvetio je prikupljanju numizmatičkih, arheoloških i istorijskih…
-
-
GRB BAČKE ŽUPANIJE
Bačka županija i grad Bač, po kojoj je ova županija i dobila ime, zabeleženi su već u 11. veku (Bachiensibus), a županija je obuhvatala prostor današnje južne Bačke, od ušća Drave u Dunav, pa celim tokom Dunava, do ušća Tise u Dunav, kao i sav prostor između dveju reka, od Apatina na zapadu, do ispod Sente na istoku. Županijsko sedište Bač imalo je, poput Bodroga, veliku i jaku tvrđavu, koja je, za razliku od Bodroga, sačuvana i do danas. I Bačka županije je, nakon turskih osavajanja, prestala da postoji kao administrativna celina, da bi, nakon povlačenja Turaka 1687. godine, diplomom Lepoloda I iz 1699. g. bila ponovo uspostavljena. U carskoj…
-
SOMBORSKA RAVIJOJLA – PRVA SOMBORSKA SRPSKA PESNIKINJA
Sofija Stefanović, pesnikinja i učiteljica, kćer somborskog sveštenika i spisatelja Đorđa Stefanovića Kojanovog i Ljubice devojaštvom Stojačković, rođena je 1851. u Somboru. Osnovno obrazovanje stekla je u „Zavedeniju za vaspitanje i izobraženje srbskih kćeri“ u Somboru, kojim je upravljala Ana, supruga Isidora Nikolića-Srbogradskog, velikog župana i spisatelja. Tokom 1867. polagala je privatno propisane ispite u somborskoj Učiteljskoj školi. Udala se uskoro za učitelja Vasilija Lucića i od 1870. počela je da radi kao učiteljica u Kaću, gde je i umrla 1895. od sušice. Poeziju je počela da piše još kao dvanaestogodišnja devojčica, nesumnjivo pod uticajem oca, bliskog Vukovog saradnika i starijeg brata Vladisava, talentovanog pesnika koji nikada nije dospeo do objavljivanja…
-
SOMBOR NA TALASIMA RANOG RADIO-BEOGRADA
Radio Beograd je svoj eksperimentalni program počeo da emituje 1924. godine, a od 24. marta 1929. g. otpočeo je redovan program radija, čiji se studio, sve do 1941. godine, nalazio u zgradi Srpske kraljevske akademije u Knez-Mihailovoj ulici u Beogradu. Prvi zabeležen neposredan susret Somboraca sa Radio-Beogradom dogodio se u leto 1929. godine, svega par meseci nakon početka emitovanja redovnog programa, kada je inače vrsni gajdaš Sima Stojkov (rođeni deda poznatog somborskog slikara Save Stojkova) uživo nastupio i svirao u programu Radio-Beograda. Sombor je pre 83 godine, 7. i 8. marta 1936, imao i svoj dan na Radio Beogradu. „Somborski dan“ započeo je na talasima ovog radija u subotu uveče,…
-
SOMBORSKI KOZODEROVIĆI
Somborska starosedelačka srpska porodica KOZODEROVIĆ najranije je, sa prvim oblikom ovog prezimena, zapisana dvadesetih godina 18. stoleća. Porodica je prvobitno pripadala manjinskom delu somborskog komorskog stanovništva, koje je činilo tek oko petine od ukupnog broja stanovnika grada. Stanovništvo Sombora je u to vreme, tokom prve polovine 18. stoleća, većinski pretežno pripadalo graničarskom staležu. Komorski stanovnici Sombora bili su, mahom, potomci srpskih starosedelaca (zemljoradnici i zanatlije), koji su u Somboru ili njegovom okruženju živeli pre Velike seobe 1690. godine, odnosno još u vreme turske uprave (u tursko vreme živeli su ovde i preci somborskih srpskih porodica Gradinac, Janjatović, Jerković, Josić, Kronić, Kurjakov, Maglić, Nastasić, Nenadov, Sečujski, Šarčanski, Vlaškalić, Vujković itd.). Prezime…
-
SOMBORAC KOJI JE PRVI PREVEO POEMU “GAVRAN” EDGARA ALANA POA NA SRPSKI JEZIK
