Ugledni somborski advokat dr Đorđe Đura Nikolić (1859-1935), dugogodišnji gradski kapetan i ugarski kraljevski ministartski savetnik, poznat po svojoj strogosti (u Somboru je, nakon što je Đura Nikolić nemilosrdnim kažnjavanjem prestupnika uspeo da iskoreni velike i učestale krađe konja i marve po salašima, spevana pesmica: Bog da živi Nikolića Đuru, / mnogima je taj dao po turu), podigao je 1906. g. na glavnoj ulici, na mestu svoje prethodne kuće, novu jednospratnicu, prema projektu koji je 1905. g. sačinio arhitekta Karel Bernhart (izveštaj o završetku gradnje ovog zdanja gradski inženjer podneo je 1909. godine). Otac Đure Nikolića, nekadašnji carski komesar, gradski blagajnik i rukovodilac gradskog katastra Ignjat Nikolić bio je rodom…
-
-
SOMBORSKE DŽAMIJE
Kada je turska vojska osvojila 1541. g. nekadašnje srednjovekovno naselje Coborsentmihalj (koje će turski izvori dve godine kasnije prvi put zabeležiti sa imenom Sombor), zauzela je njegovu tvrđavu i ovde postavila svoju posadu, ali naselje oko tvrđave nije postojalo još nekoliko narednih godina. Kasaba Sombor nastala je tek pedesetih godina 16. veka, a njeno stanovništvo je u to vreme još bilo malobrojno, pa su somborski muslimani 1560/61. g. imali svega jedan mesdžid, odnosno malu bogomolјu bez minareta. Već na popisu iz 1570. g. u Somboru je zabeležena Mahala Časne džamije, pa je, do tog vremena, u gradu očito već postojala i prva džamija. Na popisu Sombora iz 1578. g. u…
-
TREĆI VEK SOMBORSKOG ZATVORA
Verovatno da nema grada u Srbiji, a moguće je i u okruženju, u kome se zatvor nalazi na istom mestu i u istom zdanju već 210 godina, kao što je to slučaj u Somboru. Kada je 1786. g. car Josif II odredio da Sombor postane županijsko središte, u podrumima nekadašnjeg franjevačkog samostana bile su smeštene ćelije županijskog zatvora. To je ogorčilo prvog somborskog hroničara, franjevca fra Bonu Mihaljevića, koji je u svom spevu „Kripost posli smerti živi…“, napisanom ikavicom i bunjevačkim narečjem, zabeležio kako car manastir komitatu (županiji) prida / da tamnice odma ovdi zida. Već 1787. g. Bačka županija (od 1802. g. Bačko-bodroška), načinala je plan za izgradnju nove…
-
SOMBORSKA KARMELIĆANSKA CRKVA I SAMOSTAN
Somborska rimokatolička crkvena opština obratila se, još 1818. godine, ugarskom Kraljevskom namesničkom veću, sa molbom da joj se besplatno dodeli plac za izgradnju nove katoličke crkve u Somboru, pošto je crkva Svetog Trojstva postala pretesna za velik broj vernika. Gradski senat se saglasio sa ovom molbom, ali se nakon toga zastalo, pa su vernici 1826. g. ponovo predložili da započnu radovi na izgradnji nove crkve. Gradske vlasti su 1828. g. taj predlog prihvatile i imenovale komisiju koja je trebalo da odredi mesto na kome će crkva biti podignuta, što je i učinjeno do 1833. godine, kada je na gradskom Vašarištu, sa severoistočne strane od zdanja Županije, određeno zemljište za zidanje nove…
-
SLAVUJSKI POJ PRED GRMLJAVINU TOPOVA
U samo praskozorje Velikog rata priređena je u Somboru jedna od najvećih kulturnih manifestacija u ovom gradu kroz čitavu njegovu istoriju. „Prva slava Srba pevača u Somboru“, kako je glasio zvaničan naziv ove velike manifestacije, održana je 7, 8. i 9. juna 1914. godine (po novom kalendaru), na pravoslavni praznik Duhova, a okupila je 17 najuglednijih i najuspešnijih srpskih pevačkih družina sa prostora tadašnje Austro-Ugarske monarhije, koje su učestvovale u takmičarskom delu, kao i Pevačku družinu „Stanković“ iz Beograda, koja je nastupila izvan konkurencije. Organizator ovog velikog okuplјanja Srba pevača bio je Savez srpskih pevačkih društava, čije je sedište bilo u Somboru, a inicijator i spiritus movens celokupnog događanja bio…
-
SVETOPRETEČEVA (MALA PRAVOSLAVNA) CRKVA U SOMBORU
