Pustara, a kasnije i salaško naselje istočno od Sombora, pominje se još u turskim popisima u drugoj polovini 16. veka, kada su sa ovim imenom, u široj okolini Sombora, zabeležena naselja Srednje, Male i Gornje Šaponje, koja su imala svega po nekoliko kuća. Pustara se pominje i 1643. godine, a početkom poslednje decenije 17. veka pustara Saponÿa zapisana je kao komorski posed. Od 1702. g. Šaponje su jedna od pustara u posedu somborskih graničara, a 1749. g. ova pustara pripala je posedima slobodnog i kraljevskog grada Sombora. U opisu koji je 1746. g. načinio upravnik komorskih dobara baron Redl, zapisano je da godišnji prihod sa ove pustare iznosi 509 forinti…
-
-
SOMBORSKO ZDRAVSTVO KROZ VEKOVE
Postojanje bolnice u Somboru zapisano je još krajem druge decenije 18. veka, a i tokom narednih godina postojali su u gradu karantini i bolnice o kojima su brinule pravoslavna i katoličke crkva. Prvi gradski lekar ili fizikus (Phisici civitatis) bio je od 1778. g. Martin Peter Kral, sa godišnjom platom od 300 forinti, koji je, ujedno, bio i upravnik somborske bolnice. Najstarija Gradska bolnica (dve zgrade sa deset soba, tri kuhinje, dve ostave i bunar) izgrađena je u drugoj polovini 18. veka na Apatinskom putu, nedaleko od Velikog katoličkog groblja (na njenom mestu i danas se nalazi bolnica). Ova bolnica je više puta obnavljana, pa i iznova građena, a pred…
-
BAČKI CAR JOVAN NENAD
Jedna od najzagonetnijih ličnosti srpske istorije i svakako najpoznatiji samozvanac bio je “car” Jovan Nenad, vođa bačkih Srba u burnim vremenima nakon Mohačke bitke i propasti srednjovekovne Ugarske kraljevine 1526. godine. Pouzdano se ne znaju ni njegovo pravo ime, nacionalnost, poreklo i zavičajnost, zapravo skoro ništa o njemu nije poznato, osim nekoliko poslednjih meseci njegovog života. Ilarion Ruvarac piše da se u istoriji “javio kao meteor i odmah iščezao”. Ne beleže ga ni srpski pisani spomenici, niti narodna epska poezija. Možda je tome razlog i činjenica da je njegova “carevina” trajala svega nekoliko meseci. Vreme turskog pustošenja, unutrašnjih smutnji i međusobnih sukoba preostalog ugarskog plemstva nakon Mohačke bitke izazvalo je…
-
POČASNI GRAĐANI SOMBORA
Sombor je, kroz istoriju, zvanično imao 18 počasnih građana. Neki od njih su, zaista, imali izrazite zasluge za grad i njegov napredak. S druge strane, deo njih je status počasnog građanina Sombora dobio olako, nekritički i bez stvarnih zasluga, isključivo zbog svog visokog političkog položaja i potrebe lokalnih vlasti da se dodvori uticajnim političarima, što je posebno bilo izraženo tokom prvih godina 20. stoleća. Krajem 1887. g. za počasnog građanina Sombora proglašen je kaločki nadbiskup dr Lajoš Hajnald [Haynald Lajos] (1816-1891), zaslužan za podizanje nekoliko bolničkih i prosvetnih zdanja u Somboru, a priznanje mu je uručeno 28. novembra iste godine. Posle njega, naziv počasnog građanina Sombora dobio je, 27. septembra…
-
DVA ŠAHOVSKA SVETSKA ŠAMPIONA IGRALA SU U SOMBORU
U razmaku od šest godina (1924-1930) Sombor su posetila dva šahovska svetska šampiona, dr Emanuel Lasker i Aleksandar Aljehin. Odigrali su u Somboru 65 partija i ni jednu nisu izgubili. Prvi tragovi organizovanog šahovskog života u Somboru zabeleženi su krajem šezdesetih godina 19. veka. U decembru 1866. g. somborska srpska omladina osnivala je prvo ovdašnje Šahovsko društvo, čiji je predsednik bio pravnik i srpski politički prvak dr Nikola Nika Maksimović (1840-1907), a sekretar Petar Despotović (1847-1917). O osnivanju somborskog “Šahskog kluba” izveštava u broju od 28. februara 1867. g. i novosadski srpski časopis “Matica”. Društvo je radilo kratko, tek nešto duže od dve godine. Somborac Nikola Konjović (1869-1950) bio je,…
-
ZANIMLJIVA FOTOGRAFIJA JEDNOG SOMBORSKOG VENČANJA IZ 1899. GODINE
