Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

GAKOVO

Selo severno od Sombora, nastalo na delovima srednjovekovnih poseda Bodroške županije Paka i Sentlerinc, najranije je zapisano 1658. g. kada je postalo vlasništvo Salatanji Đerđa.

Početkom poslednje decenije 17. veka Gakovo je zabeleženo kao fiskalna (komorska) pustara, koja se 1702. g. nalazila na spisku pustara dodeljenih somborskim graničarima. Oni su pustaru Gakovo koristili do 1745. godine, kada je ponovo stekla status komorske.

Somborska vojnička pustara Gakovo na mapi A. Kaltšmita 1746. god.

Prema opisu pustare, koji je 1746. g. načinio komorski administrator Franc Redl, njeni godišnji prihodi procenjeni su na 454 forinte i 45 denara, a ukupna vrednost na 9.095 forinti. Ujedno, procenjeno je i da bi ovde moglo da bude naseljeno najmanje 65 porodica.

Opis pustare Gakovo iz 1746. god.

Kada je, početkom šezdesetih godina 18. veka, pustari Gakovo pripojena i susedna pustara Braćević, počelo je plansko naseljavanje nemačkog stanovništva. Između 1763. i 1767. g. u Gakovo je naseljeno oko 230 nemačkih (rimokatoličkih) porodica iz različitih krajeva Nemačke, Austrije, Mađarske, Moravske i Češke.

Atar Gakova i Braćevića na mapi iz sedamdesetih godina 18. veka
Gakovo na mapi s kraja 18. veka i pečat sela iz 1820. god.
Seoska (komorska) gostionica u Gakovu s kraja 18. veka

Prema podacima iz 1805. g. atar komorskog sela Gakova prostirao se na 7.810 starih jutara (staro jutro je imalo 2.000 kv. hvati).

Atar komorskog sela Gakova na mapi iz 1805. god.

Selo je 1791. g. imalo 1.296, a 1800. g. 1.432 žitelja. Gakovčani su već 1789. g. podigli veliku crkvu Sv. Martina (crkva je srušena oko 1970. godine), a 1805. g. i novu zgradu škole. Na popisu iz 1828. g. u selu su bila 282 domaćinstva, a 1859. g. 359 kuća, sa 2.155 duša. Svoj demografski vrhunac Gakovo dostiže 1910. g. kada ovde živi 2.770 stanovnika, mahom nemačke narodnosti.

Gakovo na mapi oko 1870. god.
Katolička crkva Sv. Martina u Gakovu između dva svetska rata, porušena oko 1970. god. 

Posle oslobođenja 1944. godine, većinsko nemačko stanovništvo logorisano je u samom selu, koje je postalo civilni logor i za druge pripadnike nemačke manjine iz okolnih mesta (od marta 1945. g. pa do početka 1948. godine, ovde je bilo zatvoreno oko 17.000 bačkih Nemaca, a na razne načine živote je izgubilo oko 8.000 ljudi).

Masovna grobnica kraj logora za nemačko stanovništvo u Gakovu, između 1945. i 1948. god.
Spomenik u obliku krsta kao simbol masovnog stradanja nemačkog stanovništva u logoru Gakovo
Natpis u podnožju krsta

U februaru 1948. g. u Gakovo je naseljeno oko 8.000 egejskih Makedonaca iz Grčke, od kojih se najveći deo do 1953. g. preselio u Makedoniju.

Kasnija doseljavanja stanovništva iz siromašnijih delova Bosne i Hrvatske (najviše iz okoline Mrkonjić Grada, Donje Pecke, Donjih Vrbljana i Benkovca) vezana su za rad ovdašnjeg poljoprivrednog dobra „Graničar“.

Gakovo danas
Pravoslavna crkva Sv. Ilije u Gakovu

Početkom ovog stoleća sagrađena je pravoslavna crkva Sv. Ilije u Gakovu.

Prema podacima popisa iz 2011. g. u selu je živelo 1.810 stanovnika.

 Milan Stepanović

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.