• Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    KAKO JE SOCREALISTIČKA ARHITEKTURA RUŽILA STARO GRADSKO JEZGRO U SOMBORU

    Sombor je imao sreću da izgradnja u socrealističkom stilu nije preterano narušila staro gradsko jezgro, pa se nedostatak materijalnih sredstava u pedesetim i šezdesetim godinama 20. veka pokazao kao spasonosan za očuvanje urbanog središta grada, i pored postojanja, po estetiku starog jezgra, pretećih planova gradskih vlasti. Tako je, na primer, urbanistički plan središta Sombora iz 1961/62. godine, predviđao uklanjanje dela starih zdanja i modernističko preuređenje „Venca“ u skladu sa socrealističkom arhitekturom. Planirana je izgradnja velikog Doma sindikata, zbog koga bi usledilo potpuno rušenje leve strane ulice Dositeja Obradovića i desne strane Pariske ulice, kao i dela Venca Stepe Stepanovića između te dve ulice, što je uključivalo i rušenje nekoliko zaštićenih…

  • Arhitektura,  DAMARI RAVNICE,  Folkloristika,  PALETA RAVNICE

    TRI SOMBORSKE VODICE

    Širom Bačke je tokom ranijih vekova bio raširen običaj da se pored izvora ili bunara sa lekovitom i isceliteljskom vodom, za koju se verovalo da može da ozdravi čoveka i isceli bolesti, budu građene omanje kapelice koje su nazivane vodice ili vodica. Na ovim mestima su se, o danu svetitelja kome je kapela posvećena, okupljali stanovnici sa okolnih salaških naselja kao i iz varoši, te je nakon crkvene službe organizovano veselje. Kraj Sombora su se nalazile tri vodice – Bukovačka, Šaponjska i Bilićka, koje je SPC (Eparhija bačka) priznavala za „sveto mesto“ (u celoj Bačkoj takvih vodica je bilo 21). Svaka vodica je imala svoju kapelicu, krst i ozidan bunar…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    TRG SVETOG TROJSTVA U SOMBORU

    Nastao na mestu nekadašnjeg dvorišta kaštela i “zverinjaka” somborskog graničarskog kapetana Jovana Janka Brankovića, preko kojih je još tekao omanji krak reke Mostonge, Trg Sv. Trojstva je bio drugi veliki gradski trg u Somboru. Kasnije je bio omeđen Gradskom kućom sa istočne, crkvom Presvetog Trojstva i Župnim dvorom sa severne, Grašalkovićevom palatom i Tunerovom (Galeovom) zgradom sa zapadne, a zdanjem Gimnazije i nekadašnjom kućom dr Joce Laloševića sa južne strane. Bio je manje prometan od susednog Svetođurđevskog trga, a dugo vremena predstavljao je samo neuređen prazan prostor ispred Gradske kuće, blatnjav ili prašnjav, sve do kraja 19. stoleća. Kao što je Svetođurđevski trg bio mesto za duhovna, politička i društvena okupljanja…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    VELIKI SOMBORSKI GRADSKI (ŽUPANIJSKI) PARK

    Još polovinom 19. stoleća posađeni su ispred zdanja Županije, na nekadašnjem stočnom vašarištu, omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze, a slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine. Zemljište ispred zdanja Županije dodatno je uređeno 1875. godine, kada su posađene i novi drvoredi. Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze bili su uklonjeni, a okruženje i prostor ispred novog i raskošnog županijskog zdanja ostali su blatnjavi, glibavi i zarasli u trsku, pa je Odbor za ulepšavanje grada preporučio da ispred Županije bude posađen park. U smislu te preporuke, neposredno ispred zdanja Županije načinjen je 1886.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKI GLAVNI SOKAK

    Još od polovine 18. stoleća središnja gradska ulica prostirala se od stočnog vašarišta (kasnije Županijskog parka) do Svetođurđevskog trga. Ulica je početkom druge polovine 18. veka označena po značaju kao Primae Classic Platea, kako je zapisana na skici iz 1763. godine. Kako je i sa južne i sa severne strane bila okružena šancem sa vodom, ulaz u ulicu je, sve do polovine 19. veka, bio moguć samo preko dva mala drvena mosta, od kojih se jedan nalazio kod današnjeg parka, a drugi kod sadašnjeg zdanja Preparandije. U drugoj polovini 19. veka, pa sve do 1918. godine, ova ulica je nosila ime Lajoša Košuta, jednog od predvodnika Mađarske revolucije 1848/49. godine.…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    SOMBORSKI VOĆNJACI

