Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

KOLUT

Kolut spada u red najstarijih naselja u okolini Sombora, a nalazi se dvadesetak kilometara severozapadno od grada. U srednjem veku Kolut se nalazilo u Bodroškoj županiji, na obali Dunava (pre promene rečnog toka), a prvi zapis o naselju potiče iz 1261. godine, kada su zabeleženi plemići od Koluta.

Naselje je zapisano i u 14. (između 1305. i 1391), 15. (između 1416. i 1482. g. – kada je zapisano kao utvrđenje) i početkom 16. veka, kada su 1522. g. ovde zabeležena 23 mađarska domaćinstava. Neko vreme Kolut je bio u posedu plemićke porodice Cobor. Kolut je ucrtan severno od Bodroga na najstarijoj Lazarusovoj mapi Ugarske iz 1528. godine, a nalazi se i na mapi bačkih naselja iz 1685. godine.

Kolut (zaokružen) na Lazarusovoj mapi iz 1528. god.
Kolut (zaokružen) na mapi bačkih naselja 1685. god.

U vreme turske uprave Kolut se nalazio u somborskoj nahiji i imao je status varošice. Prema defteru iz 1553/54. g. ovde su bila 44 domaćinstava, a već 1570. g. Kolut je imao 103 domaćinstva (mahom šokačka i mađarska) i, uz Sombor, predstavljao je najveće od 108 naselja zapisanih u somborskoj nahiji. Iz neznanih razloga u naselju je početkom 17. veka znatno opao broj stanovnika.

U Kolutu se 1634. g. pominju franjevci lutalice, 1649. g. ovde je bilo svega 20 rimokatoličkih kuća, koje su 1650. g. plaćale Kaločkoj nadbiskupiji porez od 26 forinti, a 1653. g. u Kolutu je postojala rimokatolička crkva Sv. Ivana Krstitelja.

Posle odlaska Turaka Kolut je postao komorsko selo, kraj koga se u leto 1697. g. nalazio velik logor austrijske carske vojske predvođene Eugenom Savojskim, a iz tog vremena sačuvana je i prva skica sela. U Kolutu su se tada postojali poštanska stanica i vojni magacin.

Skica Koluta iz 1697. god.

Ovde je 1699. g. bilo 16 domaćinstava, 1715 – 10, 1720 – 11, 1725/26 – 21, a 1728 – 40, većinom šokačkih domaćinstava, koja su se kasnije, nakon kolonizacije Nemaca 1759/60. godine, raselila iz Koluta u okolna šokačka i bunjevačka naselja (među njima su i porodice Benić, koja je ovde zapisana još 1570. godine, Balić, Bartolović, Bogdan[ović], Đurašin[ović], Filipović, Glad[ov]ić, Jakšić, Kovačević, Kusturin, Kuzmanović, Mikić, Pašić, Pivar, Periškić, Svilanović, Turkalj, Šišković i druge).

Kolut na Marsiljijevoj mapi toka Dunava iz 1726. god.
Kolut na mapi s kraja 18. veka i pečat sela iz 1839. god.
Atar komorskog sela Koluta 1805. god.

Prema podacima iz 1805. g. atar komorskog sela Koluta prostirao se na 10.180 starih jutara (staro jutro je imalo 2.000 kv. hvati). Godine 1825. podignuta je u Kolutu nova crkva Sv. Ivana Krstitelja, a osnovna škola u selu je radila još od 1756. godine. Godine 1880. u selu živi 2.450, a 1931. g. 2.385 žitelja, većinom nemačke narodnosti.

Kolut na mapi oko 1870. god.
Kolut (crkva Sv. Ivana Krstitelja) početkom 20. veka

Na mesto raseljenih Nemaca posle Drugog svetskog rata kolonizovano je u Kolut preko 400 srpskih i hrvatskih porodica iz Like i Gorskog Kotara, a selo je 1948. g. imalo 2.927 stanovnika.

Kolut danas
Primer ruralne arhitekture nekadašnje tzv. “švapske” kuće u Kolutu

Prema popisu iz 2011. g. u Kolutu je živelo svega 1.328 stanovnika.

Okolina Koluta

Milan Stepanović

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.