• DAMARI RAVNICE,  Književnost

    PRVU SRPSKU PROTESTNU POLITIČKU PESMU NAPISAO JE LAZA KOSTIĆ

    Mada je Jovan Jovanović Zmaj još 1864. g. napisao satiričnu političku pesmu “Jututunska juhahaha”, prvu srpsku protestnu političku pesmu napisao je 1874. g. Laza Kostić i nazvao je “Don Kihotu”. Pesma predstavlja jedan skoro ispovedni politički dijalog sa Don Kihotom (verovatno personifikacijom samog Kostića), autora Migela de Servantesa Savedre (u fusnoti pesme Laza Kostić pojašnjava izraz “Savedrina” kao ime autora “Don Kihota”). Pesma je prvi put objavljena u časopisu “Javor” br. 21, od 20. jula 1874. godine, a iste godine našla se i u drugoj knjizi Kostićevih sabranih pesama, objavljenoj u Novom Sadu. DON KIHOTU Kad zarede nove bede, kad se smrknu beli dani, kad potamne i poblede zraci nadom…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    JEDAN OD PREPISA “DUŠANOVOG ZAKONIKA” ČUVAN JE U STANIŠIĆU I SOMBORU

    Jedan od 25 istoriji poznatih sačuvanih rukopisnih prepisa Zakonika srpskog cara Stefana Dušana (iz 1349. godine), koji su nastali u periodu između 14. i 18. veka,  nalazio se pokolenjima u stanišićkoj (kasnije somborskoj) srpskoj svešteničkoj porodici Borđoški. Porodica Borđoški je, do preseljenja u Stanišić 1763. godine, živela u selu Dautovu, severno od Sombora, gde je zabeležena u svim popisima i arhivskim izvornicima od 1715. do 1763. godine. Ranijim poreklom živela je, kako joj i prezime govori, na pustari Borđoš, koja se nalazila kraj reke Tise, u blizini današnjeg Čuruga, u jugoistočnoj Bačkoj. Prema porodičnom predanju, rukopis Dušanovog zakonika preci Borđoških preneli su na ove prostore prilikom seobe iz Stare Srbije…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “TAD MOJA VILA PREDA ME GRANU…” (IZLOŽBA)

    Za sve prijatelje koji nisu u prilici da posete izložbu “TAD MOJA VILA PREDA ME GRANU…”, čiji je autor potpisnik ovog priloga, a koja je posvećena 110. godišnjici pesme “SANTA MARIA DELLA SALUTE” Laze Kostića, postavljamo ovu izložbu na sajt “Ravnoplov”. U organizaciji Gradske biblioteke “Karlo Bijelicki” Sombor i Udruženja građana “Norma” Sombor, a pod pokroviteljstvom Grada Sombora,  izložba je otvorena od 16. februara do 18. marta 2019. godine, u sali Dečjeg odeljenja Gradske biblioteka u Somboru. Radi lakše čitljivosti, u prilogu je, pored broja i naziva svakog od 14 panoa, dat i celokupan tekst sa panoa koji sledi. PANO 1 – NASLOVNI PANO: 110 godišnjica najlepše pesme srpske ljubavne…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “CRUCIS AMORE” – PRVA PRIPOVETKA VELJKA PETROVIĆA

    Prva pripovetka mladog somborskog, vojvođanskog i srpskog književnika Veljka Petrovića (1884-1967) “Crucis amore” (“Krst ljubavi”) nastala je 1905. godine i najavila je rađanje vrsnog pripovedača srpske književnosti. Mladi pisac u svom pripovedačkom prvencu priča o baki Mandi Matarić sa salaša Gradine kraj Sombora, čija je jedina unučica Klara, koju je ona othranila od prvog guka detinjeg do polaska u školu, kao dete bez roditelja primljena u školu ženskog katoličkog manastira u Somboru (tzv. “Apacija”). Njihov prvi susret, nakon mesec dana, prilikom bakine posete manastiru, tragično nagoveštava neumitnost Klarinog odnarođivanja, kada preplašena staje pred baku i zagušena nenadanom srećom bakinog prisustva, ali i strahom od prisutne kaluđerice, pozdravlja baku na mađarskom…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “BUNJEVKA” – ZABORAVLJENA SRPSKA NOVELA

    „Bunjevka“ je jedna od prvih i najboljih novela ranog srpskog romantizma. Napisao je Timotije Bogoboj Atanacković, književnik iz Baje, koji je i utemeljitelj ovog žanra među srpskim pripovedačima. Rođen 1826. g. u Baji, Atanacković se školovao u rodnom gradu, a zatim u Pešti i Beču. Kao mladić bio je oduševljeni učesnik Srpskog pokreta 1848. godine, u kome je, na početku, imao i vidnu ulogu, ali u strahu od sudskog progona mađarskih vlasti uskoro je otišao u Beč, zatim i u Pariz, odakle se vraća u Novi Sad, po završetku revolucije i uspostavljanju Vojvodstva srpskog. Pripadao je krugu mladih srpskih književnika, pobornika Vukove reforme, a vezivalo ga je blisko prijateljstvo sa…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “KAD SELJAK UMIRE” (Veljko Petrović)

