Bezdanski put predstavlja jednu od nasjtarijih ulica koja se nalazila izvan središta grada, a nastala je krajem četrdesetih godina 18. veka, kada su ovde svoje kuće počeli da podižu prvi somborski doseljeni stanovnici nemačke narodnosti. Ulica se protezala kroz nekadašnje somborsko predgrađe Gornju varoš, od ugla dva venca (Eržebet i Sečenji Ištvana), i vodio je prema izlazu iz grada, u pravcu reke Mostonge, šume Šikare, bezdanskih salaša (nekadašnje Šivolje) i naselja Bezdan. Posle Prvog svetskog rata ulica je nazvana imenom Patrijarha Brankovića, a od sedamdesetih godina 20. veka nosi naziv XII vojvođanske udarne brigade. Kao i ostale ulice somborskih predgrađa, i Bezdanski put je, vremenom, rastao po dužini, pa se…
-
-
PROTESTNI ZBOR SOMBORACA OD 18. NOVEMBRA 1745.
Osamnaesti novembar predstavlja godišnjicu znamenitog Protestnog zbora somborskih graničara, jednog od najznačajnijih događaja u dugoj istoriji Sombora, kojim je utrt put ka dobijanju statusa slobodnog i kraljevskog grada. Smrću Karla VI, vladara Habzburške monarhije i cara Svetog rimskog carstva, u oktobru 1740. godine, na osnovu odredbi Pragmatične sankcije iz 1713. g. stupila je na presto njegova kćer Marija Terezija. Francuska, Bavarska i Pruska osporile su odredbe tog dokumenta, smatrajući da žena ne može da nasledi vladarski presto. Zapravo, želeli su da iskoriste ovaj trenutak kao dobru priliku da se poljulja i oslabi moć Habzburške monarhije. Uskoro su im se pridružile Saksonija, Španija, Švedska i Đenovljanska republika, a podršku Habzburškoj monarhiji…
-
SOMBORSKI SVEŠTENIK KOJI JE UGOSTIO CARA
Atanasije, sin Kirila Zarića, sveštenika somborske crkve Svetog Jovana Preteče, i unuk sveštenika iste crkve Zaharija Bungurovića (o kome je sačuvano predanje da je još u tursko vreme, pre 1687. godine, preko Slavonije u Sombor doselio stanovnike iz Srbije), rođen je u Somboru 1756. godine. U rodnom gradu je završio osnovnu i Gramatikalnu školu, a kao vršnjak i blizak prijatelj Avrama Mrazovića (očevi su im, istovremeno, bili sveštenici u istoj crkvi), odmah po osnivanju Norme završio je i tromesečni učiteljski tečaj, pa ga je Mrazović postavio za pomoćnog učitelja, a kasnije, nakon rukopoloženja, i za katihetu (veroučitelja) u svojoj školi. Na tom mestu Atanasije Zarić ostaće duže od tri decenije,…
-
JEDAN ZANIMLJIV ZAPIS O STAROM SOMBORU
U svojoj knjižici „Sitnice i krupnice s puta od Zagreba do Sombora (u 1885. godini)“ novinar zagrebačkog srpskog lista “Srbobran” Manojlo Đorđević Prizrenac, potpisan sa pseudonimom „Iksion“, opisuje Sombor prilikom dolaska na vidovdansku proslavu i opšti politički zbor Srpske narodne slobodoumne stranke 1885. godine, ostavivši dragocene podatke o izgledu grada i njegovim ljudima u vreme svog boravka. Došavši u Sombor vozom Đorđević opisuje kako se pred železničkom stanicom „otegao čitav red karuca“ (fijakera). Za svoje domaćine iz Odbora za doček gostiju kaže da su se „skromno, ljubazno i srdačno ponašali“, te da se „otvorenost, živahnost i dobra volja ogledala u svačijem ponašanju, na svačijem licu“, i da se „svaki grabio…
-
SOMBORSKA “NORMA” – PRVA ŠKOLA ZA OBRAZOVANJE SRPSKIH UČITELJA
Prvog maja navršava se godišnjica početka obrazovanja srpskih učitelja, koje je utemeljeno osnivanjem somborske gradske škole “Norma” 1778. godine, sa prvim tečajevima za osposobljavanje i obrazovanje srpskih učitelja. Prosvetiteljstvo u hrišćanskim evropskim državama i nastanak građanskog društva pogodovali su u drugoj polovini 18. stoleća razvoju svetovnog školstva, izuzetog iz, ranije prevashodno, crkvene nadležnosti. Zbog toga je došlo do temeljne reforme školstva i u austrijskoj carevini, čija su opšta načela, sem za nemački, uskoro primenjena i na druge njene mnogobrojne narode svih veroispovesti, pa i na srpski narod, jedan od najbrojnijih na južnim rubovima Habsburške monarhije, preseljavan i doseljavan preko Dunava i Save u neprestanim talasima seoba izazvanim turskim osvajanjima još…
-
PROMOCIJA KNJIGE “SOMBOR 1918” U NOVOM SADU
