Na mestu nekadašnjeg turskog kupatila, na kome je još 1698. g. Somborac Martin Lipković dobio saglasnost da podigne pivaru i poštu, svečano je u maju 1781. g. postavljen kamen-temeljac za novo zdanje gradske Gramatikalne škole. Nova školska zgrada – jednospratnica sa izduženim prizemnim traktom u dvorištu – podignuta je već naredne godine, a đaci su sa svojim nastavnicima, nakon otpevane himne „Veni Creator Spiritus“ i odslužene mise u crkvi Sv. Trojstva, ušli u nove školske učionice 5. novembra iste godine. U zapisu svoje hronike somborski franjevac fra Bona Mihaljević navodi da je 1785. godine, dana 18. oktobra, javnom naredbom, somborski Magistrat, bez ikakvog razloga, na najveće zaprepašćenje građana, a najviše…
-
-
NAJSTARIJA SOMBORSKA IKONA
Navršilo se tri veka kako se u Somboru nalazi stara ikona Presvete Bogorodice sa Hristom, ikonopisana na drvetu decenijama, a možda i vekovima pre prispeća u Sombor. Po izgonu Turaka 1687. godine, ovdašnji Srbi su preuzeli jednu od šest turskih džamija, koja se nalazila u severozapadnom delu tadašnjeg Sombora, i pretvorili je u pravoslavnu crkvu posvećenu Sv. Jovanu Preteči, u narodu nazvane Svetopretečeva crkva (kasnije, nakon izgradnje današnje Svetođurđevske crkve u Somboru, ovaj hram biće prozvana Malom pravoslavnom crkvom). U vreme tzv. „Varadinskog rata“ između Austrije i Turske, u Somboru, koji je tada bio graničarski šanac na Potiskoj vojnoj granici i u ovoj crkvi, utočište su 1716. god. našli kaluđeri…
-
SOMBORSKI AERODROM
Na mestu nekadašnje velike gradske Bukovačke šume, koja je iskrčena početkom sedamdesetih godina 19. veka, sa leve strane puta prema Apatinu, mađarska vojska i nemački Vermaht su, između 1942. i 1944. godine, podigli vojni aerodrom. Na izgradnji aerodroma su, uglavnom pod prisilom okupacionih vlasti, radili Somborci i stanovnici okolnih salaških i seoskih naselja (Bukovca, Kupusine i Prigrevice), a kao prinudna radna snaga bili su angažovani i radni odredi somborskih Jevreja. Izgrađena su četiri velika vojna hangara, od kojih dva nisu bila sasvim dovršena do povlačenja nemačkih i mađarskih trupa, a uz jednu betonsku poletno-sletnu stazu, dužine 1.800, a širine 60 metara, načinjeno je i nekoliko travnatih staza za poletanje i…
-
TRI TOPOVSKE KUGLE
U nemirnom i burnom vremenu Mađarske građanske revolucije 1848/49. godine, koja je započela u martu 1848. g. kako bi se zbacio političko-državni jaram austrijske Habzburške kuće i kako bi bio obnovljen nekadašnji državni suverenitet Mađarske, srpsko-mađarski odnosi u Somboru bili su, u prvo vreme, bliski i srdačni, a zatim su se, još neko vreme, kretali linijom nezameranja i nesukobljavanja. Među tadašnjim stanovništvom Sombora južnoslovenski element bio je vidno najbrojniji (Srba je bilo preko 50%, a Bunjevaca preko 25%) i stanovništvo je, na početku, imalo snažne simpatije prema zahtevima Revolucije. Ipak, ubrzo je postalo jasno da proklamovana individualna građanska prava ni izbliza nisu zadovoljila pripadnike namađarskog stanovništa, pa su, uskoro, bili…
-
ŽELEZNICA U VAROŠI SOMBORSKOJ
Predstavnici Sombora (zemljomer Antonije Konjović i član gradske uprave Mihailo Kockar) bili su 1864. g. na savetovanju u Subotici, gde je odlučeno da se počne sa trasiranjem pruge koja će od Subotice ići do Sombora, a odatle do Dalja. U Somboru je iste godine osnovan i Odbor za izgradnju železnice, koji je u Pešti podigao zajam od 2.000 forinti, koliko je, kao avans, obezbeđeno za početak trasiranja pruge. Zemljani radovi i znatan deo pruge završeni su već do 1866/67. godine, ali su još više od dve godine trajali radovi na dodatnoj infrastrukturi. Kada je pet godina posle odluke o izgradnji, 11. septembra 1869. godine, ulaskom prvog voza iz pravca Subotice…
