Prvi srpski matematički priručnik „Novaja serbskaja aritmetika ili prostoje nastavlenije k hesapu“ štampan je pre 252 godine u Veneciji, a nastao je u Somboru, iz pera ovdašnjeg gradskog senatora Vasilija Damjanovića. Damjanović je rođen 1735. g. u Somboru, kao sin ovdašnjeg graničarskog potkapetana Jovana Damjanovića i potomak stare trgovačke porodice, čiji je predak Mitar Damjanović, kao somborski stočni trgovac, zabeležen još u vreme turske uprave, 1683. godine. Damjanovićev otac Jovan bio je do 1745. g. komandant somborske pešadije, zatim knez (birov ili sudija) u vreme borbe za elibertaciju grada. Posle proglašenja Sombora za slobodan i kraljevski grad izabran je 1749. g. za člana Unutrašnjeg senata, a 1751. g. za prvog…
-
-
SOMBORSKA NALAZIŠTA NOVCA
U Somboru i najužoj okolini pronađeno je, od kraja 19. do kraja 20. veka, više numizmatičkih nalaza, koji svedoče o prisustvu raznih civilizacija, u rasponu od antičkog doba do 18. stoleća. Najstariji kovani novac pronađen je u ataru Gradine, a reč je o srebrnom grčkom novcu Dračke oblasti, kovanom na prelazu iz trećeg u drugi vek pre nove ere, koji su ovde, verovatno, doneli keltski trgovci. Keltski bakarni novac, kovan u prvom veku pre nove ere po uzoru na grčke tetradrahme, pronađen je u ataru Gradine, kao i na gradskom području, sa leve strane Bezdanskog puta, između Jevrejskog groblja i pruge, gde je u iskopanoj zemljanoj posudi otkriveno tridesetak keltskih…
-
SOMBOR I MLADI LAZA KOSTIĆ
Veze Laze Kostića sa Somborom potiču još iz njegova detinjstva. Dve starije sestre njegove majke, njegove tetke Marija i Katarina, devojaštvom iz bogate trgovačke kuće Jovanovića, udale su se u ugledne somborske porodice. Marija se udala za Petra Mihajlovića i bila je mati poznatih narodnih dobrotvora i zadužbinara Nikole-Nike Mihajlovića [1811-1895], doktora prava i preparandijskog profesora, kasnije advokata, velikog župana i visokog državnog sudskog činovnika (predsednika vrhovnog suda Ugarske), i brata mu Đorđa-Đoke [1813-1895], trgovca i veleposednika). Katarina se udala za Jovana Atanackovića, rođenog brata vladike Platona Atanackovića (bila je to Lazina „majka“ Kata, koja je, kao udova, vodila domaćinstvo svog brata i Lazinog ujaka Pavla Jovanovića i koja je, nakon…
-
SIROTINJSKA SOMBORSKA PREDGRAĐA PRANJAVOR I NEMANOVCI
Dva najsiromašnija dela grada, u neposrednom susedstvu, bila su Prnjavor i Nemanovci. Prnjavor je deo somborskog severoistočnog predgrađa Crvenka, sa ulicama koje su, uglavnom, nastale tokom prve polovine 19. veka. Prnjavor se prvobitno nalazio između Dugačke ulice (danas Marka Kraljevića) i nekadašnjeg Berićkog sokaka (današnje Miloša Obilića), koji je počinjao kod Konjovačkog arteskog bunara (kasnije se taj pojam proširio i na susedne ulice do Lenčanskog puta, odnosno današnjih ulica Vere Gucunje i Stevana Sinđelića). Prnjavor je predstavljao nešto niži deo grada u poređenju sa okolinom, pa se ovde često slivala voda, te su vlaga po kućama i lepljivo crno blato na ulicama bili skoro stalni (vlaga je povremeno bila tolika…
-
SOMBOR POD VODOM – POPLAVE U GRADU
Iako je urbanizacija Sombora intenzivirana početkom 19. veka, odvod atmosferskih i prisustvo podzemnih voda (koje su, kao i u većem delu Bačke, bile vezane za kolebanje nivoa udaljene reke Tise), decenijama je bio skoro nerešiv problem za Sombor kako u središtu grada, tako i u predgrađima. U Unutrašnjoj varoši (današnjem “Vencu”) ovaj problem je, donekle, rešen puštanjem vode kroz veliki otvoren gradski šanac, iskopan za odbranu grada oko 1684/85. godine, pred povlačenje Turaka iz Sombora. U šanac, koji je pratio tok današnja četiri venca (pravilnije bi bilo reći da su sva četiri somborska venca i nastala prateći pravac šanca), puštena je tekuća voda iz rukavaca obližnje Mostonge, pa se ovde,…
-
PRVI SOMBORSKI AVIJATIČAR
