• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI

    BATINSKA BITKA

    Batinska bitka, koja je trajala od 11. do 29. novembra 1944. godine, bila je jedna od najvećih zajedničkih vojnih operacija Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i sovjetske Crvene armije na tlu Jugoslavije „kako po svojoj dimenziji, obostranom učešću krupnih vojnih snaga i koncentraciji borbene tehnike, posebno artiljerije, tako i po svojim zamašnim operativno-strategijskim ciljevima i ishodom, koji je uticao na konačno uništenje nemačkog fašizma“ (Kosta Nađ, komandant Glavnog štaba narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Vojvodine i komandnat Treće armije). Jedinice Trećeg ukrajinskog fronta, pod komandom maršala Fjodora Tolbuhina i generala Mihaila Šarohina, i 51. Vojvođanske divizije, pod komandom pukovnika Srete Savića, izbile su, krajem oktobra 1944. godine, na levu obalu Dunava, pa…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SIROTINJSKA SOMBORSKA PREDGRAĐA PRANJAVOR I NEMANOVCI

    Dva najsiromašnija dela grada, u neposrednom susedstvu, bila su Prnjavor i Nemanovci. Prnjavor je deo somborskog severoistočnog predgrađa Crvenka, sa ulicama koje su, uglavnom, nastale tokom prve polovine 19. veka. Prnjavor se prvobitno nalazio između Dugačke ulice (danas Marka Kraljevića) i nekadašnjeg Berićkog sokaka (današnje Miloša Obilića), koji je počinjao kod Konjovačkog arteskog bunara (kasnije se taj pojam proširio i na susedne ulice do Lenčanskog puta, odnosno današnjih ulica Vere Gucunje i Stevana Sinđelića). Prnjavor je predstavljao nešto niži deo grada u poređenju sa okolinom, pa se ovde često slivala voda, te su vlaga po kućama i lepljivo crno blato na ulicama bili skoro stalni (vlaga je povremeno bila tolika…

  • RAVNIČARSKI DIVANI

    OD NAJVEĆEG PROTIVNIKA DO NAJVEĆEG ZAŠTITNIKA SOMBORACA – FRANC REDL

    Nemačka bečka građanska porodica Redl plemstvo je dobila početkom druge polovine XVIII veka. Njen neposredan predak bio je Fridrih Redl, artiljerijski oficir u vreme turske opsade Beča 1683. godine. Njegov sin Ferdinand Redl, nekadašnji službenik komorske administracije u Erdelju, preminuo je 1758. g. u Somboru, u 96. godini. Ferdinand je bio otac Franca Jozefa Redla od Rotenhauzena, komorskog administratora Bačke. Prema navodima plemićkog pisma iz 1765. godine, Franc Jozef Redl ušao je u državnu službu još kao mladić (1717), a pre nego što je postavljen za bačkog komorskog administratora bio je na položaju službenika pri erdeljskoj komori soli (1720), zatim je angažovan na izgradnji fortifikacija u edreljskoj oblasti Fogaraš (1723),…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    KUKURUZ – JESENJE PAORSKO BLAGO

    Kukuruz je na prostore Panonske nizije stigao u 17. veku i to preko Turske, pa je ovde još decenijama kasnije, sve do polovine 18. veka, beležen kao „tursko žito“ (na latinskom Tritico turcico, a na nemačkom Turkischer Waiz). Zvuči čudno, ali kukuruz, koji je već više od dva veka najraširenija poljoprivredna biljka na njivama somborskog atara, još polovinom 18. stoleća jedva da je bio uzgajan. Popisi iz dvadesetih godina 18. veka uopšte ga ne beleže kao usev (zapisani su pšenica, ječam, raž, zob i proso, ali ne i kukuruz). Tek u dokumentu koji je beležio prinos useva na okolnim pustarama između 1738. i 1741. godine, kukuruz se javlja kao potpuno…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    VAROŠKI ČISTAČI

    Članom 27. Statuta slobodnog i kraljevskog grada Sombora, usvojenim u aprilu 1749. godine, bilo je određeno da Magistrat, Spoljni senat i izabrano Opštestvo moraju da nastoje i da se trude da ulice grada budu čiste i dobro održavane. Gradski propisi su vrlo striktno uredili održavanje čistoće ispred privatnih kuća, pa je svaki vlasnik morao već u rano jutro, bez obzira na godišnje doba ili vremenske prilike, da očisti i uredi prostor ispred svoje kuće. U suprotnom, izricane su kazne koje nisu bile samo simbolične. Osamdesetih godina 19. veka grad je doneo i svoj zaseban Pravilnik o čistoći. Iako je ovim propisima uređena čistoća većine ulica u gradu, ostao je problem…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SLADOLEDŽIJE I BOZADŽIJE

