• DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SVE DOBRE STVARI SU IZ SOMBORA – REKAO JE IVO ANDRIĆ

    Krajem 1960. godine, nepunu godinu pre nego što će dobiti najviše svetsko priznanje za književnost, poznati jugoslovenski književnik Ivo Andrić (1892-1975) zamolio je svog bliskog novodsadskog prijatelja Mladena Leskovca (1904-1990), nekadašnjeg đaka i nastavnika somborske gimnazije, kasnije poznatog istoričara književnosti i prevodioca, da pokuša da mu negde iz Vojvodine nabavi jedan dobar pisaći sto, odnosno starinski pult za pisanje, za njegovu radnu sobu. Leskovac je pozvao svoje somborske prijatelje i brzo je u Somboru pronađen prigodan “šrajbtiš”, koji je po lepoti, veličini i kvalitetu izrade ispunjavao očekivanja slavnog književnika. U svom pismu Mladenu Leskovcu, od 29. januara 1961. godine, Ivo Andrić piše: “Upravo sam se spremao da Vam pišem povodom…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NUŠIĆ U SOMBORU

    U somborskom pozorištu, osnovanom 1882. godine, gostovao je, polovinom februara 1904. godine, Branislav Nušić, i tu je, svečano, uveden u dužnost upravnika Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Inače, novosadsko pozorište godišnje je, najmanje tokom šest nedelja u sezoni, boravilo u Somboru, gde je davalo predstave na srpskom jeziku (Sombor je bio drugo sedište ovog jedinog prečanskog profesionalnog srpskog pozorišta). O ovoj poseti liberalni novosadski „Branik“ pisao je: „U ponedeljak 1/14 februara 1904. godine opazilo se pred podne ispred srpskog pravoslavnog opštinskog doma u Somboru neko življe kretanje. Članovi Narodnog pozorišta, muški i ženski , u gomilama po ulicu šetaju, odbornici Pozorišnog mesnog odbora, iako na žalost naretko posejani –…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE MLADI VELJKO PETROVIĆ PREBEGAO U SRBIJU

    Znamenit srpski pesnik i pripovedač Veljko Petrović (1884-1967), rođeni Somborac, prešao je 1911. godine, kao 27-godišnji mladić, iz Austro-Ugarske u Srbiju. Privučen pohvalama svojoj rodoljubivoj poeziji iz pera „gromovnika“ srpske književne kritike Jovan Skerlića, Veljko Petrović se u Beograd doselio (tačnije prebegao) pred početak balkanskih ratova, iz kojih je slao redovne izveštaje za liberalni novosadski „Branik“. U vreme Prvog svetskog rata Veljko Petrović se povlačio sa srpskom vojskom preko Albanije, posle čega je bio imenovan za delegata srpske kraljevske vlade u Ženevi. Iz pera Borislava Mihajlovića Mihiza, a po neposrednom pričanju samog Veljka Petrovića, zabeležena je zanimljiva i šarmantna priča o njegovom prebegu u Srbiju: “Objavio mladi Veljko Petrović knjigu…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “NEVOLJA” NEPOZNATOG BAČKOG BOEMA S POČETKA 19. VEKA

    U svojoj “Antologiji starije srpske poezije” (Matica srpska, Novi Sad, 1964) Mladen Leskovac je, osim ostalog, objavio i pesmu “Nevolja” nepoznatog, odnosno nepotpisanog srpskog pesnika, po rukopisu nastalom najkasnije 1822. godine. Pesma ili mirna jadikovka, skoro socijalne tematike i pomalo podrugljiva, nastala je, sudeći po jeziku i poreklu zapisa, na prostoru današnje Bačke, a ispevana je na čistom narodnom jeziku i bez rimovanja. Njen autor, očito jedna vrsta boema s društvenih margina, žali se na svoj status, ali bez samosažaljenja i kukanja nad sudbinom, vremenom i ljudima, štaviše s notom duhovitosti konstatuje i nabraja nevolje koje ga prate. Pesma je dragocena i kao svedočanstvo o tadašnjem srpskom narodnom govoru u…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI SRPSKI POPULARNI ZDRAVSTVENI PRIRUČNIK NASTAO JE U SOMBORU

    U Somboru je, početkom tridesetih godina 19. veka, nastao prvi srpski lekarski priručnik, iz pera  somborskog fizikusa (lekara) Konstantina Peičića (Borovo, 1802 – Budimpešta 1882). Peičić se školovao u Vinkovcima, Karlovcima, Požunu i Pešti, gde je 1830. g. promovisan u doktora medicine. Peičić je odbio je predlog Vuka Karadžića da pređe u Srbiju za ličnog lekara knjaza Miloša, pravdajući se strahom od samovolje srpskog vladara. Kratko je radio u Sremskoj Mitrovici, da bi 1831. godine, na preporuku Platona Atanackovića, nekadašnjeg somborskog sveštenika i profesora somborske Srpske preparandije, prešao u Sombor. Ovde se 1840. g. oženio Anom, ćerkom ovdašnjeg senatora Jakova Laloševića i sestrom budućeg somborskog gradonačelnika Stevana Laloševića. U svojoj…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SVETSKI PUTNIK IZ SOMBORA (KAROLJ VERTEŠI)

