U Velikoj Sali zdanja Županije, u organizaciji Skupštine grada, udruženja građana „Norma“, Gradske biblioteke „Karlo Bijelicki“ i Pedagoškog fakulteta u Somboru održana je, u četvrtak, 8. novembra, promocija knjige „Sombor 1918 – ostvarena nada i neuskraćena prava“ istoričara prof. dr Saše Markovića. Uvodnu reč izrekla je gradonačelnica Sombora Dušanka Golubović, koja je pozdravila zajednički projekat tri somborska izdavača, posvećen 100-godišnjici prisajedinjenja Sombora i Vojvodine Srbiji, istakavši vrednost i značaj proučavanja prošlosti grada i njegove istorijske baštine koji su, ujedno, i putokaz budućnosti. U ime izdavača prisutne je pozdravila Nataša Turkić, direktorica Gradske biblioteke „Karlo Bijelicki“, a zatim su o knjizi prof. Markovića, uz autora, govorili i njeni recenzenti prof. dr…
-
-
ŽUPANIJSKI TRG (TRG CARA UROŠA)
Sve do druge polovine 19. veka ispred zdanja Županije nalazilo se gradsko vašarište, odnosno stočna pijaca. Omanji trg ispred zgrade načinjen je odmah po njenoj izgradnji (1805-1808). Početkom tridesetih godina 19. veka kamenom je popločan trotoar oko zgrade Županije, a 1841. g. kaldrmisan je drvenim kockama i trg ispred Županije. Stočna pijaca, koja se u to vreme, prema starom običaju, održavala na vašarištu kraj Županije, uskoro je delimično izmeštena, a ispred zgrade su posađeni omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze (slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine). Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze…
-
ŠEŠIRDŽIJSKI SOKAK
Jedna od najdužih ulica nekadašnjeg somborskog predgrađa Selenče, protezala se od ugla koji je spajao Kaluđersku ulicu (Kneza Miloša), Ulicu Belog Goluba i Sonćanski put, pa presecajući Ulicu Zelene bašte (Maksima Gorkog), sve do izlaska na središnji deo Apatinskog puta. Šeširdžijski sokak je, besumnje, ime dobio po jednoj ili više radionica za pravljenje šešira, a posle Prvog svetskog rata nazvana je imenom Ilije Birčanina, kako se i danas zove. Završetak ove ulice bio je i završetak naseljenog dela grada u njegovom zapadnom predgrađu Selenča. Sačuvana je fotografija ulice s početka 20. veka, na kojoj se, u pozadini, vidi nekadašnji parni mlin “Korona” koji se nalazio na uglu Šeširdžijskog sokaka i…
-
ŠPANSKI PLEMIĆI U SOMBORU
Istorijskim slučajem i po potrebi službe, u Somboru je, početkom 18. veka, nekoliko godina živela jedna oficirska grana znamenite i razgranate španske plemićke porodice Mendosa, poreklom iz Kastilje. Porodica Mendosa imala je značajnu političku ulogu u istoriji Kastilje između 14. i 17. veka. Koreni su joj iz grada Mendose, u brdovitoj pokrajini Alava, u Baskiji, a njeni članovi dugo su zauzimali položaje najviših kraljevskih savetnika, činovnika, oficira-vojskovođa i sveštenika. Uspon ove, ranije male pokrajinske plemićke porodice, koja će uskoro dobiti grofovski status, počinje oko 1370. godine, dobrim odabirom političke strane i zapaženim učešćem u bitkama i ratovima, a trajaće i tokom narednih vekova. Plemićki grb: mada se vremenom razvio znatan…
-
OSNIVANJE NARODNOG VEĆA SRBA I BUNJEVACA U SOMBORU 1918.
Petog novembra navršava se godišnjica zajedničke akcije somborskih Srba i Bunjevaca na osnivanju Mesnog narodnog veća Srba i Bunjevaca u Somboru i početka procesa prisajedinjenja Kraljevini Srbiji, odnosno ulasku sa Srbijom u zajedničku Kraljevinu Srba, H5rvata i Slovenaca, što predstavlja jedan od ključnih događaja u dugoj istoriji Sombora. Somborci su imali značajnu ulogu u celokupnom procesu prisajedinjenja Vojvodine Srbiji, u završnim danima Prvog svetskog rata. S jeseni 1918. godine, pred napadima saveznika, počela da se raspada vojna snaga centralnih sila, a nakon proboja Solunskog fronta, pred silovitim naletima Srpske vojske, oslobođena je, posle tri godine, okupirana Srbija, a zatim i sve južnoslovenske zemlje tadašnje Austro-Ugarske monarhije. U to vreme somborski…
-
SONĆANSKI PUT
Sonćanski put pripada redu starijih somborskih ulica i vidljiv je na mapama grada s početka 19. veka. Protezao se od raskrsnice nekadašnje Kaluđerske ulice (danas Knjaza Miloša) i Ulice Belog goluba, prema putu za Sontu. Tokom većeg dela postojanja ulica je nosila ovaj naziv, osim u periodu pred Prvi svetski rat, kada je deo ulice, od njenog početka do ukrštanja sa nekadašnjom Bedemovom ulicom (kasnije Samka Radosavljevića) nazvan imenom ugarskog grofa Mikloša Berčenjija (jednog od predvodnika mađarskog Rakocijevog ustanka protiv Habsburga, početkom 18. stoleća), kao i tokom pretposlednje decenije 20. veka, kada je (od 1981. do 1991) ulica nosila ime visokog državnog i partijskog rukovodioca nekadašnje SFRJ Stevana Doronjskog. Najstariji…
-
PRVA URBANISTIČKA MAPA SOMBORA IZ 1774.
