• RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    APATINSKI PUT

    Ucrtan još na vedutama Sombora s kraja 17. veka, Apatinski put je jedna od prvih somborskih ulica koja se protezala od nekadašnjeg zapadnog šanca (danas Venca Petra Bojovića) prema reci Mostongi i izlasku iz grada u pravcu Apatina. Ova ulica je na važnosti dobila nakon prokopavanja Francovog (Velikog bačkog) kanala, početkom 19. veka, pa je  još i sredinom 19. veka Apatinski put nazivan i Kanalskom ulicom, a krajem istog veka dobio je ime Tekeli put (verovatno po mađarskom grofu Emeriku Tekeliju). Posle Prvog svetskog rata ulica je ponovo nazvana Apatinski put, a nakon 1934. g. dobila je ime Kralja Petra II, (od Venca Petra Bojovića, završno sa poslednjim izgrađenim kućama,…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    TRI SOMBORSKA HIPODROMA

    Posebno omiljen i razvijen vid sporta u Somboru bila su konjička takmičenja. Škola jahanja pri gradskom konjičkom eskadronu zabeležena je u Somboru još 1826. godine, a 1852. g. u Somboru su boravili članovi jednog engleskog jahačkog društva, koji su ovde izveli svoj program. Naredne godine u Somboru je radila civilna škola jahanja, tzv. „Rajčura“ (od nemačkog Reitschule), a grad je za njeno uređenje obezbedio 40 kola peska, koji je nasut na prostor nedaleko od somborske Kalvarije (današnji tzv. „Logor“ u Gornjoj varoši). Konjičke trke priređivane su ovde već od sedamdesetih godina 19. veka, najčešće pod pokroviteljstvom Poljoprivrednog udruženja Bačko-bodroške županije, čije se sedište nalazilo u Somboru. Prvi somborski hipodrom postojao…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORSKE TRGOVINE I TRGOVCI

    Još od turskih vremena Sombor je bio trgovački grad, a vekovima je trgovina, uz zemljoradnju i stočarstvo, predstavljala najsnažniju privrednu granu grada. U Somboru je krajem 16. veka bilo stalno nastanjenih dubrovačkih trgovaca, a polovinom 17. veka kožom i vunom trgovali su somborski trgovci bosanskog porekla. Putopisac Evlija Čelebi beleži u Somboru 1665. g. čaršiju sa velikim brojem dućana, a plan austrijske opsade turskog Osijeka, iz juna 1687. godine, za grad koji se nazirao na obzorju preko Dunava, beleži na italijanskom jeziku: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Sombor je, kao nekada važan trgovački grad zabeležen i u dnevničkim zapisima generala Trautmansdorfa,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  RAVNIČARSKI DIVANI

    CRKVA PRESVETOG TROJSTVA I ŽUPNI DVOR U SOMBORU

    O duhovnom životu somborskih rimokatolika tokom većeg dela 17. i 18. stoleća, brinuli su franjevci provincije Bosne Srebrne. Najstariji sačuvan zapis o boravku franjevaca u Somboru potiče iz 1634. godine, par decenija posle doseljavanja prvih bunjevačkih porodica sa prostora Kliškog i Ličkog sandžaka. Prema zapisu beogradskog biskupa, franjevca Marina Ibrašimovića, koji je 1649. g. krizmao somborske rimokatoličke vernike, u gradu je tada bilo 30 rimokatoličkih kuća, a crkva još nije postojala. U izveštaju beogradskog biskupa Matije Benlića iz 1653. g. navodi se da u Somboru postoji mala rimokatolička kapela, sa potrebnim priborom za služenje svete mise. Franjevačka rezidencija u Somboru ustanovljena je do kraja osamdesetih godina 17. veka (zapisana je…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORSKI BIOSKOPI

    Prve filmske predstave u Somboru prikazivao je tokom 1906. g. putujući bioskop Antona Janeza iz Budimpešte, koji je gostovao po svim većim vojvođanskim gradovima (on je filmske predstave priređivao u Somboru i 1910. godine). Iste godine Somborac Ernest Bošnjak doneo je u Sombor iz Beča prvi kino-projektor marke „Leon Gaumont“, a već naredne 1907. g. prikazivao je, četiri puta nedeljno, u sali Gradskog pozorišta, filmske predstave reklamirane kao „Elektrobioskop“, ali su ove predstave ubrzo ukinute zbog nezadovoljstva i protesta probirljive pozorišne publike. Bošnjak je filmove nabavljao iz Budimpešte, preko filmskog preduzeća „Apolo“. Istovremeno je u svojoj štampariji štampao i list „Bački bioskop“ (Bácskai Mozi). Nakon toga, bioskopske predstave su 1907.…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE,  RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORSKI SOKOLI I SOKOLSKI DOM

