• DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KAKVE SU BILE PREČANKE PO PESMI IZ 18. VEKA

    Saučvana je u srpskoj građanskoj poeziji 18. veka jedna izrazito zanimljiva pesma, pisana na čistom narodnom jeziku, u kojoj se slavi lepota aradskih žena, nasuprot ružnom Aradu, te se Arađanke  porede sa prepoznatljivim osobinama ostalih žena i devojaka (ponegde i šaljivo izrečenim), na širokom području od Komorana, Ostrogona, Sentandreje i Pešte na severu, do Zemuna i Beograda na jugu, i od Osijeka i Vukovara na zapadu do Arada i Temišvara na istoku, odnosno na celokupnom prostoru na kome su živeli prečanski Srbi u Ugarskoj tog vremena. Osim ostalog, u pesmi su pomenute i Somborkinje (kako se do početka 20. veka govorilo za Somborke). Sudeći po tom da se ne pominje…

  • Književnost

    PRVA LAZINA PESMA NAPISANA U SOMBORU

    Kada je u leto 1859. godine, kao tek svršeni đak peštanske gimnazije, boravio u Somboru kod svojih bliskih rođaka, braće Nike i Đoke Mihajlovića, 18-togodišnji Laza Kostić napisao је jednu od svojih prvih ljubavnih pesama “Sve što mi je rekla”. Ova pesma je naredne godine objavljena u 100. broju najstarijeg srpskog književnog časopisa “Srbskij letopis” (današnji Letopis Мatice srpske), uz još nekoliko njegovih ranih pesama. Kostić je u Letopisu već prethodne godine objavio svoje prve pesme i prevode, u vreme kada je urednik ovog časopisa bio nekadašnji njegov omiljen profesor novosadske gimnazije Jovan Đorđević, ranije somborski županijski sudski pisar i osnivač Društva srpskog pozorišta u Somboru, a potom Srpskog narodnog…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “U SOMBORU JE UMRLA MAJKA DAFINA”

    Jednu od najlepših pesama o starom Somboru napisao je danas već skoro zaboravljen pesnik građanske Vojvodine Žarko Vasiljević (Bela Crkva, 1892 – Novi Sad, 1946). Pesmu “U Somboru je umrla majka Dafina” napisao je 1937. godine. U SOMBORU JE UMRLA MAJKA DAFINA Kokoške i stare žene nakrive glave i slušaju kako zvone zvona, i kažu: to je sigurno za pokoj duše dobre majka-Dafine. Pa onda se koke popnu na dudove i mole: na drugom svetu, Gospode, podari dobroj majka-Dafini, baki i domaćici, bele koke, da joj nose jaja, podari joj petla pevača, da je budi i probudi o strašnom sudu, – bila je dobra duša i uzdisala je kad god…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    PROMOCIJA KNJIGE “SOMBOR 1918” U NOVOM SADU

    Na sam dan stogodišnjice ulaska Srpske vojske u Sombor, u Arhivu Vojvodine u Novom Sadu promovisana je knjiga SOMBOR 1918 – OSTVARENA NADA I NEUSKRAĆENA PRAVA prof. dr Saše Markovića. O knjizi su govorili dr Nebojša Kuzmanović, direktor Arhiva Vojvodine, prof. dr Dejan Mikavica, recenzent knjige, Milan Stepanović, urednik i izdavač, i prof. dr Saša Marković, autor knjige. Knjigu “Sombor 1918” objavili su Udruženje građana “Norma” Sombor, Gradska biblioteka “Karlo Bijelicki” Sombor i Pedagoški fakultet u Somboru. Knjiga je premijerno promovisana u Velikoj sali zdanja Županije u Somboru, 8. novembra 2018. godine. Njena somborska i novosadska promocija deo su serije kutlurnih događanja povodom obeležavanja stogodišnjice prisajedinjenja Vojvodine Srbiji.    …

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    PROMOCIJA KNJIGE “SOMBOR 1918”

    U Velikoj Sali zdanja Županije, u organizaciji Skupštine grada, udruženja građana „Norma“, Gradske biblioteke „Karlo Bijelicki“ i Pedagoškog fakulteta u Somboru održana je, u četvrtak, 8. novembra, promocija knjige „Sombor 1918 – ostvarena nada i neuskraćena prava“ istoričara prof. dr Saše Markovića. Uvodnu reč izrekla je gradonačelnica Sombora Dušanka Golubović, koja je pozdravila zajednički projekat tri somborska izdavača, posvećen 100-godišnjici prisajedinjenja Sombora i Vojvodine Srbiji, istakavši vrednost i značaj proučavanja prošlosti grada i njegove istorijske baštine koji su, ujedno, i putokaz budućnosti. U ime izdavača prisutne je pozdravila Nataša Turkić, direktorica Gradske biblioteke „Karlo Bijelicki“, a zatim su o knjizi prof. Markovića, uz autora, govorili i njeni recenzenti prof. dr…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVU SRPSKU LOGIKU NAPISAO JE SOMBORAC

