Prvi zabeležen primer humanitarnog okupljanja somborskih Srpkinja zabeležen je 1878. godine (o čemu članak donosi novosadska „Zastava“), kada je ovde formiran, kao privremeno telo, Gospođinski odbor, koji je prikupljao pomoć za stradalnike u Bosansko-hercegovačkom ustanku. U vreme buđenja nacionalne i društvene svesti među vojvođanskim Srpkinjama, na idejama evropskog ženskog pokreta, koji je bio poznat pod imenom „Žensko pitanje“, a koje su u vojvođanske i srpske gradove i varošice donosili mladi Srbi školovani u Evropi, žene iz sloja tek nastajuće građanske klase – učiteljice i nastavnice, supruge sveštenika, zemljoposednika, trgovaca, advokata, lekara, profesora, oficira i činovnika – sledeći primere svojih muževa ili očeva u organizovanju građanskih udruženja, počinju da se organizuju…
-
-
KAPELA SVETE TEREZIJE
Kapela Svete Terezije sagrađena je na samom početku 20. stoleća, 1901. godine na Malom katoličkom groblju u Somboru, koje je nastalo krajem 18. ili početkom 19. veka (ovo je najmlađe somborsko groblje koje je najranije zabeleženo 1806. godine a posvećeno je 1829. godine). Kapelu je, u neogotskom stilu, podigao opat Jene Sečenji, nadbiskupski kanonik i papski prelat, čija je ktitorska ploča sačuvana iznad južnih ulaznih vrata kapele. Sa prednje strane kapela ima dva uporedna polukružna stepeništa i terasu. Bogosluženja u njoj obavljaju se svake godine na Dušni dan (2. novembra), posle praznika Svisvetih. Ispred kapele se nalazi kameni krst, koji je 1828. g. podigao somborski plemić Marton Balon sa suprugom…
-
POZORIŠNI TRG (TRG REPUBLIKE) U SOMBORU
Pozorišni trg je nastao izgradnjom nekoliko jednospratnica koje su ga omeđile – hotela „Lovački rog“ sa zapadne, Fernbahove kuće sa severne i jednospratnice Lorenca Falcionea sa istočne strane (na trg je gledao i zapadni deo dugačke prizemne kuće „Elefant“, koja se nalazila na uglu istoimene ulice). Sa južne strane trga kasnije je (1912) podignuta dvospratna Vajdinger palata. Na trg su, sa njegove istočne strane, izlazile Školska i Elefant ulica (danas Laze Kostića i J. J. Zmaja), a sa severoistočne Zmijska ulica (ovako nazvana zbog krivudanja, danas Trg Koste Trifkovića), u kojoj se nalazilo pozorište. Južna, zapadna i severozapadna strana Pozorišnog trga bile su omeđene Vencem Eržebet (Petra Bojovića). Sve do…
-
SVETUSPENSKA KAPELA U SOMBORU
Pravoslavna kapela Uspenja Presvete Bogorodice podignuta je na somborskom Velikom pravoslavnom groblju, u stilu provincijskog baroka, sa elementima rokokoa, između 1786. i 1790. godine. Građena je istovremeno kad i nov hram crkve Svetog Jovana Preteče (Male pravoslavne crkve), te je zbog izgradnje ova dva hrama somborska Crkvena opština raspisala poseban prirez među vernicima. Crkveni zvonik završen je 1792. godine. Izgled Svetouspenske kapele sačuvan je na Gfelerovoj veduti Sombora iz 1818. godine. Unutrašnjost kapele je bila skromno uređena, a ikonostas su radili slikari-laici (gornji deo ikonostasa slikao je oko 1799. g. Mihailo Protić, a donji deo ikonostasa, sa carskim dverima, naslikao je, između 1827. i 1852. godine, Georgije Protić). Kapela je…
-
SPASONOSNO ZAJEDNIŠTVO
U vreme Mađarske revolucije 1848/49. godine, pet puta se u Somboru smenjivala mađarska i srpsko-austrijska vojno-civilna vlast. Bilo je teško obezbediti sigurnost građana, posebno u vremenima međuvlašća kada su u grad ulazile i nemilice ga pljačkale bande iz Stapara, Sivca i Brestovca. Somborske civilne vlasti, bez obzira koja ih je od suprotstavljenih ratnih i političkih struja sačinjavala (mađarsko-bunjevačka ili srpsko-nemačka), pokušavale su da zaštite sve stanovnike i njihovu imovinu, a najveća opasnost po očuvanje grada zapretila je početkom aprila 1849. godine, neposredno nakon povlačenja srpske vojske i približavanja trupa mađarskog generala Morica Percela. Nadirući prema Somboru, general Percel je poručio Somborcima da će, u znak odmazde zbog njihovog držanja u…