    Prema zapisu iz povesnice Sombora, koju je početkom 20. veka objavio ovdašnji pedagog i dugogodišnji upravitelj somborske Preparandije Nikola Vukićević, uz vinograde Somboraca zasađeni su bili šljivici i drugi voćnjaci: sa trešnjama, višnjama, kruškama, jabukama, kajsijom, breskvom, bademima, orasima i lešnjacima. Njih su, kako piše Vukićević, obdelavali i čuvali stari ljudi iz svešteničkog, trgovačkog i zanatlijskog reda, kao i najstariji članovi zemljodelskog staleža. Godine 1749. grad je platio 500 forinti udovici nekadašnjeg somborskog graničarskog kapetana Jovana Brankovića za otkup njihove kuće (tu će, na temeljima ovog “kaštela”, biti podignuto zdanje Magistrata – današnje Gradske kuće) i mada je kuća bila procenjena na nižu vrednost, plaćeno je više zbog voćnjaka koji…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PALATA “KORZO”

    Prostrani plac na uglu Pašine (Dositejeve) ulice i Venca Deak Ferenca (Stepe Stepanovića), koji je tridesetih i četrdesetih godina 19. veka pripadao porodicama Šandelbauer i Vereš, a od 1855. g. porodici Bitner (prema zemljišnoj knjizi iz 1837. g. posed se prostirao na površini od 286,5 kvadratnih hvati) kupila je sedamdesetih godina 19. veka porodica Falcione, koja je ovde, posle 1880. godine (jer plac je bio prazan, bez ucrtane kuće, i na mapi Sombora iz 1878. godine), podigla jedno od najlepših arhitektonskih zdanja sagrađenih s kraja 19. veka u Somboru. Fasada ovog zdanja, u stilu romantizma i protosecesije, delimično je obnovljena 1899. godine. Pročelje palate i veće krilo zgrade okrenuto je ka…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KUĆA PALANAČKIH

    Zidanje jednospratnice bogatog somborskog trgovca Stevana Popića započelo je 1872. godine, a dovršeno je do maja 1873. godine. Popićeva zgrada podignuta je na mestu dve nekadašnje kuće, od kojih je prva pripadala bivšem svešteniku somborske Svetođurđevske crkve i preparandijskom katiheti, kasnije budimskom i bačkom vladiki Pavlu Platonu Atanackoviću, a druga Jeftimiju Mihajloviću (prema zemljišnom popisu Sombora posedi ove dve kuće prostirali su se 1837. g. na površini od 107, odnosno 357 ¾ kvadrtanih hvati). Tu se, kako je zapisao Nika Maksimović, ranije nalazila gostiona dobrodušnog Time Pušibrka, čestitog oca vrsnog gimnazijskog upravitelja Vase Pušibrka (dugogodišnjeg upravitelja Srpske gimnazije u Novom Sadu). Pre početka gradnje Stevan Popić je, tražeći dozvolu od…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    SNEGOVI RAVNICE SAVE STOJKOVA

    Nigde te tišine kao na ravnici zimi. Čak i čovek umukne kada se nađe na njoj u to doba; toliko se i on usukne, uvuče u sebe da čuje i sluša i kada se pri vejavici snežne pahuljice i zvezdice u vazduhu oko njega otaru jedno o drugo, sretnu i spoje, šušte, kada se pod teretom bezglasne ptice zaniše, strese grana usamljene voćke, te ono mrazno paperje poleti, zaleluja i složi se na čistu površinu ili namernika lazne po trepavicama, gde se začas, nevina i jedva čujna lepota, pretopi u suzu. Ili kada zafijuču oštri zimski vetrovi, koji zaduvano i besno silaze odnekuda amo, pošto su se probijali i lomili…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice,  RAVNIČARSKI DIVANI

    BARE KRAJ SOMBORA

    U ataru Sombora bilo je više od trideset većih bara, ritova i slatinastih livada, čija je pojedinačna površina prelazila nekoliko desetina, a ponekad, u vreme poplava, i nekoliko stotina jutara. Veći deo ovih bara nalazio se u severnom slivu reke Mostonge (i njihove vode nalivale su Mostongu), a predstavljale su ostatke nekada, tokom srednjeg veka, skoro potpuno barovitog i močvarnog područja, koje se, kada bi se i reka Mostonga razlila, pretvaralo u nepregledno jezero. Kako je još 1882. g. u svom istraživanju o somborskim barama, objavljenom u Letopisu Matice srpske br. 133 napisao Mita Petrović, srpski akademik i profesor prirodnih nauka u Srpskoj učiteljskoj školi u Somboru, nijedna somborska bara,…