Na mestu nekadašnje kuće Ane Tuner (1837. g. prostirala se na 355 kv. hvati), koju je 1875. g. kupila i obnovila porodica Lalošević, a koja je kasnije pripala gradu, početkom 1921. g. započela je izgradnja somborskog Oficirskog doma. Odbivši 1920. g. predlog da nekadašnja kuća Laloševića bude ustupljena Radničkom opštem stručnom udruženju, koje je želelo da kuću preuredi za svoj Sindikalni dom, Skupština i Senat grada iste godine su, povodom obeležavanja druge godišnjice oslobođenja Sombora, na predlog gradonačelnika dr Lazara Radišića, poklonili Minstarstvu vojnom ovo gradsko imanje, ukupne veličine 1371,6 m2, radi zidanja Oficirskog doma Somborskog garnizona. Vrednost poklonjenog poseda procenjena je na 300.000 kruna (75.000 dinara). Tokom zidanja Doma,…
-
-
SOMBORSKA PREPARANDIJA
Od 15. novembra 1816. g. Sombor je postao sedište „Kraljevskog pedagogičeskog instituta srbskog“, kako je bio zvaničan naziv prve Srpske učiteljske škole (Preparandije) u vreme njenog preseljenja iz Sentandreje u Sombor. Sentandrejska Srpska preparandija osnovana je četiri godine ranije, 15. novembra 1812, zahvaljujući trudu Uroša Stefana Nestorovića, carskog savetnika i nadzornika za sve pravoslavne škole u habzburškoj monarhiji. Ova škola, koja je uz dve gimnazije (novosadsku i karlovačku), karlovačku Bogosloviju i Maticu srpsku predstavljala jednu od pet najvažnijih srpskih kulturno-prosvetnih ustanova u Austrijskom carstvu, decenijama se nalazila u nekadašnjem skromnom zdanju nekadašnje škole „Norma“ Avrama Mrazovića (prve škole koja je obrazovala srpske učitelje, osnovane u Somboru 1778), u porti somborske…
-
SOMBORSKA “TITOVA” VILA
Zdanje koje je među Somborcima decenijama bilo poznato pod imenom “Titova vila” zapravo je sagrađeno kao letnjikovac imućne somborske porodice Krizmanić. Predak ove porodice (Josip, sin Franje Krizmanića), doselio se polovinom 19. veka u Sombor iz obližnjeg sela Monoštora (postojala je još jedna porodica istog prezimena, doseljena u isto vreme u Sombor iz Vrbovskog u Riječkoj županiji, ali nisu bile u srodstvu). Godine 1910, sa porodicom Bikar, Krizmanići su bili suvlasnici ukopne radnje “Konkordija”, koja se nalazila u prizemlju jednospratnice na uglu Glavne i Tihe ulice (danas Ul. Avrama Mrazovića). Inače, ovo zdanje, koje je nakon 1910. g. prepravljeno u stilu secesije, u međuratnom periodu bilo je u posedu porodice…
-
SINGEROVA ZGRADA
Godine 1889. g. otvoren je u Somboru i dugovečni foto-atelje Šamuela Singera (Singer Samu), brata poznatog novosadskog fotografa Jozefa Singera. Singer je besprekorno izrađivao portrete (sačuvani su njegovi portreti velikog srpskog pesnika Laze Kostića i Kostićeve supruge, somborske dobrotvorke Julijane Palanački), a bavio se i reportažnom fotografijom, pa i fotomontažom. Singer je 1939. g. obeležio 50-godišnjicu svog fotografskog rada izložbom fotografija u somborskoj Gradskoj kući, a na čelnom mestu nalazile su se dve fotografije jednog Somborca (Benje iz Šeširdžijske ulice, danas ul. Ilije Birčanina), prva iz 1889. g. na kojoj je bio fotografisan kao mladić, a druga iz 1939. g. na kojoj je ovaj čovek već bio dobrodržeći osedeli starac.…
-
SOLARSKI SOKAK (ČITAONIČKA ULICA)
Jedna od najstarijih somborskih ulica, nekadašnji Solarski sokak, ovako je nazvana po solari (magacinu soli), koja se nalazila na samom početku ulice, prema Trgu Sv. Đorđa (Sombor je, još prema odredbama Povelje slobodnog i kraljevskog grada, imao monopol na uvoz i prodaju soli). Ulica se protezala od Trga Sv. Đorđa do Venca Jožefa Etveša, kasnije Živojina Mišića. Krajem 19. veka ulica je prozvana Aždijinom, a posle Prvog svetskog rata Čitaoničkom. Polovinom tridesetih godina 20. veka, nakon smrti znamenitog somborskog političkog predvodnika i kulturnog radnika dr Jovana Joce Laloševića, ponela je njegovo ime. U vreme okupacije (1941-1944) ulica je nosila ime Đule Gomboša, a posle Drugog svetskog rata vraćeno joj je…
