• DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “BUNJEVKA” – ZABORAVLJENA SRPSKA NOVELA

    „Bunjevka“ je jedna od prvih i najboljih novela ranog srpskog romantizma. Napisao je Timotije Bogoboj Atanacković, književnik iz Baje, koji je i utemeljitelj ovog žanra među srpskim pripovedačima. Rođen 1826. g. u Baji, Atanacković se školovao u rodnom gradu, a zatim u Pešti i Beču. Kao mladić bio je oduševljeni učesnik Srpskog pokreta 1848. godine, u kome je, na početku, imao i vidnu ulogu, ali u strahu od sudskog progona mađarskih vlasti uskoro je otišao u Beč, zatim i u Pariz, odakle se vraća u Novi Sad, po završetku revolucije i uspostavljanju Vojvodstva srpskog. Pripadao je krugu mladih srpskih književnika, pobornika Vukove reforme, a vezivalo ga je blisko prijateljstvo sa…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “KAD SELJAK UMIRE” (Veljko Petrović)

    KAD SELJAK UMIRE – Kako si žut, kao smilje, deda, a čelo ti hladno kô od leda. Srce ti bije tako polagano. …Umrećeš, deko. – Vidim, hoću ‘râno. Pa kaži neka dođe bráta, da mi sanduk meri, jedva od po hvata. Hja, šta ćeš, ‘râno, godine, kopanje, pa čoveka smanje… A jedno neka popi ode. …O, bože, zvone l’ to? Daj mi čašu vode. – U varoši zvoni. Evo, dedo, čaša. – Jeste, jeste, čujem, to su zvona naša. …Davno sam ih slušô sa naših salaša… – Otkud baš sad, deda? – To se reći ne da. Ti si mlada, sinko, al’ ćeš i ti znati. Daće bog, pa ćeš…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KAKO JE LAZA KOSTIĆ UDAVAO LENKU ZA NIKOLU TESLU

    U Lazi Kostiću, slavnom pesniku u kome se razbuktala okasnela i zabranjena ljubav ka tridesetak godina mlađoj, lepoj i obrazovanoj Lenki Dunđerski, kćeri njegovog najboljeg prijatelja i dobročinitelja,  dugo je plamtela bitka između razuma i osećanja, kasnije tako maestralno opisana u stihovima pesme „Santa Maria della Salute“. U želji da Lenku izgna iz svojih misli i snova, u leto 1895. godine, najmlađu kćer Lazara Dunđerskog preporučio za suprugu svetski poznatom srpskom naučniku Nikoli Tesli, koji je živeo u SAD. Tako bi Lenka, po Lazinom planu, bila udata za jednako dostojnog i umnog čoveka, a bila bi daleko od njegovih očiju, preko okeana. Sasvim je moguće da je to učinio na…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    U ORBITI DRAŠKA REĐEPA

    Moj zapis o čoveku s kojim sam godinama bio blizak prijatelj saradnik, juče preminulom srpskom i vojvođanskom književniku, univerzitetskom profesoru, filmskom radniku, književnom i likovnom kritičaru, a pre svega retkom eruditi i sjajnom poznavaocu “Vojvodine stare” (samo o toj temi napisao je 40 knjiga), prof. dr DRAŠKU REĐEPU (1935-2019), koji je objavljen u knjizi “Klan i banda od jednog člana – 153 varijacije na temu: Draško Ređep” (Prometej, Novi Sad, 2008, str. 356-361). Čovek, taj ludi svet, ta jadna mrva, obično sebe drži za celinu; a ja sam deo dêla što beše sve isprva, čestica mraka što iznedri svetlinu… (Mefistofeles u „Faustu“ J. V. Getea) Upoznao sam ga tri puta.…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI SOMBORSKI BUNJEVAČKO-ŠOKAČKI KALENDAR IZ 1882.

    Tradicija izdavanja kalendara javlja se u Južnih Slovena još u 17. i 18. veku, kada su počeli da izlaze prvi kalendari na hrvatskom i srpskom jeziku (prvi srpski kalendar štampao je Zaharije Orfelin, u Beču, 1783. godine). U 19. veku, ugledajući se na kalendar „Danica“ Vuka Karadžića, koji je počeo da izlazi 1826. godine, javlja se čitav niz kalendara koje su objavljivali knjižari i izdavači, kao i razne kulturne i verske ustanove u Srba i Hrvata. Uz kalendarski deo (sa označenim crkvenim praznicima), po pravilu su išli i prilozi u kojima je, osim korisnih saveta i pouka za domaćinstvo, trgovinu i zemljodelstvo, negovana i lepa književnost. Zbog toga su kalendari…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    SRPSKA “MARSELJEZA” IZ PERA LAZE KOSTIĆA