U Mađarskom državnom arhivu u Budimpešti nalazi se ranije nepublikovana urbanistička mapa (skica ili plan) jedne somborske četvrti iz 1774. godine. Mapa obuhvaća prostor oko crkve Sv. Trojstva i tadašnjeg Franjevačkog samostana, odnosno ulicu Sv. Ivana (sada Trg Cara Lazara), čija urbana regulacija nije bila završena. Veličine je 54 x 36 cm, rađena je u boji, sa objašnjenjima na latinskom i sa označenim stranama sveta. Prema našem saznanju, reč je o najranije stručno načinjenoj urbanističkoj mapi nekog područja Sombora (u gradskom arhivu postoji sačuvan akvarel Svetođurđevske crkve, sa okolinom, iz 1763. godine, ali on predstavlja samo laički zapis postojećeg stanja). Mapa iz 1774. g. pruža nam dragocene podatke o prošlosti…
-
SLAVNI “SOMBORAC” KOJI TO NIJE (O JEDNOJ ISTORIJSKOJ ZABLUDI)
Za tursku opsadu Beča vezana je jedna od najčešće ponavljanih zabluda u popularnoj istoriografiji Sombora. To je priča o navodnom Somborcu Đuri Franji Kolčiću, koji je u vreme turske opsade Beča izašao iz grada, prošao kroz turske redove i uspostavio vezu između branitelja grada i vojvode Karla Lotarinškog. Ova romantičarska epizoda iz vremena opsade Beča odnosi se, zapravo, na Jeržija Francišeka Kulčickog (poljski: Jerzy Franciszek Kulczycki, ukrajinski: Юрій-Франц Кульчицький), rođenom u Kulčici kraj grada Sambora, u Galiciji, u tadašnjoj Poljskoj (danas Sambir u Zapadnoj Ukrajini). Poreklom iz rutenske (rusinske) plemićke porodice Kulčicki-Šelestovič, on se, još kao mladić, pridružio zaporoškim kozacima gde je pokazao dar za jezike, pa je služio kao…
-
PRVU SRPSKU LOGIKU NAPISAO JE SOMBORAC
Prvu logiku na srpskom jeziku napisao je obrazovani Somborac Nikolaj Šimić. Bio je sin somborskog trgovca platnom Mihaila, a rođen je u Somboru 1766. godine. Nakon završene slavenoserbske osnovne škole pohađao je ovdašnju Gramatikalnu školu, a završio je i učiteljski tečaj u Mrazovićevoj Normi. Gimnaziju je završio u Segedinu, a tečajeve filozofije (logike i fizike), prava i advokatski ispit pohađao je i položio u Pešti. Neko vreme, nakon završetka školovanja (oko 1792), radio je kao kancelista u somborskom Magistratu, a poslednjih godina 18. veka, u vreme ratova sa Napoleonom, kao ubeđen rusofil stupio je u rusku vojsku i dobio oficirski čin (Nikola Vukićević piše kako Šimić po svršetku pravničkih nauka…
-
PROMOCIJA KNJIGE “PLEMIĆKE PORODICE U SOMBORU DO KRAJA XVIII VEKA”
U prepunoj Velikoj sali zdanja Županije u Somboru, u utorak, 30. oktobra, predstavljena je nova knjiga Milana Stepanovića „Plemićke porodice u Somboru do kraja XVIII veka“, koju su pre nekoliko dana objavili somborski izdavači Gradska biblioteka „Karlo Bijelicki“ i UG „Norma“. Prisutne su pozdravili dr Zoran Parčetić, predsednik Skupštine grada Sombora, Nataša Turkić, direktorica Gradske biblioteke i Aleksandra Medurić Kalčan, potpredsednica UG „Bunjevačko kolo“, koje je, sa izdavačima, bilo jedan od organizatora promocije Stepanovićeve knjige. O knjizi je govorio istoričar prof. dr Saša Marković, koji je naglasio značaj upotrebe istorijskih izvornika (arhivskih dokumenata i literature), upravo na način kako je to urađeno u knjizi o somborskim plemićkim porodicama, za koju…