Dugo se pogrešno u istoriji srpske književnosti verovalo da je prvi prevod na srpski kultne poeme “Gavran” američkog pesnika i pisca Edgara Alana Poa, načinio Milorad Popović Šapčanin 1882. godine. Naknadno je otkriveno da je četiri godine ranije, somborski učitelj i vatreni srpski rodoljub Nika Grujić Ognjan (1842-1892), prepevao Poa sa “ingleskog” (poemu je nazvao “Crni gavran”), a njegov prevod objavljen je u novosadskom časopisu “Javor”, 30. aprila 1878. godine. Spram današnjih merila Grujićev prevod je povremeno netačan i donekle nespretan, ali je – prvi. Osetio je ovaj senzitivni Somborac ogromnu poetsku energiju velike pesme i nije joj odoleo. Nika Grujić Ognjan bio je neustrašivi učiteljski tribun, vatreni Miletićevac i…
-
SOMBORAC KOJI JE RAZVIO MAĐARSKU ŽELEZNICU (ADALBERT BELA AMBROZOVIĆ)
Jedan od najistaknutijih Somboraca u drugoj polovini 19. veka bio je Adalbert Bela Ambrozović. Bio je sin somborskog plemića, senatora, poslanika Ugarskog sabora, advokata i spisatelja Ivana Ambrozovića i njegove supruge Marije rođ. Popović, a rođen je u Somboru 1835. godine. Osnovnu školu završio je u rodnom gradu, a srednje škole pohađao je u Baji, Kaloči i Budimu. Studirao je u Pešti, Beču i Karlsrueu. Još kao student pomagao je u projektovanju i dizajniranju železničkog mosta kod Strazbura. Od jeseni 1857. g. bio je zaposlen u železničkom odboru u Štajerkoj, odakle je kasnije premešten u sedište Južne železnice u Nađkanjiži, a od 1864. g. bio je zaposlen kao inženjer u…
-
SALAŠKO NASELJE OBZIR
Salaško naselje Obzir nalazi se na severnom obodu Sombora i spada među najmlađa i najmanja salaška naselja nastala u 18. veku. Pre elibertacije Sombora Obzir nije zabeležen ni u jednom popisu somborskih pustara, selišta i salaša, a njegovo ime nije zapisano pre 1775. godine. Kao zasebno salaško naselje Obzir je nastao kada su pojedine somborske, nekada graničarske porodice sa okolnih pustara i salaša Bilić, Milčić i Đurđin (koji nije pripao gradu nakon elibertacije) kuće i imanja sabrali u južnom delu atara Bilića. Obzir je dugo deljen na istočni i zapadni, pa je istočni deo naginjao ka Milčiću, a zapadni deo salaša ka Biliću. Administartivno, Obzir je sve do kraja 19.…
-
DAN POBEDE U STANIŠIĆU (9. MAJ 1945. GODINE)
Ljubaznošću pok. Ivanke Matijević rođ. Pejin, dobili smo svojevremeno dragocenu fotografiju koja je snimljena u Stanišiću, velikom bačkom selu severno od Sombora, na Dan pobede, 9. maja 1945. godine. Fotografija je nastala u dvorištu kafane „Kasina“ (na uglu ulica Oslobođenja i Njegoševe), gde su se, povodom završetka rata i nemačke kapitulacije, okupili članovi stanišićkog Narodnooslobodilačkog odbora (NOO), omladinski aktivisti, koji su bili uključeni u USAOJ (Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije) i SKOJ (Savez komunističke omladine Jugoslavije), kao i Stanišićani uključeni u razne vidove društvenih aktivnosti u selu. Završetak rata, koji je ovom, nekada mešovito nemačko-srpsko-mađarskom selu, doneo mnogo zla i načinio tektonske promene u načinu života ovdašnjih žitelja, preostalo srpsko…
-
SVI GRADONAČELNICI SOMBORA OD 1749. GODINE
Posle povlačenja Turaka iz Sombora u kasno leto 1687. godine, grad je, sve do 1745. godine, imao dve uprave. Pretežnijim delom Sombora, koji su činili ovdašnji militari (od 1702. g. graničari) upravljali su gradski kapetani, a manjim delom grada i stanovništva, koji su imali komorski status (oko 1/5 građana), upravljali su, od obnove Bačke županije 1699. godine, knezovi (birovi). Nakon proglašenja Sombora za slobodan i kraljevski grad na čelu gradskog Magistrata nalazio se veliki (ili prvi) sudija, odnosno gradonačelnik u današnjem smislu tog značenja. Tada je bilo usvojeno načelo da se veliki sudija bira iz redova članova Unutrašnjeg senata na dve godine naizmenično između pravoslavnih i katoličkih stanovnika grada. Često…