-
BODROG – BROD KOJI JE ZAPOČEO VELIKI RAT
Ne znamo da li je svoje prvo ime dobio po skoro mitskom Bodrogu kraju Dunava, staroj tvrđavi i središtu Bodroške županije kojoj je pripadala današnja Severna Bačka, ili (verovatnije) po reci Bodrog, severnoj pritoci Tise, ali je pre 104 godine, 28. jula 1914, noćnim napadom oklopljenog austrougarskog rečnog monitora “Bodrog” počeo je Prvi svetski rat. “Bodrog” je poveo desant Dunavske flote na Beograd, ali je konvoj dočekan žestokom vatrom branilaca grada, pa su, u znak odmazde, oko 23 časa sa “Bodroga” ispaljene granate po Dorćolu i Savamali, koje su odnele i prve civilne žrtve u ovom ratu. Rečni monitor “Bodrog” je sagrađen 1903/04. godine, u brodogradilištu Danubius-Schonischen-Hartmann u Budimpešti, po…
-
SLATKI ŽIVOT STAROG SOMBORA
Jedan od unosnijih poslova u Somboru, od druge polovine 18. do prve polovine 20. veka, bila je prostitucija. Kapaciteti somborskih „slatkih kuća“ (bordela ili kupleraja) obično nisu bili dovoljni da podmire sve zainteresovane jer Sombor je bio u ono vreme značajno mesto i županijsko središte , sa dve velike kasarne. Registrovanih javnih kuća bilo je nekoliko, a osim njih postojale su i gostionice koje su imale dozvolu za bavljenje prostitucijom. Bilo je mnogo pojava nezvanične prostitucije po manjim gostionicama, posebno u krčmama izvan grada, a potrebe ove vrste ugledna i imućna somborska gospoda obično je rešavala uz angažman raznih “tetkica” (zapravo kupler-majstorica), koje su im podvodile svoje mlade “rođakinje”. Još…
-
NAJSTARIJA PESMA O SOMBORU
O Somboru postoji više desetina raznih pesama, u kojima se ovaj grad pominje, a one su, mahom, nastale tokom poslednjih stotinjak godina, uz nekolicinu sačuvanih iz 18. i 19. veka. Ipak, prva sačuvana pesma u kojoj se pominje Sombor znatno je starija i nastala je u poslednjim godinama 16. stoleća, a ispevana je na turskom jeziku i napisao je jedan tatarski princ ili kan. Turska uprava u Somboru trajala je od 1541. do 1687. godine, dakle skoro jedan i po vek. Sombor je u to vreme bio središte velike nahije u Segedinskom sandžaku, u kojoj se nalazilo preko 100 sela, jedna varošica (Kolut) i nahijsko središte (kasaba) Sombor. Kao trgovačka…
-
SV. FLORIJAN – SVETAC KOJI JE ŠTITIO OD POŽARA
U vreme trščanih krovova i starih dimnjaka česti su, tokom 18. i 19. veka, bili požari u Somboru. U najvećem od njih, 1826. godine, izgorele su Gradska bolnica na Apatinskom putu i 82 kuće u njenom okruženju. Zbog toga su Somborci svih veroispovesti izuzetno cenili sv. Florijana Mučenika, zaštitnika od požara i patrona dimničara i vatrogasaca. Sveti Florijan (250-304) je, kao rimski vojnik, otvoreno zagovarao i širio hrišćanstvo, odbivši privilegije u zamenu za odricanje od vere, zbog čega je osuđen da bude spaljen na lomači, a kada je postavljen na lomaču tražio je od vojnika da što pre upale vatru kako bi im na plamenim jezicima pobegao na nebo. Starešinu…
-
KARAĐORĐE U SOMBORU
U Somboru su, na levoj strani Staparskog puta, tokom sedamdesetih godina 18. veka, iza ostrva „Pandur“ na kome će tridesetak godina kasnije biti podignuto današnje zdanje Županije, sagrađene tri velike prizemne kasarne, koje su se nalazile na prostoru današnjeg Pedagoškog fakulteta, OŠ „Avram Mrazović“ i Doma učenika. Kasarne su zidane sredstvima Bačke županije, a u vreme Austrijsko-turskog rata od 1787. do 1791. godine, u ovim kasarnama boravili su srpski frajkori (dobrovoljački vojni odredi sastavljeni od mlađih muškaraca vičnih oružju, koji su predstavljali udarnu prethodnicu austrijskim carskim trupama u ratu sa Turcima). Prema zapisanom kazivanju buljubaše Petra Jokića, komandira lične straže vožda Prvog srpskog ustanka Đorđa Petrovića Karađorđa, vožd je Jokiću…