    Krajem 19. i početkom 20. veka uglednije somborske poslastičarnice su (a 1910. g. bilo ih je svega tri, naspram više od stotine krčmi i bircuza), uz redovnu ponudu, počele da proizvode i sladoled po „bečkom“ ili „peštanskom“ receptu. Čuvali su ga u posebno opremljenim, ali primitivnim drvenim „frižiderima“, u kojima je ova poslastica držana na prirodnom ledu. Odličan sladoled je posluživan u otmenoj Grinbaunovoj poslastičarnici, kao i u „Pelivanu“ goranske porodice Tairović (dnevno je, tokom toplih letnjih dana, podavano i po 30-tak litara sladoleda, a kasnije, posle Drugog svetskog rata, najveće gradske poslastičarnice prodavale su dnevno između 50 i 100 litara sladoleda). Posle Prvog svetskog rata počela je i učestala…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    ZIDARSKI DOM (BIOSKOP “ŠVRĆA”)

    Somborski zidari sindikalno su se prvi put organizovali 1904. godine, kada je zidar Blaško Marković osnovao podružnicu građevinskih radnika (u to vreme u Somboru je bilo preko 70 građevinskih majstora, koji su zapošljavali dodatne radnike). Nakon građevinskih radnika sindikalno su se organizovali i somborski stolari, obućari, krojači, industrijski radnici, nadničari itd. Posle Prvog svetskog rata somborski radnici bili su organizovani u dve sindikalne organizacije, od kojih je jedna bila bliža socijaldemokratama (sastajali su se u gostionici „Pakao“), a druga komunistima. Još 1919. g. radnici su predložili izgradnju Radničkog doma, a gradske vlasti su za tu namenu dale prilog od 1.000 kruna (250 dinara). Prilozima somborskih građevinskih radnika kupljen je početkom…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    GOSTIONICA “KOD RATARA”

    Gostionica „Kod ratara“ nalazila se krajem 19. veka na uglu Konjovićeve ulice i Venca (u nekadašnjoj kući Paje Konjovića), a zatim je premeštena jednu ulicu dalje, na ugao Lemeškog puta (danas Svetozara Miletića) i Venca, u kući koja je ranije pripadala porodici Demerac. Dugačka prizemna kuća, „na lakat“, sagrađena polovinom 19. stoleća, bila je stecište srpskih ratara i paora iz obližnjeg somborskog srpskog predgrađa Prnjavora, ali i iz drugih delova grada, pa i salašara iz Rančeva, Bilića, Obzira, Milčića, Šaponja i Lenije, kada bi pijačnim danima ili o vašarima dolazili u grad, ali i somborske srpske intelektualne elite (trgovci, zemljopsednici, advokati, učitelji, studenti i činovnici), pa je „Ratar“, uz Srpsku…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    GOSTIONICA “ELEFANT” (“SLON”)

    Jedna od najstarijih somborskih gostionica „Elefant“ („Slon“) podignuta je na mestu nekadašnje voštare – male prizemne kuće koju je somborski senator Vasilije Damjanović prodao sugrađaninu Nemcu, koji je, tokom poslednje decenije 18. veka, na njenom mestu podigao prizemnu kuću “na lakat”, u kojoj je otvorio najdugovečniju somborsku gostionicu “Elefant” (“Slon”). Arhivski izvori beleže gostionicu “Elefant” 1812. godine. Decenijama se ulica, na čijem je ćošku radila ova gostionica, zvala Elefant ulica, pa tek potom Poštanska (današnja J. J. Zmaja). Antal Mindsenti, u opisu somborskih gostionica, na prvom mestu pominje 1831. g. gostionicu „Elefant“, koja se nalazi neposredno pored zgrade Komorske administracije, i navodi da gosti iz severnijih delova Ugarske najradije ovde odsedaju.…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOKAK PREVARANATA (ŠKOLSKA, TREFORTOVA, LAZE KOSTIĆA)

    Stara somborska ulica koja se ranije protezala između Trga Sv. Trojstva i Venca Eržebet (Petra Bojovića), a nalazila se na mestu gde se, prema predanju, dvadesetih i tridesetih godina 18. veka nalazio „zverinjak“ somborskog kapetana grofa Jovana Janka Brankovića. Nazvana je Školskom po velikoj školskoj zgradi podignutoj početkom osamdesetih godina 18. veka na uglu ove ulice i nekadašnjeg Pašinog sokaka (Dositeja Obradovića), na čijem mestu je, između 1884. i 1886. godine, podignuta zgrada današnje somborske Gimnazije. Krajem 19. veka ulica je preimenovana u Trefortovu, po imenu mađarskog publiciste, reformatora, akademika i ministra obrazovanja Agoštona Treforta. Posle Prvog svetskog rata nazvana je imenom znamenitog srpskog pesnika i somborskog stanovnika Laze Kostića.…