Godine 1690, u vreme Velike seobe Srba na sever, austrijski vladar, car Leopold I, na traženje srpskog klera i naroda (a posle pregovara sa energičnim vladikom Isaijom Đakovićem), izdao je poznatu privilegiju od 21. avgusta 1690. godine. Njome su najvećim delom bili ispunjeni zahtevi Beogradskog sabora, a srpskom narodu je garantovana sloboda veroispovesti, potpuna zaštita, samostalni izbor crkvene jerarhije, raspolaganje svim pravoslavnim crkvama i manastirima, izgradnja hramova, oslobađanje od poreza nad crkvenim dobrima itd. Carska privilegija Srbima iz 1690. god. bila je osnova za sve kasnije privilegije koje su srpskom narodu u Habzburškom carstvu izdavali i potonji vladari Austrijske monarhije. U prilogu sledi celokupan prevod teksta privilegije: Mi LEOPOLD, po…
-
-
CRKVA SV. OCA NIKOLAJA U STANIŠIĆU
Prva crkva u Stanišiću nastala je ubrzo po doseljenju ovdašnjeg srpskog stanovništva iz sela Baračke i Dautova na nekadašnju stanišićku pustaru, tokom 1763/64. godine, a 1765. g. popisana su u selu sva petorica doseljenih sveštenika – Nićifor Petrović i Timotije Selakov iz Baračke (u svešteničkoj službi od 1746, odnosno od 1753. godine), te Petar Grujić, Grigorije Borđoški i Kiril Stojanović (u službi od 1743, 1759. i 1760. godine). Četiri godine kasnije (1769), zapisano je da je selo, sa 110 srpskih kuća, imalo crkvicu, sa parohijom koja je pripadala bajskom protoprezviteratu. Reč je, verovatno, samo o kući u kojoj je obavljana crkvena služba. Do kraja te decenije stanišička crkva je imala…
-
JUN NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Početkom meseca uzoravana je zemlja na ugaru, a prethodno je po njoj rastrto đubre koje je još tokom zime ovde sadeveno na gomile, da bi se moglo zaorati i na taj način bi lakše bile istrebljene zubača i druge trave. Zemlju koja je „ugarena“ valjalo je duboko orati kako bi se korenje i trava zubača bolje izvukli i lakše isušili i pokupili grabljama ili bili pojedeni od marve. Tamo gde nije bilo dovoljno đubriva, dva put je prevlačena drljača sa gvozdenim zupcima, na kojima je ostajala izvučena zubača ili korenje. Strnjika je zaoravana da istrune u zemlji i verovalo se da se i na taj način zemlja valjano đubri. Na…
-
PRVO POMINJANJE IMENA SOMBOR I POČETAK TURSKE UPRAVE U GRADU
Nekadašnje srednjovekovno naselje Coborsentmihalj Turci su osvojili 1541. godine, kada su zauzeli celokupan prostor tadašnje južne i srednje Ugarske i pripojili ga državnoj teritoriji tadašnje Turske carevine. Turski putopisac Evlija Čelebi 125 godina kasnije piše kako je Sombor zauzeo na juriš hercegovački Pertev-paša. Najstariji arhivski trag turskog boravka u Somboru predstavlja kratak popis vojnika somborske tvrđave, koji je nastao tokom poslednje četvrtine 1543. godine. U ovom popisu prvi put je u jednom zvaničnom dokumentu, ranije naselje Coborsentmihalj (koje je već od 1500. g. zapisano kao Combor grad Sv. Mihaila) zabeleženo sadašnjim imenom Sombor (سومبور). Osim sa oblikom Sombor, ime grada će, tokom dugog perioda osmanske uprave, u različitim turskim, srpskim…
-
KAKO SU STANIŠIĆANI GUBILI GLAVE ZBOG MALO RITA I PAŠNJAKA
Revolucionarni pokreti 1848. godine zahvatili su i Habzburšku monarhiju, pa je 15. marta te godine započela u Pešti Mađarska revolucija, koja je postepeno vodila ka ideji samostalne i nezavisne mađarske države. Prvobitne simpatije nemađarskih naroda na prostoru ove kraljevine za programske ciljeve revolucije ubrzo su zamenjene zahtevima za kolektivnim nacionalnim pravima (uključujući i teritorijalna prava), u čemu su se posebno isticali zahtevi Srba, izneti na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima, na kojoj je proglašeno Vojvodstvo srpsko (ili Vojvodovina Srbija), u čiji su sastav ušle teritorije Bačke, Srema i srpskog dela Banata. Kako nove mađarske vlasti nisu prihvatale srpske zahteve i zaključke Majske skupštine, već u junu je došlo do prvih…