Dimitrije Mita Konjović, potomak stare i poznate somborske porodice, rođen je 17/29. decembra 1888. g. u obližnjem selu Stanišiću, gde je njegov otac Pavle službovao kao učitelj tamošnje srpske osnovne škole. Njegov stariji brat bio je znameniti srpski kompozitor Petar Konjović, a njihov brat od strica u drugom kolenu poznati je somborski, vojvođanski i srpski slikar, akademik Milan Konjović. Gimnaziju je pohađao u Somboru od 1899. do 1902. godine, a zatim se, kao stipendista Ostojićeve fondacije subotičke Pravoslavne crkvene opštine, školovao u Pomorskoj akademiji u Rijeci, nakon koje je, kao navigacioni oficir, odnosno navigator eskadre, a potom i flote, plovio na ratnim brodovima po Sredozemlju i okeanima. Prvi dodir sa…
-
UKRADENA, PA NAĐENA POSLE 25 GODINA (PRIČA O REPLICI ČUVENE SLIKE)
Repliku monumentalne slike „Bitka kod Sente“ (400 x 700 cm), čiji se original, rad Franca Ajzenhuta, od 1898. god. nalazi u Velikoj sali zdanja somborske Županije, somborski slikar Sava Stojkov (1925-2014) počeo je da slika 1950. godine, kao 25-togodišnjak, a njegova slika ima zanimljivu i neobičnu istoriju. Smatrajući da Senta treba da ima makar kopiju ove monumentalne slike slavne i presudne bitke između hrišćanske i turske vojske, koja se 11. septembra 1697. god. odigrala kod Sente, opština ove varošice na reci Tisi raspisala je konkurs, na koji se javilo pet već afirmisanih slikara. Došli su u Sombor (jedna slikarka je i bila iz Sombora) i u sali Županije počeli su…
-
KAPELA ŽUPNIKA ĐULE FEJERA
Somborski rimokatolički župnik Julije Đula Fejer (Sombor, 1838 – Sombor, 1914), koji je skoro pola veka bio na dužnosti ovdašnjeg plebanoša-župnika (od 1869. do smrti 1914), podigao je 1905. godine, prema projektu arhitekata Erne Balaža i Janoša Krajcingera, skladnu kapelu kitnjaste fasade pored Velikog katoličkog groblja (kasnije je u blizini kapele, tokom 1925/26. godine, podignuta nova gradska Kalvarija, kojoj je posle događena i kapela, a današnja župna crkva Sv. Križa). Kapela Đule Fejera sazidana je od fasadne opeke, sa osnovom u obliku trikonhosa i sa kupolom. U nišama iznad ulaznih vrata sa obe strane nalazi se po jedan kip koji predstavlja apostole Petra i Pavla. U luneti, iznad portala, prikazano…
-
SOMBORSKA ŠTEDIONICA (GRADSKA BIBLIOTEKA)
Somborska štedionica osnovana je jula 1868. g. kao plod privrednog napretka Somboraca, koji su se zalagali da grad dobije svoju samostalnu bankarsku kuću. Banku su zajednički osnovali imućni somborski Srbi, Bunjevci, Mađari, Nemci i Jevreji, a za njenog prvog predsednika izabran je advokat Jožef Bartal, koji je bio i pokretač osnivanja štedionice. Akcije Somborske štedionice u vrednosti od 30.000 forinti kupilo je, osim osnivača, još 126 građana. Prvi knjigovođa Štedionice bio je Karlo Bijelicki, osnivač somborske Gradske biblioteke. Štedionica je tokom sledeća četvrt veka veoma dobro poslovala (već 1873. g. radila je sa engleskim, francuskim, austrijskim i mađarskim bankama, a kapital je povećala sa 70.000 na 100.000 forinti). Do 1891.…
-
SOMBORSKA KALVARIJA
Godine 1764. Stefan Nađ (1706-1769), tadašnji apostolski sindik (civilno lice koji se staralo o ekonomiji crkvene zajednice) somborskog franjevačkog samostana, zatražio je saglasnost od kaločkog nadbiskupa Josipa Baćanjija da u Somboru podigne kalvariju, za šta je, početkom aprila 1764. godine, nadbiskup izdao pismeno odobrenje, titulišući Stefana Nađa u pismu sa Vaše Gospodstvo. Već narednog dana, po prispeću saglasnosti, održana je sednica somborskog Magistrata, na kojoj je potvrđeno da je g. Stefan Nađ, stanovnik somborski, podneo molbu Njegovoj Ekselenciji nadbiskupu kaločkom, sa željom da od solidnog materijala podigne pored grada, kod bezdanske ćuprije, na uspomenu i poštovanje Spasitelja, jednu kalvariju sa stacijama i kapelicom ispod kalvarije. Stefan Nađ je jamčio da…