Na sam dan stogodišnjice ulaska Srpske vojske u Sombor, u Arhivu Vojvodine u Novom Sadu promovisana je knjiga SOMBOR 1918 – OSTVARENA NADA I NEUSKRAĆENA PRAVA prof. dr Saše Markovića. O knjizi su govorili dr Nebojša Kuzmanović, direktor Arhiva Vojvodine, prof. dr Dejan Mikavica, recenzent knjige, Milan Stepanović, urednik i izdavač, i prof. dr Saša Marković, autor knjige. Knjigu “Sombor 1918” objavili su Udruženje građana “Norma” Sombor, Gradska biblioteka “Karlo Bijelicki” Sombor i Pedagoški fakultet u Somboru. Knjiga je premijerno promovisana u Velikoj sali zdanja Županije u Somboru, 8. novembra 2018. godine. Njena somborska i novosadska promocija deo su serije kutlurnih događanja povodom obeležavanja stogodišnjice prisajedinjenja Vojvodine Srbiji. …
-
GODIŠNJICA ULASKA SRPSKE VOJSKE U SOMBOR
Početkom novembra 1918. g. somborski Srbi i Bunjevci su, zajedničkim naporima, pokrenuli akciju otcepljenja grada od Kraljevine Ugarske i prisajedinjenja Kraljevini Srbiji, što predstavlja jedan od ključnih događaja u dugoj istoriji Sombora. Somborci su imali vidnu i zapaženu ulogu u celokupnom procesu prisajedinjenja Vojvodine Srbiji, u završnim danima Prvog svetskog rata. Početak tog rata obeležio je niz represivnih mera prema ovdašnjem srpskom stanovništvu, čije su viđenije predvodnike državne vlasti Austro-Ugarske uzimale za taoce, a znatan broj, posebno mladih ljudi, bio je hapšen i interniran (nekolicina je i streljana), a zatim im je suđeno na veleizdajničkim procesima. Somborskim Srbima bile su premetane kuće, razbijane radnje, srpske kulturne i prosvetne institucije bile…
-
VELIKOCRKVENI SOKAK (Ul. VELJKA PETROVIĆA)
Jedna od najstarijih somborskih ulica, nazvana Velikocrkveni sokak, po Velikoj pravoslavnoj ili Svetođurđevskoj somborskoj crkvi koja se, već duže od tri stoleća, nalazi na početku ove ulice, protezala se od Svetođurđevskog trga do današnjeg Venca Živojina Mišića. Sačuvan je izgled početka ove ulice na crtežu somborske Svetođurđevske crkve iz 1763. godine. Na samom početku ulice nalazila se velika somborska pravoslavna crkva Sv. velikomučenika Georgija, sagrađena između 1759. i 1761. godine, u čijoj se porti nalazilo nekadašnje zdanje somborske Norme (najstarije škole za obrazovanje učitelja na srpskom jeziku, osnovane 1778. godine) i potonje Srpske preparandije (staro školsko zdanje je zamenjeno današnjim 1863. godine). Nakon Drugog svetskog rata u istom zdanju nalazi…
-
BATINSKA BITKA
Batinska bitka, koja je trajala od 11. do 29. novembra 1944. godine, bila je jedna od najvećih zajedničkih vojnih operacija Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i sovjetske Crvene armije na tlu Jugoslavije „kako po svojoj dimenziji, obostranom učešću krupnih vojnih snaga i koncentraciji borbene tehnike, posebno artiljerije, tako i po svojim zamašnim operativno-strategijskim ciljevima i ishodom, koji je uticao na konačno uništenje nemačkog fašizma“ (Kosta Nađ, komandant Glavnog štaba narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Vojvodine i komandnat Treće armije). Jedinice Trećeg ukrajinskog fronta, pod komandom maršala Fjodora Tolbuhina i generala Mihaila Šarohina, i 51. Vojvođanske divizije, pod komandom pukovnika Srete Savića, izbile su, krajem oktobra 1944. godine, na levu obalu Dunava, pa…
-
TRGOVAČKO-ZANATLIJSKA BANKA I SRPSKI PEVAČKI DOM
Somborsku Trgovačku i zanatlijsku banku koju osnovao je 1871. g. ovdašnji imućni trgovac i privrednik Simeon Sima Bikar, koji je bio i njen prvi predsednik (osim njega, osnivači su bili neki od najimućnijih Somboraca tog vremena, mahom srpske narodnosti). Banka je započela rad prodajom 1.500 svojih akcija (svaka akcija bila vredela je po 100 forinti), a već prve godine imala je 384 akcionara. Njen ukupan promet u narednih 17 godina bio je, ipak, znatno manji od prometa uspešne Somborske štedionice. Banka je prestala sa radom 1907. godine, a somborski srpski list „Sloga“ pisao je da je do njenog gašenja došlo zbog nesposobnosti uprave (prethodnu godinu banka je završila sa gubitkom…
