Somborska starosedelačka srpska porodica KOZODEROVIĆ najranije je, sa prvim oblikom ovog prezimena, zapisana dvadesetih godina 18. stoleća. Porodica je prvobitno pripadala manjinskom delu somborskog komorskog stanovništva, koje je činilo tek oko petine od ukupnog broja stanovnika grada. Stanovništvo Sombora je u to vreme, tokom prve polovine 18. stoleća, većinski pretežno pripadalo graničarskom staležu. Komorski stanovnici Sombora bili su, mahom, potomci srpskih starosedelaca (zemljoradnici i zanatlije), koji su u Somboru ili njegovom okruženju živeli pre Velike seobe 1690. godine, odnosno još u vreme turske uprave (u tursko vreme živeli su ovde i preci somborskih srpskih porodica Gradinac, Janjatović, Jerković, Josić, Kronić, Kurjakov, Maglić, Nastasić, Nenadov, Sečujski, Šarčanski, Vlaškalić, Vujković itd.). Prezime…
-
-
SOMBORAC KOJI JE RAZVIO MAĐARSKU ŽELEZNICU (ADALBERT BELA AMBROZOVIĆ)
Jedan od najistaknutijih Somboraca u drugoj polovini 19. veka bio je Adalbert Bela Ambrozović. Bio je sin somborskog plemića, senatora, poslanika Ugarskog sabora, advokata i spisatelja Ivana Ambrozovića i njegove supruge Marije rođ. Popović, a rođen je u Somboru 1835. godine. Osnovnu školu završio je u rodnom gradu, a srednje škole pohađao je u Baji, Kaloči i Budimu. Studirao je u Pešti, Beču i Karlsrueu. Još kao student pomagao je u projektovanju i dizajniranju železničkog mosta kod Strazbura. Od jeseni 1857. g. bio je zaposlen u železničkom odboru u Štajerkoj, odakle je kasnije premešten u sedište Južne železnice u Nađkanjiži, a od 1864. g. bio je zaposlen kao inženjer u…
-
SALAŠKO NASELJE OBZIR
Salaško naselje Obzir nalazi se na severnom obodu Sombora i spada među najmlađa i najmanja salaška naselja nastala u 18. veku. Pre elibertacije Sombora Obzir nije zabeležen ni u jednom popisu somborskih pustara, selišta i salaša, a njegovo ime nije zapisano pre 1775. godine. Kao zasebno salaško naselje Obzir je nastao kada su pojedine somborske, nekada graničarske porodice sa okolnih pustara i salaša Bilić, Milčić i Đurđin (koji nije pripao gradu nakon elibertacije) kuće i imanja sabrali u južnom delu atara Bilića. Obzir je dugo deljen na istočni i zapadni, pa je istočni deo naginjao ka Milčiću, a zapadni deo salaša ka Biliću. Administartivno, Obzir je sve do kraja 19.…
-
DAN POBEDE U STANIŠIĆU (9. MAJ 1945. GODINE)
Ljubaznošću pok. Ivanke Matijević rođ. Pejin, dobili smo svojevremeno dragocenu fotografiju koja je snimljena u Stanišiću, velikom bačkom selu severno od Sombora, na Dan pobede, 9. maja 1945. godine. Fotografija je nastala u dvorištu kafane „Kasina“ (na uglu ulica Oslobođenja i Njegoševe), gde su se, povodom završetka rata i nemačke kapitulacije, okupili članovi stanišićkog Narodnooslobodilačkog odbora (NOO), omladinski aktivisti, koji su bili uključeni u USAOJ (Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije) i SKOJ (Savez komunističke omladine Jugoslavije), kao i Stanišićani uključeni u razne vidove društvenih aktivnosti u selu. Završetak rata, koji je ovom, nekada mešovito nemačko-srpsko-mađarskom selu, doneo mnogo zla i načinio tektonske promene u načinu života ovdašnjih žitelja, preostalo srpsko…
-
SVI GRADONAČELNICI SOMBORA OD 1749. GODINE
Posle povlačenja Turaka iz Sombora u kasno leto 1687. godine, grad je, sve do 1745. godine, imao dve uprave. Pretežnijim delom Sombora, koji su činili ovdašnji militari (od 1702. g. graničari) upravljali su gradski kapetani, a manjim delom grada i stanovništva, koji su imali komorski status (oko 1/5 građana), upravljali su, od obnove Bačke županije 1699. godine, knezovi (birovi). Nakon proglašenja Sombora za slobodan i kraljevski grad na čelu gradskog Magistrata nalazio se veliki (ili prvi) sudija, odnosno gradonačelnik u današnjem smislu tog značenja. Tada je bilo usvojeno načelo da se veliki sudija bira iz redova članova Unutrašnjeg senata na dve godine naizmenično između pravoslavnih i katoličkih stanovnika grada. Često…
