Urbani razvoj nekadašnjeg naselja Coborsentmihalj, srednjovekovne preteče kasnijeg Sombora (koji se ovim imenom prvi put pominje 1543), ubrzan je kada su 1498. g. na dužnost velikih župana Bodroške županije, na čijoj se teritoriji ovo naselje i nalazilo, bila imenovana braća Emerik i Martin Cobor (Emerik će ubrzo otići na druge dužnosti, a Martin će biti veliki bodroški župan sve do smrti 1514. godine). Bili su potomci porodice kojoj je urbana prethodnica današnjeg Sombora pripadala u to vreme već duže od jednog stoleća (u njihovom posedu pominje se još 1391). U to vreme, poslednje godine 15. veka, njihovo vlastelinsko središte prvi put je zabeleženo sa imenom koje naslućuje budući naziv grada.…
-
-
SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE ŠAPONJE
Pustara, a kasnije i salaško naselje istočno od Sombora, pominje se još u turskim popisima u drugoj polovini 16. veka, kada su sa ovim imenom, u široj okolini Sombora, zabeležena naselja Srednje, Male i Gornje Šaponje, koja su imala svega po nekoliko kuća. Pustara se pominje i 1643. godine, a početkom poslednje decenije 17. veka pustara Saponÿa zapisana je kao komorski posed. Od 1702. g. Šaponje su jedna od pustara u posedu somborskih graničara, a 1749. g. ova pustara pripala je posedima slobodnog i kraljevskog grada Sombora. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 509 forinti…
-
SOMBORSKA KAPELA SV. KRIŽA SA KALVARIJOM
Tokom 1924. i 1925. g. sagrađena je kapela Sv. Križa sa kalvarijom (tri krsta ili križa, odnosno scena raspeća Isusa Hrista, obično podignuta na prirodnom ili sagrađenom uzdignuću) na somborskom Velikom katoličkom groblju, a njeni ktitori bili su Blaž Paić i Marija Džinić. Nakon izgradnje nove, srušena je stara somborska kalvarija sa kapelicom, koje su podignute polovinom šezdesetih godina 18. veka, a nalazile su se na mestu spajanja Bezdanskog puta i ulice Sv. Florijana (današnje Batinske). Kalvariju i kapelu Sv. Križa, koja je kasnije proglašena za župnu crkvu istoimene župe (parohije), projektovao je arhitekta Mikloš Molnar, a projektant unutrašnjosti kapele bio je Jožef Koric. Klesane stubove radio je Nikola Moč.…
-
SOMBORSKO ZDRAVSTVO KROZ VEKOVE
Postojanje bolnice u Somboru zapisano je još krajem druge decenije 18. veka, a i tokom narednih godina postojali su u gradu karantini i bolnice o kojima su brinule pravoslavna i katoličke crkva. Prvi gradski lekar ili fizikus (Phisici civitatis) bio je od 1778. g. Martin Peter Kral, sa godišnjom platom od 300 forinti, koji je, ujedno, bio i upravnik somborske bolnice. Najstarija Gradska bolnica (dve zgrade sa deset soba, tri kuhinje, dve ostave i bunar) izgrađena je u drugoj polovini 18. veka na Apatinskom putu, nedaleko od Velikog katoličkog groblja (na njenom mestu i danas se nalazi bolnica). Ova bolnica je više puta obnavljana, pa i iznova građena, a pred…
-
BAČKI CAR JOVAN NENAD
Jedna od najzagonetnijih ličnosti srpske istorije i svakako najpoznatiji samozvanac bio je “car” Jovan Nenad, vođa bačkih Srba u burnim vremenima nakon Mohačke bitke i propasti srednjovekovne Ugarske kraljevine 1526. godine. Pouzdano se ne znaju ni njegovo pravo ime, nacionalnost, poreklo i zavičajnost, zapravo skoro ništa o njemu nije poznato, osim nekoliko poslednjih meseci njegovog života. Ilarion Ruvarac piše da se u istoriji “javio kao meteor i odmah iščezao”. Ne beleže ga ni srpski pisani spomenici, niti narodna epska poezija. Možda je tome razlog i činjenica da je njegova “carevina” trajala svega nekoliko meseci. Vreme turskog pustošenja, unutrašnjih smutnji i međusobnih sukoba preostalog ugarskog plemstva nakon Mohačke bitke izazvalo je…
-
SLOBODA PLAĆENA ZLATOM