Crkva Sv. Jovana Preteče, u Somboru znana i kao Svetopretečeva ili Mala pravoslavna crkva, jedino je somborsko zdanje koje ima status kulturnog dobra od izuzetnog značaja. Prema zapisanom predanju, koje istorija i arheologija nisu potvrdile, na mestu ove crkve, još pre dolaska Turaka, nalazila se hrišćanska bogomolјa, koju su Turci, nakon zauzimanja Sombora 1541. godine, pretvorili u džamiju. Posle povlačenja Turaka, krajem leta 1687. godine, pravoslavni stanovnici Sombora su, kako svedoče stari letopisi i zapisi, preuzeli džamiju i pretvorili je u pravoslavni hram Sv. Jovana Preteče. Uklanjajući se pred Turcima u vreme tzv. „Varadinskog“ rata, kaluđeri fruškogorskog manastira Jaska preneli su 1716. g. u somborsku Svetopretečevu crkvu mošti poslednjeg srpskog…
-
BOSANSKI FRANJEVCI – PRVI DUHOVNICI BAČKIH BUNJEVACA
Verski život bačkih Bunjevaca u 17. i 18. veku bio je snažno vezan za pastirski rad franjevačkog reda, posebno fratara provincije „Bosne Srebrene“. Od vremena prvih bunjevačkih seoba u Bačku, početkom 17. veka, franjevci su preuzeli dušebrižništvo nad doseljenim stanovništvom, čiji su pastiri bili i ranije, u predelima u kojima su Bunjevci živeli pre doseljenja u Bačku. Prve pojave bosanskih franjevaca u Bačkoj beleže se još osamdesetih godina 16. veka, ali one su sporadične i retke, a broj ovdašnjeg rimokatoličkog življa još je bio veoma nizak (u Somboru je bilo svega par dubrovačkih trgovaca, a u okolnim selima Kolutu, Beregu, Santovu i Monoštoru živele su najstarije šokačke porodice, doseljene polovinom…
-
SOMBORSKE TRGOVINE I TRGOVCI
Još od turskih vremena Sombor je bio trgovački grad, a vekovima je trgovina, uz zemljoradnju i stočarstvo, predstavljala najsnažniju privrednu granu grada. U Somboru je krajem 16. veka bilo stalno nastanjenih dubrovačkih trgovaca, a polovinom 17. veka kožom i vunom trgovali su somborski trgovci bosanskog porekla. Putopisac Evlija Čelebi beleži u Somboru 1665. g. čaršiju sa velikim brojem dućana, a plan austrijske opsade turskog Osijeka, iz juna 1687. godine, za grad koji se nazirao na obzorju preko Dunava, beleži na italijanskom jeziku: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Sombor je, kao nekada važan trgovački grad zabeležen i u dnevničkim zapisima generala Trautmansdorfa,…
-
CRKVA PRESVETOG TROJSTVA I ŽUPNI DVOR U SOMBORU
O duhovnom životu somborskih rimokatolika tokom većeg dela 17. i 18. stoleća, brinuli su franjevci provincije Bosne Srebrne. Najstariji sačuvan zapis o boravku franjevaca u Somboru potiče iz 1634. godine, par decenija posle doseljavanja prvih bunjevačkih porodica sa prostora Kliškog i Ličkog sandžaka. Prema zapisu beogradskog biskupa, franjevca Marina Ibrašimovića, koji je 1649. g. krizmao somborske rimokatoličke vernike, u gradu je tada bilo 30 rimokatoličkih kuća, a crkva još nije postojala. U izveštaju beogradskog biskupa Matije Benlića iz 1653. g. navodi se da u Somboru postoji mala rimokatolička kapela, sa potrebnim priborom za služenje svete mise. Franjevačka rezidencija u Somboru ustanovljena je do kraja osamdesetih godina 17. veka (zapisana je…
-
SOMBORSKA SRPSKA ČITAONICA
Staranjem uglednih i učenih somborskih Srba osnovana je 12/24. marta 1845. g. Srpska čitaonica, te se Somborci iz slovesnog svog dremeža bude, javljao je somborski dopisnik „Serbskih narodnih novina“ Aleksandar Stojačković, budući srpski povesničar i političar. Među 72 osnivača druge po starosti čitaonice u Srba (starija je jedino iriška čitaonica) nalazili su se i tadašnji gradonačelnik, varoški kapetan, poslanik u ugarskom Saboru, sveštenici, trgovci, zemljoposednici i drugi najotličniji građani. Besumnje da je ovaj kulturni poduhvat somborskih Srba delom bio uslovljen i osnivanjem čitaonice čiju su većinu pokretača i članova činili somborski Mađari, tri meseca ranije. Za prvog predsednika izabran je stari somborski paroh Avram Maksimović, sastavljač prvog srpskog pčelarskog priručnika,…