    KAD SELJAK UMIRE – Kako si žut, kao smilje, deda, a čelo ti hladno kô od leda. Srce ti bije tako polagano. …Umrećeš, deko. – Vidim, hoću ‘râno. Pa kaži neka dođe bráta, da mi sanduk meri, jedva od po hvata. Hja, šta ćeš, ‘râno, godine, kopanje, pa čoveka smanje… A jedno neka popi ode. …O, bože, zvone l’ to? Daj mi čašu vode. – U varoši zvoni. Evo, dedo, čaša. – Jeste, jeste, čujem, to su zvona naša. …Davno sam ih slušô sa naših salaša… – Otkud baš sad, deda? – To se reći ne da. Ti si mlada, sinko, al’ ćeš i ti znati. Daće bog, pa ćeš…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KAKO JE LAZA KOSTIĆ UDAVAO LENKU ZA NIKOLU TESLU

    U Lazi Kostiću, slavnom pesniku u kome se razbuktala okasnela i zabranjena ljubav ka tridesetak godina mlađoj, lepoj i obrazovanoj Lenki Dunđerski, kćeri njegovog najboljeg prijatelja i dobročinitelja,  dugo je plamtela bitka između razuma i osećanja, kasnije tako maestralno opisana u stihovima pesme „Santa Maria della Salute“. U želji da Lenku izgna iz svojih misli i snova, u leto 1895. godine, najmlađu kćer Lazara Dunđerskog preporučio za suprugu svetski poznatom srpskom naučniku Nikoli Tesli, koji je živeo u SAD. Tako bi Lenka, po Lazinom planu, bila udata za jednako dostojnog i umnog čoveka, a bila bi daleko od njegovih očiju, preko okeana. Sasvim je moguće da je to učinio na…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    U ORBITI DRAŠKA REĐEPA

    Moj zapis o čoveku s kojim sam godinama bio blizak prijatelj saradnik, juče preminulom srpskom i vojvođanskom književniku, univerzitetskom profesoru, filmskom radniku, književnom i likovnom kritičaru, a pre svega retkom eruditi i sjajnom poznavaocu “Vojvodine stare” (samo o toj temi napisao je 40 knjiga), prof. dr DRAŠKU REĐEPU (1935-2019), koji je objavljen u knjizi “Klan i banda od jednog člana – 153 varijacije na temu: Draško Ređep” (Prometej, Novi Sad, 2008, str. 356-361). Čovek, taj ludi svet, ta jadna mrva, obično sebe drži za celinu; a ja sam deo dêla što beše sve isprva, čestica mraka što iznedri svetlinu… (Mefistofeles u „Faustu“ J. V. Getea) Upoznao sam ga tri puta.…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI SOMBORSKI BUNJEVAČKO-ŠOKAČKI KALENDAR IZ 1882.

    Tradicija izdavanja kalendara javlja se u Južnih Slovena još u 17. i 18. veku, kada su počeli da izlaze prvi kalendari na hrvatskom i srpskom jeziku (prvi srpski kalendar štampao je Zaharije Orfelin, u Beču, 1783. godine). U 19. veku, ugledajući se na kalendar „Danica“ Vuka Karadžića, koji je počeo da izlazi 1826. godine, javlja se čitav niz kalendara koje su objavljivali knjižari i izdavači, kao i razne kulturne i verske ustanove u Srba i Hrvata. Uz kalendarski deo (sa označenim crkvenim praznicima), po pravilu su išli i prilozi u kojima je, osim korisnih saveta i pouka za domaćinstvo, trgovinu i zemljodelstvo, negovana i lepa književnost. Zbog toga su kalendari…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SRPSKA “MARSELJEZA” IZ PERA LAZE KOSTIĆA

    Čuvene stihove i jednako poznatu muziku francuske budnice, a kasnije i himne, nazvane “Marseljeza” napisao je Klod Žozef Ruže d’ Lil (1760-1836). Pesma je nastala u Strazburu, u noći između 25. i 26. aprila 1792. godine, nakon što je Austrija objavila rat Francuskoj. Prvi naziv pesme bio je “Ratna pesma vojske na Rajni”. Kada je tri meseca kasnije republikanska vojska iz Marselja umarširala u Pariz, pevajući ovu pesmu, ona je po njima nazvana “Marseljezom”, a za francusku nacionalnu himnu proglašana je na šestu godišnjicu pada Bastilje, 14. jula 1795. godine. Mladi srpski pesnik Laza Kostić (1841-1910), prvi je “Marseljezu” preveo na srpski jezik, u 29. godini svog života. Njegov prevod…