Nakon četiri godine učešća somborskih graničara u Ratu za austrijsko nasleđe, carica Marija Terezija, za čije su pravo na presto Somborci ginuli po evropskim ratištima u Češkoj, Šleziji, Baravskoj i na Rajni, 1. jula 1745. g. oduzela je Somboru status vojničkog šanca na Potiskoj vojnoj granici, a ovdašnji graničari, koji su činili četiri petine stanovništva Sombora, stavljeni su pred izbor da napuste Sombor i presele se na Posavsku vojnu granicu u Sremu, ili da ostanu ovde i postanu komorski podanici (tzv. „paori“), koji će Kraljevskoj komori plaćati zakup zemlje. Ni jedno ni drugo rešenje Somborcima nije bilo prihvatljivo, pa su krajem 1745. g. započeli borbu da njihovo mesto dobije status…
-
POČASNI GRAĐANI SOMBORA
Sombor je, kroz istoriju, zvanično imao 18 počasnih građana. Neki od njih su, zaista, imali izrazite zasluge za grad i njegov napredak. S druge strane, deo njih je status počasnog građanina Sombora dobio olako, nekritički i bez stvarnih zasluga, isključivo zbog svog visokog političkog položaja i potrebe lokalnih vlasti da se dodvori uticajnim političarima, što je posebno bilo izraženo tokom prvih godina 20. stoleća. Krajem 1887. g. za počasnog građanina Sombora proglašen je kaločki nadbiskup dr Lajoš Hajnald [Haynald Lajos] (1816-1891), zaslužan za podizanje nekoliko bolničkih i prosvetnih zdanja u Somboru, a priznanje mu je uručeno 28. novembra iste godine. Posle njega, naziv počasnog građanina Sombora dobio je, 27. septembra…
-
DVA ŠAHOVSKA SVETSKA ŠAMPIONA IGRALA SU U SOMBORU
U razmaku od šest godina (1924-1930) Sombor su posetila dva šahovska svetska šampiona, dr Emanuel Lasker i Aleksandar Aljehin. Odigrali su u Somboru 65 partija i ni jednu nisu izgubili. Prvi tragovi organizovanog šahovskog života u Somboru zabeleženi su krajem šezdesetih godina 19. veka. U decembru 1866. g. somborska srpska omladina osnivala je prvo ovdašnje Šahovsko društvo, čiji je predsednik bio pravnik i srpski politički prvak dr Nikola Nika Maksimović (1840-1907), a sekretar Petar Despotović (1847-1917). O osnivanju somborskog “Šahskog kluba” izveštava u broju od 28. februara 1867. g. i novosadski srpski časopis “Matica”. Društvo je radilo kratko, tek nešto duže od dve godine. Somborac Nikola Konjović (1869-1950) bio je,…
-
ZANIMLJIVA FOTOGRAFIJA JEDNOG SOMBORSKOG VENČANJA IZ 1899. GODINE
Kolikogod Sombor važio za varoš u kojoj je tolerancija bila jedna od karakternih osobina ovdašnjih građana, pre druge polovine 20. veka nisu bila česta venčanja između mladenaca različitih veroispovesti. Ipak, jedno takvo venčanje, kojim su u brak stupili sin i ćerka dvojice bogatih Somboraca (Semze Janoša i Jakova Jaše Laloševića), dogodilo se 27. novembra 1899. godine. Posebnu zanimljivost predstavlja činjenica da je sa ovog venčanja sačuvana foto-montaža, koju je majstorski načinio somborski fotograf Šamuel Singer. U donjem levu uglu ove impresivne foto-montaže, koja je predstavljala snimke više skupina gostiju na venčanju, nalazio se i snimak mladenaca sa najbližim rođacima i najuglednijim gostima. Na osnovu zapisa na poleđini, prepoznati su svi…
-
SOMBORAC – PRVI PREVODILAC DEFOOVOG „ROBINZONA KRUSA“ NA SRPSKI JEZIK (1799)
Nikolaj Lazarević je rođen oko 1760. godine. Nema podataka o mestu njegova rođenja, ali je izvesno da nije rođen u Somboru, gde se u crkvenim matrikulama prezime Lazarević javlja tek u poslednjoj deceniji 18. veka. U prvim godinama postojanja Mrazovićeve somborske škole Norma, Nikolaj Lazarević je pohađao učiteljski tečaj, nakon čega je 1783. g. radio kao učitelj u Futogu. Od 1784. do 1786. g. bio je predavač nemačkog i srpskog jezika u somborskoj Normi i saradnik Avrama Mrazovića, koji ga je u proleće 1786. g. branio od napada somborskog gradskog školskog nadzornika i narodnog tribuna (predsednika opštestva) Nikole Mihajlovića, da bi se, nedugo potom, i sam žalio gradskom Magistratu kako…