    U Somboru je još početkom sedamdesetih i tokom osamdesetih godina 19. veka počeo da se razvija organizovan sportski i takmičarski i sportski život (mačevalački, gimnastički, atletičarski, plivački, teniserski i konjički). Somborski Srbi su još 1907. g. počeli da rade na osnivanju srpskog „Sokola“, a istovremeno su tražili i pomoć za izgradnju doma. Pravila Srpskog sokolskog društva „Bratstvo“ u Somboru odobrilo je ugarsko Ministarstvo unutrašnjih dela 1911. godine, a prvi predsednik somborskih srpskih sokola bio je ovdašnji advokat i poslanik u ugarskom saboru dr David Konjović. Već 1912. g. ovde je osnovan još jedan srpski „Soko“, čijim radom je rukovodio sveštenik Milutin Gavrilović, ali je nadležno ministarstvo tri puta odbilo da…

  • Običaji,  RAVNIČARSKI DIVANI

    DUŽIONICA (DUŽIJANCA)

    U somborskih, subotičkih i ostalih bačkih Bunjevaca tradicionalno je, po završetku žetve, proslavljana Dužionica (Dužijanca), stara porodična, a kasnije opšta zemljoradnička svečanost, koju su njihovi preci preneli iz nekadašnje postojbine, kada su se pre više od tri veka doselili u severnu i severozapadnu Bačku (Jovan Erdeljanović beleži ovaj običaj u Sinjskoj krajini pod imenom „Doženjancija“, u Lici „Dožinjancija“, a u dalmatinskoj Zagori „Dožencija“). U Somboru je ustaljen naziv ove manifestacije “Dužionica”, a kod većina ostalih Bunjevaca u Bačkoj (u Subotici i drugim naseljima sa bunjevačkim stanovništvom) manifestacija se naziva “Dužijanca”. U ranijim vremenima, dok je Dužionica bila porodična svečanost, kada se žetva završi, očisti i uredi njiva, risaruše su plele…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    VRŠIDBA

    U danima nakon završene žetve, požnjeveno žito se prenosilo do salaškog ili kućnog guvna, gde je narednih nedelja trajala vršidba. Vršidba je obavljana pomoću volova ili nepotkovanih konja (smatralo se da volovi bolje vrhu žito nego konji i da manje balegaju). Guvno je prethodno moralo da bude očišćeno, poliveno vodom i poravnato, bez pukotina u zemlji da u njih ne bi padalo ovršeno seme, a deo guvna na kome se vrhlo bilo je prečnika od deset do 15 metara. Volovi ili konji (od tri ili četiri, pa do 12 grla) ponegde su bili slobodni, mada češće užetom vezani za alku ili omču na stožeru (visokom kocu ili stubu). Na vršalj…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORSKA JAVNA KUPATILA

    U vreme kada nije postojao vodovod, a samo su retke i imućne kuće imale kupatila s kadom i velikom gvozdenom peći za grejanje vode, najveći deo građana, posebno izvan letnjeg perioda, koristio je, od polovine 19. veka, javna parna kupatila, kojih je u Somboru bilo nekoliko. Još u tursko vreme u Somboru su postojala javna kupatila (hamami), od kojih se najveće nalazilo na prostoru današnje Gimnazije, nedaleko od pašinog konaka. Prema zapisu hronike Bone Mihaljevića, iz nekadašnjeg somborskog turskog kupatila sačuvan je i kameni umivaonik, koji su, nakon odlaska Turaka, somborski franjevci preneli iz ostataka hamama u dvorište svog samostana, gde su ga koristili uz bunar, a umivaonik je kasnije…

  • RAVNIČARSKI DIVANI,  Tradicija

    SOMBORSKA CENTRALNA ŠKOLA

    Gradske vlasti su nameravale da započnu zidanje osnovne škole za somborsku rimokatoličku decu na području grada zvanom „Kruna“, na početku Malocrkvene (danas Njegoševe) ulice, a taj posed je, namenski, grad kupio 1868. g. za 1.400 forinti od ovdašnjeg bolničara Gabora Jablonskog (prema podacima iz 1857. g. u Somboru je bilo 945 učenika rimokatoličke veroispovesti – 403 bunjevačke, 280 mađarske i 262 nemačke narodnosti, od kojih su 473 dečaka i 472 devojčice). Predsednik Somborske štedionice, advokat Jožef Bartal, predložio je 1869. g. da za izgradnju buduće škole bude kupljeno 500.000 cigala (kako izgradnja škole nije počela prema planu, ove cigle su, nekoliko godina kasnije, iskorišćene za izgradnju novog zdanja somborske Gradske…