    Poznati mađarski putopisac i novinar Karolj Verteši (Vértesi Károly, ) (rođenjem Karlo Virter) rodio se u Somboru 1843. godine, u nemačkoj porodici, kao sin Franca Virtera, velikog beležnika somborskog Magistrata. Ovde je završio osnovnu školu i niže razrede realke, a potom je pohađao gimnazije u Baji i Pečuju, kao i teološke studije u Kaloči. Prava je studirao u Pešti, a nakon odbranjene doktorske disertacije vratio se 1871. g. u rodni Sombor gde je dobio status počasnog županijskog notara i gradskog advokata. Deset godina Karlo Virter je bio sekretar (pravnik) Somborske štedionice, a kasnije i član njenog Upravnog odbora. Godine 1885. porodično prezime Virter promenio je u Verteši. Bio je 1893. g.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    SOMBORAC GEZA BARCI – ČUVENI LINGVISTA I REFORMATOR MAĐARSKOG JEZIKA

    Geza Barci (Bárczi Géza) rođen je u Somboru 1894. godine, a u rodnom gradu završio je osnovnu (Centralnu) školu i gimnaziju, u kojoj je maturirao 1911. godine. Još kao đak somborske gimnazije Geza Barci počeo je da uči nemački i turski jezik, kao i esperanto. Studirao je u Budimpešti mađarski, latinski i grčki jezik. Godine 1914. studije je, kao stipendista, nastavio u Francuskoj gde ga je zatekao početak prvog svetskog rata, posle čega je bio interniran, ali je nastavio da uči francuski i španski jezik. Kasnije je, na intervenciju Crvenog krsta, prebačen u Švajcarsku, a tek nakon povratka u Mađarsku 1920. g. dobio je zvanje profesora mađarskog i francuskog jezika.…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KOSOVO (LAZA KOSTIĆ)

    Još kao peštanski student prava mladi Laza Kostić 1865. g. piše i objavljuje, istovremeno u Letopisu Matice srpske (tada Srbski Letopis), ali i u zasebnom izdanju, poemu „Beseda – Alegorijska drama bez dijaloga od Laze Kostića“ (Novi Sad, 1865, str. 16). Poema „Beseda“ sadrži četiri pesme, pa iza uvodnog „Prikazivanja“ slede: „Slava“, „Kosovo“, „Žrtva Šejtanu“ i „Kletvin blagoslov“. Pesmu „Kosovo“ čine tri celine – „Naricanje“, „Kosovka devojka“ i „Zdravica“. U romantičarskom nacionalnom zanosu, mladi Laza Kostić nagoveštava svoju ideju o narodnoj poeziji kao osnovi srpske poezije i estetike, što će kasnije znatno šire iskazati u estetskoj studiji „Osnove lepote u svetu“ (1880). I danas, nakon jednog i po veka, zanimljiv…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORAC – PRVI PREVODILAC DEFOOVOG „ROBINZONA KRUSA“ NA SRPSKI JEZIK (1799)

    Nikolaj Lazarević je rođen oko 1760. godine. Nema podataka o mestu njegova rođenja, ali je izvesno da nije rođen u Somboru, gde se u crkvenim matrikulama prezime Lazarević javlja tek u poslednjoj deceniji 18. veka. U prvim godinama postojanja Mrazovićeve somborske škole Norma, Nikolaj Lazarević je pohađao učiteljski tečaj, nakon čega je 1783. g. radio kao učitelj u Futogu. Od 1784. do 1786. g. bio je predavač nemačkog i srpskog jezika u somborskoj Normi i saradnik Avrama Mrazovića, koji ga je u proleće 1786. g. branio od napada somborskog gradskog školskog nadzornika i narodnog tribuna (predsednika opštestva) Nikole Mihajlovića, da bi se, nedugo potom, i sam žalio gradskom Magistratu kako…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SOMBORSKA RAVIJOJLA – PRVA SOMBORSKA SRPSKA PESNIKINJA

    Sofija Stefanović, pesnikinja i učiteljica, kćer somborskog sveštenika i spisatelja Đorđa Stefanovića Kojanovog i Ljubice devojaštvom Stojačković, rođena je 1851. u Somboru. Osnovno obrazovanje stekla je u „Zavedeniju za vaspitanje i izobraženje srbskih kćeri“ u Somboru, kojim je upravljala Ana, supruga Isidora Nikolića-Srbogradskog, velikog župana i spisatelja. Tokom 1867. polagala je privatno propisane ispite u somborskoj Učiteljskoj školi. Udala se uskoro za učitelja Vasilija Lucića i od 1870. počela je da radi kao učiteljica u Kaću, gde je i umrla 1895. od sušice. Poeziju je počela da piše još kao dvanaestogodišnja devojčica, nesumnjivo pod uticajem oca, bliskog Vukovog saradnika i starijeg brata Vladisava, talentovanog pesnika koji nikada nije dospeo do objavljivanja…