    Prvu logiku na srpskom jeziku napisao je obrazovani Somborac Nikolaj Šimić. Bio je sin somborskog trgovca platnom Mihaila, a rođen je u Somboru 1766. godine. Nakon završene slavenoserbske osnovne škole pohađao je ovdašnju Gramatikalnu školu, a završio je i učiteljski tečaj u Mrazovićevoj Normi. Gimnaziju je završio u Segedinu, a tečajeve filozofije (logike i fizike), prava i advokatski ispit pohađao je i položio u Pešti. Neko vreme, nakon završetka školovanja (oko 1792), radio je kao kancelista u somborskom Magistratu, a poslednjih  godina 18. veka, u vreme ratova sa Napoleonom, kao ubeđen rusofil stupio je u rusku vojsku i dobio oficirski čin (Nikola Vukićević piše kako Šimić po svršetku pravničkih nauka…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    PROMOCIJA KNJIGE “PLEMIĆKE PORODICE U SOMBORU DO KRAJA XVIII VEKA”

    U prepunoj Velikoj sali zdanja Županije u Somboru, u utorak, 30. oktobra, predstavljena je nova knjiga Milana Stepanovića „Plemićke porodice u Somboru do kraja XVIII veka“, koju su pre nekoliko dana objavili somborski izdavači Gradska biblioteka „Karlo Bijelicki“ i UG „Norma“. Prisutne su pozdravili dr Zoran Parčetić, predsednik Skupštine grada Sombora, Nataša Turkić, direktorica Gradske biblioteke i Aleksandra Medurić Kalčan, potpredsednica UG „Bunjevačko kolo“, koje je, sa izdavačima, bilo jedan od organizatora promocije Stepanovićeve knjige. O knjizi je govorio istoričar prof. dr Saša Marković, koji je naglasio značaj upotrebe istorijskih izvornika (arhivskih dokumenata i literature), upravo na način kako je to urađeno u knjizi o somborskim plemićkim porodicama, za koju…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA SRPSKA MATEMATIKA NASTALA JE U SOMBORU

    Prvi srpski matematički priručnik „Novaja serbskaja aritmetika ili prostoje nastavlenije k hesapu“ štampan je pre 252 godine u Veneciji, a nastao je u Somboru, iz pera ovdašnjeg gradskog senatora Vasilija Damjanovića. Damjanović je rođen 1735. g. u Somboru, kao sin ovdašnjeg graničarskog potkapetana Jovana Damjanovića i potomak stare trgovačke porodice, čiji je predak Mitar Damjanović, kao somborski stočni trgovac, zabeležen još u vreme turske uprave, 1683. godine. Damjanovićev otac Jovan bio je do 1745. g. komandant somborske pešadije, zatim knez (birov ili sudija) u vreme borbe za elibertaciju grada. Posle proglašenja Sombora za slobodan i kraljevski grad izabran je 1749. g. za člana Unutrašnjeg senata, a 1751. g. za prvog…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    PRVA LAZINA PESMA O LENKI

    Samo istinski zaljubljenici u poeziju Laze Kostića znaju da je njegova poslednja i najznačajnija pesma „Santa Maria della Salute“ imala svoju poetsku predistoriju, nastalu punih 17 godine pre njegove velike „labudove pesme“. Kada se u proleće 1891. godine, posle sedam godina boravka na Cetinju, vratio u Bačku, Kostić je bio beskućnik i, kako piše prijatelju Jovanu Boškoviću, imao je nameru da se nastani u Beogradu ili Parizu. To leto (jul i avgust) proveo je na imanju svog prijatelja Lazara Dunđerskog u Čebu (danas Čelarevu), gde je upoznao njegovu 21-godišnju kćer Jelenu-Lenku. Od velikih planova o prelasku u Beograd ili Pariz nije bilo ništa i Laza Kostić, u mladosti kritičar i…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KAVALJER U VLADIČANSKOJ ODEŽDI

    Galantnu epizodu o kavaljerstvu nekadašnjeg budimskog vladike Lukijana Bogdanovića (1867-1913), kasnije tragično stradalog (ili ubijenog) poslednjeg patrijarha Karlovačke patrijašije, ispričao je književnik Veljko Petrović, a decenijama kasnije objavio je u svojoj knjizi Borislav Mihajlović Mihiz: …Pročulo se u Pešti, med mađarskim ženskim svetom, da je racki biskup, episkop budimske eparhije Lukijan Bogdanović, zdravo lep gospodin i čuveni pevač. Prva glumica Hungarije, peštanska primadona, ustane jedne nedelјe neuobičajeno rano – glumice kad nemaju probu obično prespavaju podne – opravi se i pređe preko u Budim da ga vidi i čuje. Odstajala je dugu šizmatičku misu, gledala nenaviknutim katoličkim očima kako vladika blagosilјa crkvu i vernike dikirijama i trikirijama, krstila se sa…