-
IKONOSTAS SOMBORSKE SVETOĐURĐEVSKE CRKVE
Godine 1859. za somborskog protoprezvitera postavljen je mlad i energičan sveštenik Đorđe Branković (1830-1907) iz Sente, koji će kasnije, od 1890. do 1907. godine, biti na položaju srpskog patrijarha. Uz sve brojne aktivnosti prote Đorđa Brankovića vrhunac njegovog delovanja predstavljala je velika obnova Svetođurđevske crkve u Somboru, jedan vek nakon izgradnje. Crkvena opština je 1865. g. prihvatila Brankovićev predlog i rešila da izvrši potrebne popravke u hramu. To je i učinjeno sledeće godine, između 26. juna i 1. avgusta. Tada je skinut i stari, ali još veoma dobro očuvan ikonostas Teodora Kračuna, nastao sedamdesetih godina 18. veka, koji je poklonjen Pravoslavnoj crkvenoj opštini u Kuli i tamošnjem hramu Sv. apostola…
-
SOMBORAC – PRVI SAVREMENI SRPSKI ISTORIČAR (ALEKSANDAR STOJAČKOVIĆ)
U Somboru je 1822. g. rođen Aleksandar Stojačković, sin Luke Stojačkovića, uglednog somborskog advokata i gradskog senatora, koji će u vreme srpske vlasti u Somboru tokom Mađarske revolucije 1849. g. postati predsednik Privremenog odbora Okružja bačkog sa sedištem u Somboru. Stojačkovići su stara somborska porodica koja se u gradu beleži od 1748. godine, a bili su zajedničkog porekla sa ovdašnjim porodicama Kolarić, Ilkić i Palančki. Osnovno obrazovanje Aleksandar Stojačković stekao je u Somboru. Prava je studirao u Pešti, nakon čega je pohađao Bogosloviju u Karlovcima. Kratko vreme radio je kao profesor Karlovačke gimnazije, u kojoj je predavao tada mladom Jovanu Ruvarcu, poznatijem pod monaškim imenom Ilarion, kasnije začetniku kritičkog pravca…
-
PISMO SA RATIŠTA SOMBORSKOG ZASTAVNIKA NIKOLE LALOŠEVIĆA IZ 1742. GODINE
Zastavnik (barjaktar) somborskih graničara Nikola Lalošević, iz porodice koja je u Sombor doselila u Velikoj seobi 1690. godine, iz okoline Peći sa Metohije, nalazio se od 1741. godine, sa ostalim somborskim graničarima, u Ratu za austrijsko nasleđe, koji je vođen zbog osporavanja prava Mariji Tereziji na presto. Njeno pravo da nasledi presto svog oca Karla VI osporavali su Francuska, Pruska, Bavarska, Saksonija i Španija, a podržavali su je Engleska, Holandija i Rusija, kao i sve austrijske zemlje sa Češkom i Ugarskom. Somborski graničari delom su se nalazili na frontu u Bavarskoj, a delom u Češkoj. Jedinica u kojoj je služio zastavnik Nikola Lalošević nalazila se u Vilshofenu, u Bavarskoj, na…
-
PREPLITANJE ISTORIJE SOMBORA I SUBOTICE
Retko koja dva grada imaju toliko isprepletenu istoriju kao Sombor i Subotica. Skoro kao neki istorijski blizanci, dva velika grada na severu Bačke delila su kroz istoriju mnoge zajedničke događaje i u isto vreme su nastajali, uzdizali se, pa skoro nestajali, obnavljali svoj urbanitet, dobijali privilegije i razvijali se u savremena naselja na skoro istovetan način. U sam suton 14. stoleća nastao je prvi pisani trag o naseljima Zabotka i Sentmihalj, srednjovekovnim pretečama današnje Subotice i Sombora. Prvi istorijski pomen oba ova naselja nalazi se u istom arhivskom dokumentu – zapisniku sa Skupštine Bodroške županije, održane 7. maja 1391. godine, kada je Zabotka pripadala Andriji, sinu Ladislava Pakaija, a Sentmihalj…
-
MAJ NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Maj je bio jedan od najdelatnijih meseci u godini na somborskim salašima. Uveliko rasvetala priroda iziskivala je povećan trud ratara i domaćina. Setva jarih žita i prolećnih useva bila je okončana do kraja aprila ili početka maja meseca, nakon čega je sledilo paranje plugom sa posebnim raonikom, tzv. „paračem“, koji je, obično, vukao konj, dok bi ratar držao ručice pluga sa kajasima oko vrata (ukoliko je konj bio mlad ili nenaviknut na ovaj posao, morao je neko da ga vodi, obično neko od mlađih ko još nije bio dorastao težim radovima). U drugoj polovini maja počinjalo je okopavanje kukuruza od trave i korova, sa proređivanjem i čupanjem zaperaka, pa zagrtanje.…