    Čuvene stihove i jednako poznatu muziku francuske budnice, a kasnije i himne, nazvane “Marseljeza” napisao je Klod Žozef Ruže d’ Lil (1760-1836). Pesma je nastala u Strazburu, u noći između 25. i 26. aprila 1792. godine, nakon što je Austrija objavila rat Francuskoj. Prvi naziv pesme bio je “Ratna pesma vojske na Rajni”. Kada je tri meseca kasnije republikanska vojska iz Marselja umarširala u Pariz, pevajući ovu pesmu, ona je po njima nazvana “Marseljezom”, a za francusku nacionalnu himnu proglašana je na šestu godišnjicu pada Bastilje, 14. jula 1795. godine. Mladi srpski pesnik Laza Kostić (1841-1910), prvi je “Marseljezu” preveo na srpski jezik, u 29. godini svog života. Njegov prevod…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    SOMBORSKI SVEŠTENIK – PISAC PRVE SRPSKE KNJIGE O PČELARSTVU

    Somborski pravoslavni sveštenik i dugogodišnji katiheta somborske Preparandije Avram Maksimović rođen je u Somboru 1772. godine, kao sin Damjana i Jelene Maksimović. Osnovno obrazovanje i učiteljski tečaj završio je u Mrazovićevoj Normi, nakon čega je pohađao Bogosloviju u Karlovcima. Za đakona i učitelja u selu Sivcu postavljen je 1790. godine, a 1794. g. postao je parohijski sveštenik u selu Riđici kraj Sombora, gde se na imanju riđičkog vlastelinskog dobra porodice Kovač upoznao sa uzornim pčelarstvom, voćarstvom i vrtlarstvom. Od 1803. g. Avram Maksimović je postao paroh somborskog Svetođurđevskog hrama i ubrzo je u okolini Sombora, na osnovu iskustava stečenih na riđičkom vlastelinskom dobru, na 14 jutara zemlje načinio oglednu ekonomiju…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI,  SLAVNI SINOVI RAVNICE,  Znamenite ličnosti

    PRVI SOMBORSKI KNJIŽAR I IZDAVAČ

    Prvu somborsku knjižaru-papirnicu otvorio je, početkom šezdesetih godina 19. veka, somborski Jevrejin Šamuel Šen. Nedugo zatim javlja se i prvi klasični knjižar i izdavač Milivoj Karakašević (1852-1931), koji je, početkom avgusta 1877. godine, u kući Sime Bikara, na Svetođurđevskom trgu, otvorio najstariju somborsku srpsku knjižaru „Zlatno pismo“. Glavna težnja njenog osnivača, kako beleži novinski oglas objavljen u novosadskoj „Zastavi“ od 10/22. avgusta 1877. godine, bila je rasturivanje srpskih valjanih listova i koristnih knjiga. Karakašević je rođen u Molu, u nekadašnjoj graničarskoj plemićkoj porodici, a trgovački zanat izučio je, kao mladić, u Beloj Crkvi, u Banatu, te je kasnije radio u Bečkereku, Bečeju i Novom Sadu. U Sombor je došao sedeamdesetih…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVA SRPSKA BIBLIOTEKA OSNOVANA JE U SOMBORU

    Pre dve godine navršavilo se dva veka kako je u Somboru osnovana prva zvanična „Narodna srpska biblioteka“ ili „knjigohranilnica“, pri ovdašnjoj Srpskoj učiteljskoj školi – Preparandiji. Nije ovo najstarija srpska školska biblioteka – jedna manja je postojala pri Karlovačkoj gimnaziji još 1794. godine, a ni u Somboru ovo nije bila prva sistemski sređena biblioteka jer je takva postojala pri ovdašnjem franjevačkom samostanu, sve do njegovog ukidanja i raseljenja 1786/87. godine, sa fondom od 400 naslova. Ali preparandijska biblioteka bila je prva zvanična biblioteka u našem gradu (i na prostoru srpstva), osnovana potpisom vladara tada moćne Habzburške monarhije,cara Franca I. Nakon što je u jesen 1816. g. Srpska učiteljska škola (Preparandija)…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KAKVE SU BILE PREČANKE PO PESMI IZ 18. VEKA

    Saučvana je u srpskoj građanskoj poeziji 18. veka jedna izrazito zanimljiva pesma, pisana na čistom narodnom jeziku, koja, donekle šaljivo, opisuje osobine prečanskih žena i devojaka, na širokom području od Komorana, Ostrogona, Sentandreje i Pešte na severu, do Zemuna i Beograda na jugu, i od Osijeka i Vukovara na zapadu do Arada i Temišvara na istoku, odnosno na celokupnom prostoru na kome su živeli prečanski Srbi u Ugarskoj tog vremena. Osim ostalog, u pesmi su pomenute i Somborkinje (kako se do početka 20. veka govorilo za Somborke). Sudeći po tom da se ne pominje Novi Sad nego Varadin (Petrovaradinski šanac) i da se pominje Beograd, ali i gradovi na severu…