Kolikogod Sombor važio za varoš u kojoj je tolerancija bila jedna od karakternih osobina ovdašnjih građana, pre druge polovine 20. veka nisu bila česta venčanja između mladenaca različitih veroispovesti. Ipak, jedno takvo venčanje, kojim su u brak stupili sin i ćerka dvojice bogatih Somboraca (Semze Janoša i Jakova Jaše Laloševića), dogodilo se 27. novembra 1899. godine. Posebnu zanimljivost predstavlja činjenica da je sa ovog venčanja sačuvana foto-montaža, koju je majstorski načinio somborski fotograf Šamuel Singer. U donjem levu uglu ove impresivne foto-montaže, koja je predstavljala snimke više skupina gostiju na venčanju, nalazio se i snimak mladenaca sa najbližim rođacima i najuglednijim gostima. Na osnovu zapisa na poleđini, prepoznati su svi…
-
SOMBORAC – PRVI PREVODILAC DEFOOVOG „ROBINZONA KRUSA“ NA SRPSKI JEZIK (1799)
Nikolaj Lazarević je rođen oko 1760. godine. Nema podataka o mestu njegova rođenja, ali je izvesno da nije rođen u Somboru, gde se u crkvenim matrikulama prezime Lazarević javlja tek u poslednjoj deceniji 18. veka. U prvim godinama postojanja Mrazovićeve somborske škole Norma, Nikolaj Lazarević je pohađao učiteljski tečaj, nakon čega je 1783. g. radio kao učitelj u Futogu. Od 1784. do 1786. g. bio je predavač nemačkog i srpskog jezika u somborskoj Normi i saradnik Avrama Mrazovića, koji ga je u proleće 1786. g. branio od napada somborskog gradskog školskog nadzornika i narodnog tribuna (predsednika opštestva) Nikole Mihajlovića, da bi se, nedugo potom, i sam žalio gradskom Magistratu kako…
-
SOMBORAC – NUMIZMATIČAR SVETSKOG RENOMEA (DR IMRE FRAJ)
Dr Imre Fraj, numizmatičar i kolekcionar svetskog renomea, rođen je u Somboru 1885. godine. U rodnom gradu je završio gimnaziju, a prava je studirao u Kološvaru i Budimpešti. U Budimpešti je 1915. g. položio advokatski i sudijski ispit, pa je u svom rodnom gradu, kao sudija, proveo čitav radni vek. Penzionisan je 1944. godine. Umro je u Somboru 1954. godine. Od oca zlatara (inače jednog od prvih pasioniranih somborskih fotografa-amatera), koji je posedovao bogatu numizmatičku zbirku, nasledio je Imre Fraj strast sakupljanja “starog novca i stvari”, tako da je, već kao gimnazijalac, posedovao lepu numizmatičku zbirku i nešto arheoloških predmeta. Ceo svoj život posvetio je prikupljanju numizmatičkih, arheoloških i istorijskih…
-
GRB BAČKE ŽUPANIJE
Bačka županija i grad Bač, po kojoj je ova županija i dobila ime, zabeleženi su već u 11. veku (Bachiensibus), a županija je obuhvatala prostor današnje južne Bačke, od ušća Drave u Dunav, pa celim tokom Dunava, do ušća Tise u Dunav, kao i sav prostor između dveju reka, od Apatina na zapadu, do ispod Sente na istoku. Županijsko sedište Bač imalo je, poput Bodroga, veliku i jaku tvrđavu, koja je, za razliku od Bodroga, sačuvana i do danas. I Bačka županije je, nakon turskih osavajanja, prestala da postoji kao administrativna celina, da bi, nakon povlačenja Turaka 1687. godine, diplomom Lepoloda I iz 1699. g. bila ponovo uspostavljena. U carskoj…
-
SOMBOR NA TALASIMA RANOG RADIO-BEOGRADA
Radio Beograd je svoj eksperimentalni program počeo da emituje 1924. godine, a od 24. marta 1929. g. otpočeo je redovan program radija, čiji se studio, sve do 1941. godine, nalazio u zgradi Srpske kraljevske akademije u Knez-Mihailovoj ulici u Beogradu. Prvi zabeležen neposredan susret Somboraca sa Radio-Beogradom dogodio se u leto 1929. godine, svega par meseci nakon početka emitovanja redovnog programa, kada je inače vrsni gajdaš Sima Stojkov (rođeni deda poznatog somborskog slikara Save Stojkova) uživo nastupio i svirao u programu Radio-Beograda. Sombor je pre 83 godine, 7. i 8. marta 1936, imao i svoj dan na Radio Beogradu. „Somborski dan“ započeo je na talasima ovog radija u subotu uveče,…