-
PORODICA KOJA JE UTEMELJILA SOMBOR
Cobori su srednjovekovna vlastelinska i plemićka porodica, koja je u jugozapadnom delu kraljevske Bodroške županije utemeljila naselje Sentmihalj. Vremenom, ovo naselje će se uzdizati i prerasti u jedan od najznačajnijih gradova Bačke, od polovine 16. veka nazvan današnjim imenom Sombor. Za porodicu Cobor neposredno je vezan jednoipovekovni uspon naselja [Cobor]Sentmihalj, od neznatnog vlastelinskog poseda, do jednog od tri najvažnija gradska središta na prostoru srednjovekovne Bodroške i Bačke županije. Detalj sa porodičnog grba Cobora u kome nad štitom stoji roda sa ribom u kljunu, možda upućuje na činjenicu da je rodonačelnik ove porodice pripadao redu nadzornika nekog od kraljevskih ili crkvenih ribnjaka (magistri piscinarum), kakvih je bilo više u predelima oko…
-
SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE NENADIĆ
Nekadašnja pustara, a zatim salaško naselje severno od Sombora najranije se, sa ovim imenom, pominje u popisu bačkih pustara i naselja s početka devedesetih godina 17. veka, kada je Nenadić zapisan kao fiskalna (komorska) pustara. Nenadić se 1702, 1720. i 1740. g. nalazilo među pustarama u vlasništvu somborskih graničara. U opisu i proceni koje je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara Franc Jozef Redl, zabeleženo je da godišnji prihod sa Nenadića iznosi 403 forinte i 45 krajcera, a ukupna vrednost pustare procenjena je na 8.085 forinti. Nenadić je ubeležen na svim najstarijim mapama Sombora, a nalazio se i na spisku pustara koje su 1749. g. gradu dodeljene Elibertacionom poveljom. Najstariji…
-
BESEDA O DUHU GRADA
Prilikom restauracije (izbora) gradskog Magistrata, u burnim vremenima Revolucije 1848. godine, somborski senator Petar Konjović, predsednik Odbora za restauraciju Magistrata, izrekao je 22. maja 1848. godine kratku besedu na sednici Unutrašnjeg senata slobodnog i kraljevskog grada Sombora, koja je na najbolji način i suštinski oslikavala i simbolizovala tradicionalni duh Sombora, kao i načela novih vremena i shvatanja: „Naš grad se uvek razlikovao od drugih i odlikovali su ga miroljubivost i dobri građani. Sve što je kod nas svojstveno i što se značajno desilo postignuto je mirnim putem. Verujem da će i prilikom ove restauracije Magistrata sve teći na isti način i da ćemo drugima služiti za primer. Zbog toga nemojte…
-
SOMBORSKO SALAŠKO NASELJE MILČIĆ
Salaško naselje Milčić (često se izgovara i kao Milčići), koje se nalazi severoistočno od Sombora, nalazi se na nekadašnjoj pustari, na kojoj je još u 17. veku postojalo omanje naselje. Pustara Miličić, kako je tada nazivana, pripala je 1702. g. somborskim graničarima. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 764,45 krajcara, a njena ukupna vrednost procenjena je na 15.295 forinti, što je Miličić činilo najvrednijom među vojničkim pustarama. Prilikom elibertacije grada 1749. g. atar pustare Miličić nije pripao Somboru, već je na njemu osnovano plemićko selo Nemeš Militič (Lemeš), ali su Somborci vešto „odrezali“ jedan deo…
-
SOMBORSKO BRIJANJE BUDUĆEG POLJSKOG KRALJA
Urbani razvoj nekadašnjeg naselja Coborsentmihalj, srednjovekovne preteče kasnijeg Sombora (koji se ovim imenom prvi put pominje 1543), ubrzan je kada su 1498. g. na dužnost velikih župana Bodroške županije, na čijoj se teritoriji ovo naselje i nalazilo, bila imenovana braća Emerik i Martin Cobor (Emerik će ubrzo otići na druge dužnosti, a Martin će biti veliki bodroški župan sve do smrti 1514. godine). Bili su potomci porodice kojoj je urbana prethodnica današnjeg Sombora pripadala u to vreme već duže od jednog stoleća (u njihovom posedu pominje se još 1391). U to vreme, poslednje godine 15. veka, njihovo vlastelinsko središte prvi put je zabeleženo sa imenom koje naslućuje budući naziv grada.…