-
MART NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
U mesecu martu, čim malo otopli, odrasli muški ukućani su danima i nedeljama, jednobrazdnim i dvobrazdnim plugom, u koji su uprezani volovi (kasnije i konji), orali tek prosušenu zemlju, pripremajući je za prolećnu setvu. Oralo se i vlačilo uvek po lepom i suvom vremenu, jer bi oranje po kiši sabijalo zemlju koja nakon toga ne bi bila dovoljno sitna i šuplja za sejanje (ujedno se verovalo da, ukoliko se vlači po kiši, umesto žita rađa kukolj). Prva su u rano proleće sejana jara žita (ječam, zob i jara pšenica pomešana sa raži) kojima mraz ili sneg nisu mogli lako da naude, a zatim, kad još malo otopli, sejani su i…
-
KAPELA SNEŽNE GOSPE (JOZINA KAPELA) KRAJ ČIČOVA
Pored reke Mostonge, na uzvišici sa desne strane nekadašnjeg puta prema Sonti, u neposrednoj blizini somborskog salaškog naselja Čičovi, podignuta je, krajem 18. veka, rimokatolička kapela Blažene Gospe Marije Snežne, kao zavetna zadužbina somborskog senatora i gradonačelnika, bunjevačkog plemića Josipa Joze Markovića (1712-1789), te je u narodu prozvana i „Jozinom kapelom“. Predanje, koje je, verovatno, samo plod narodne mašte, govori o tome kako se Joza Marković, kada ga je zadesila snežna oluja, u kolima kojima se vozio ka Somboru, zavetovao da će, ako preživi mećavu, sazidati na tom mestu kapelu Snežne Gospe. Josip Marković bio je sin somborskog graničarskog poručnika Matije Markovića i mlađi brat poslednjeg kapetana somborskog graničarskog šanca…
-
SOMBORSKI ĐAK UČESNIK SARAJEVSKOG ATENTATA
Jedan od učesnika Sarajevskog atentata, 28. juna 1914. godine, bio je i Velimir Veljko Čubrilović, nekadašnji đak somborske Srpske učiteljske škole (Preparandije). Čubrilović je rođen 1886. g. u Bosanskoj Gradiški, a potekao je iz trgovačke srpske porodice naprednih pogleda (njegov otac Jovo bio je odlučan protivnik Austro-Ugarske, privrženik ideja Vase Pelagića i dobrovoljac u Srpsko-turskom ratu 1876). Posle osnovne škole završene u rodnom mestu, Veljko Čubirlović je pohađao Srpsku gimnaziju u Novom Sadu, a kada mu je otac preminuo, Čubirlović je, kako bi što pre zbrinuo mlađu braću i sestre, prešao iz novosadske gimnazije u somborsku Preparandiju. U Somboru se školovao četiri godine, a zvanje srpskog narodnog učitelja stekao je…
-
KAKO JE SOMBORSKI SLIKAR TUŽIO PREDSEDNIKA KRALJEVSKE VLADE
Znameniti somborski, vojvođanski, srpski i jugoslovenski slikar Milan Konjović (1898-1993) bio je drčan (kočoperan) čovek i nije prezao od sukobljavanja s ljudima, pa makar oni bili i najviši zvaničnici. Potomak stare i patricijske somborske porodice, sin imućnog advokata Davida Konjovića – srpskog poslanika u Ugarskom saboru, a unuk (po majci) Nikole Vukićevića – znamenitog srpskog pedagoga, spisatelja i duže od tri decenije upravnika somborske Srpske učiteljske škole (Preparandije), a osim toga i uspešan i ostvaren umetnik, Milan Konjović nije imao potrebu da se dodvorava državnim vlastima (mada je veoma dobro plivao kroz političke struje u najburnijim vremenima). Konjović je pristao da, povodom otkrivanja spomenika kralju Aleksandru Karađorđeviću u Somboru, priredi…
-
SOMBORSKI SLIKAR – TENISKI AS I UČESNIK DEJVIS KUPA (Ivan Radović)
IVAN RADOVIĆ, jedan od najznačajnijih srpskih slikara prve polovine 20. veka i državni prvak u tenisu, rođen je 21. juna 1894. g. u Vršcu, u svešteničkoj porodici. Nakon očeve smrti, s majkom se preselio u Sombor, u kome se obrazovao i gde je umetnički stasao. U Somboru je završio četiri razreda Državne gimnazije (1905/06-1908/09), a potom je pohađao i ovdašnju Srpsku učiteljsku školu (Preparandiju), u kojoj je otkrio svoje interesovanje za slikarstvo (u to vreme intenzivno se družio sa nešto mlađim Milanom Konjovićem, s kojim ga je vezivala strast prema slikarstvu). Maturirao je u somborskoj Preparandiji 1913. godine. Posle neuspelog pokušaja da pređe u Srbiju, Radović je, kao mlad učitelj,…