-
ŠKOLA BRAĆE MIHAJLOVIĆ (OŠ “NIKOLA VUKIĆEVIĆ”)
Srpska ili pravoslavna osnovna škola u Somboru pouzdano je postojala već četrdesetih godina 18. veka. Prema sačuvanom školskom izveštaju, koji je za Bačku eparhiju 1756/57. g. sastavio magister (učitelj) slobodnog i kraljevskog grada Sombora Jovan Grigorijević, pravoslavnu osnovnu školu u gradu učili su većinom dečaci (od 83 đaka bile su svega dve devojčice) od šest do 15 godina, podeljeni u bukvarce (46 učenika od šest do 11 godina), časlovce (15 učenika od sedam do 14 godina), psaltirce (15 učenika od 11 do 15 godina) i kanoniste (sedam učenika od 13 do 15 godina). Godine 1778. Avram Mrazović je pokrenuo trorazrednu Gradsku osnovnu školu, nazvanu “Norma”, koja je radila do 1811.…
-
SOMBORSKI TRAGOVI VUKOVE ŠTULE
Malo znamo o tome da je najznačajniji reformator srpskog jezika, pisma i pravopisa Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864), tokom svog dugog književnog veka imao velik broj prijatelјa i saradnika iz Sombora, kao i da su pojedini Somborci, barem u početku, znatnije uticali na njegov književni i jezikoslovni rad, te da je Vuk, tokom svojih čestih putovanja, najmanje tri puta pohodio Sombor. Prvi Vukov vaspitač i nastavnik, sa kojim je Vuk neko vreme (1808) stanovao u Beogradu, bio je Somborac Jovan Savić (1772-1813), u srpskoj istoriji poznatiji pod pseudonimom Ivan Jugović, inače osnivač beogradske Velike škole, čiji je i Vuk bio đak, Karađorđev savetnik i bliski saradnik u vreme Prvog srpskog ustanka,…
-
KUĆA Dr KOSTE POPOVIĆA
Jednospratnica, na kraju leve strane Glavne ulice (prema parku), pripadala je somborskom advokatu i političkom prvaku dr Kosti Popoviću. Sagrađena je 1865. g. u stilu romantizma, na mestu gde se ranije nalazila kuća znamenitog somborskog prosvetitelja, književnika i gradskog senatora Avrama Mrazovića (1756-1826). Posed na kome je kuća sagrađena bio je skromne veličine (Mrazovićev posed, zapisan u vlasništvu njegove udovice, prostirao se 1837. g. na svega 145,5 kv. hvati). Graditelj kuće bio je Anton Rekl. Godine 1868. od Mrazovićevih naslednika posed i kuću kupio je Gavrilo Drakulić. Fasada kuće je po horizontali podeljena na vence kojima su razdvojeni prizemlje i sprat, sa naglašenim središnjim rizalitom koji od ostatka fasade razdvajaju…
-
SALAŠKO NASELJE BUKOVAC
Bukovac je salaško naselje koje se nalazi jugozapadno od Sombora. Sa imenom Vukovacz nekadašnja pustara je najranije zabeležena početkom poslednje decenije 17. veka, kao fiskalna (komorska) pustara, sa deset forinti godišnjeg prihoda. Nikola Vukićević, u svojoj poznoj povesnici grada, pisanoj početkom 20. veka, navodi da se atar Bukovca, svojevremeno (verovatno još u vreme turske uprave), prostirao sve do Gajske šume, odnosno do naselјa Vranješ, Bokčinović i Apatin. O nekadašnjem stanovništvu pustare Bukovac svedoči i prezime Utka Bukovčanina, zapisanog na popisu komorskih stanovnika Sombora 1728. godine. Godine 1702. Bukovac (Bukovac) je zapisan kao nenaselјena pustara na spisku 28 pustara dodelјenih somborskim graničarima, u čijem će posedu biti i 1720 (Bukovacz), 1722…
-
KRONIĆ PALATA – MRAČNE TAJNE LEPOG ZDANJA
Dr Stevan Kronić (1852-1920), imućni somborski advokat i zemljoposednik, bio je poreklom iz stare somborske porodice, koja je u gradu zabeležena još početkom 18. veka. Mada je bio sin somborskog opančara Andrije Ace Kronića, Stevan je uspeo da završi studije prava u Budimpešti. U vreme svog najvećeg bogatstva dr Stevan Kronić je posedovao preko 800 jutara zemlje, a zakupljivao je i udaljene pustare, poput Ilinaca, u opštini Borovo, u istočnoj Slavoniji. On je, početkom 20. veka, na Vencu Etveš Jožefa (Živojina Mišića), podigao jednospratno porodično zdanje klasične lepote, građeno u stilu eklekticizma, koje su Somborci prozvali Kronić-palatom. Zdanje je sagrađeno na nekadašnjem posedu porodice Vlaškalić, koji se 1837. g. prostirao…
