• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKI GLAVNI SOKAK

    Još od polovine 18. stoleća središnja gradska ulica prostirala se od stočnog vašarišta (kasnije Županijskog parka) do Svetođurđevskog trga. Ulica je početkom druge polovine 18. veka označena po značaju kao Primae Classic Platea, kako je zapisana na skici iz 1763. godine. Kako je i sa južne i sa severne strane bila okružena šancem sa vodom, ulaz u ulicu je, sve do polovine 19. veka, bio moguć samo preko dva mala drvena mosta, od kojih se jedan nalazio kod današnjeg parka, a drugi kod sadašnjeg zdanja Preparandije. U drugoj polovini 19. veka, pa sve do 1918. godine, ova ulica je nosila ime Lajoša Košuta, jednog od predvodnika Mađarske revolucije 1848/49. godine.…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    SOMBORSKI VOĆNJACI

    Prema zapisu iz povesnice Sombora, koju je početkom 20. veka objavio ovdašnji pedagog i dugogodišnji upravitelj somborske Preparandije Nikola Vukićević, uz vinograde Somboraca zasađeni su bili šljivici i drugi voćnjaci: sa trešnjama, višnjama, kruškama, jabukama, kajsijom, breskvom, bademima, orasima i lešnjacima. Njih su, kako piše Vukićević, obdelavali i čuvali stari ljudi iz svešteničkog, trgovačkog i zanatlijskog reda, kao i najstariji članovi zemljodelskog staleža. Godine 1749. grad je platio 500 forinti udovici nekadašnjeg somborskog graničarskog kapetana Jovana Brankovića za otkup njihove kuće (tu će, na temeljima ovog “kaštela”, biti podignuto zdanje Magistrata – današnje Gradske kuće) i mada je kuća bila procenjena na nižu vrednost, plaćeno je više zbog voćnjaka koji…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PALATA “KORZO”

    Prostrani plac na uglu Pašine (Dositejeve) ulice i Venca Deak Ferenca (Stepe Stepanovića), koji je tridesetih i četrdesetih godina 19. veka pripadao porodicama Šandelbauer i Vereš, a od 1855. g. porodici Bitner (prema zemljišnoj knjizi iz 1837. g. posed se prostirao na površini od 286,5 kvadratnih hvati) kupila je sedamdesetih godina 19. veka porodica Falcione, koja je ovde, posle 1880. godine (jer plac je bio prazan, bez ucrtane kuće, i na mapi Sombora iz 1878. godine), podigla jedno od najlepših arhitektonskih zdanja sagrađenih s kraja 19. veka u Somboru. Fasada ovog zdanja, u stilu romantizma i protosecesije, delimično je obnovljena 1899. godine. Pročelje palate i veće krilo zgrade okrenuto je ka…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KUĆA PALANAČKIH

    Zidanje jednospratnice bogatog somborskog trgovca Stevana Popića započelo je 1872. godine, a dovršeno je do maja 1873. godine. Popićeva zgrada podignuta je na mestu dve nekadašnje kuće, od kojih je prva pripadala bivšem svešteniku somborske Svetođurđevske crkve i preparandijskom katiheti, kasnije budimskom i bačkom vladiki Pavlu Platonu Atanackoviću, a druga Jeftimiju Mihajloviću (prema zemljišnom popisu Sombora posedi ove dve kuće prostirali su se 1837. g. na površini od 107, odnosno 357 ¾ kvadrtanih hvati). Tu se, kako je zapisao Nika Maksimović, ranije nalazila gostiona dobrodušnog Time Pušibrka, čestitog oca vrsnog gimnazijskog upravitelja Vase Pušibrka (dugogodišnjeg upravitelja Srpske gimnazije u Novom Sadu). Pre početka gradnje Stevan Popić je, tražeći dozvolu od…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    SNEGOVI RAVNICE SAVE STOJKOVA

    Nigde te tišine kao na ravnici zimi. Čak i čovek umukne kada se nađe na njoj u to doba; toliko se i on usukne, uvuče u sebe da čuje i sluša i kada se pri vejavici snežne pahuljice i zvezdice u vazduhu oko njega otaru jedno o drugo, sretnu i spoje, šušte, kada se pod teretom bezglasne ptice zaniše, strese grana usamljene voćke, te ono mrazno paperje poleti, zaleluja i složi se na čistu površinu ili namernika lazne po trepavicama, gde se začas, nevina i jedva čujna lepota, pretopi u suzu. Ili kada zafijuču oštri zimski vetrovi, koji zaduvano i besno silaze odnekuda amo, pošto su se probijali i lomili…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice,  RAVNIČARSKI DIVANI

    BARE KRAJ SOMBORA

    U ataru Sombora bilo je više od trideset većih bara, ritova i slatinastih livada, čija je pojedinačna površina prelazila nekoliko desetina, a ponekad, u vreme poplava, i nekoliko stotina jutara. Veći deo ovih bara nalazio se u severnom slivu reke Mostonge (i njihove vode nalivale su Mostongu), a predstavljale su ostatke nekada, tokom srednjeg veka, skoro potpuno barovitog i močvarnog područja, koje se, kada bi se i reka Mostonga razlila, pretvaralo u nepregledno jezero. Kako je još 1882. g. u svom istraživanju o somborskim barama, objavljenom u Letopisu Matice srpske br. 133 napisao Mita Petrović, srpski akademik i profesor prirodnih nauka u Srpskoj učiteljskoj školi u Somboru, nijedna somborska bara,…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    STARI NAZIVI SOMBORSKIH ULICA

    Još su na skici somborske Svetođurđevske crkve iz 1763. g. naznačeni i nazivi pojedinih okolnih ulica na latinskom jeziku, pa je ulica na koju je gledalo pročelje crkve i crkveni toranj bila označena kao Platea Bajensis, odnosno Bajska ulica (danas severni deo Glavne ulice, od Svetođurđevske crkve do Preparandije). Glavnom ulicom (Primae Classic Platea) nazivan je njen današnji južni deo, do Svetođurđevskog trga, a nekadašnja Velikocrkvena ulica (danas Veljka Petrovića) zapisana je tada sa imenom Sporedna (Secundae Classic Platea). Ulica u zaleđu Svetođurđevske crkve, ranije pod nazivom Kamenita (danas Nikole Vukićevića), zapisana je 1763. g. kao Angusta Platea, odnosno Uska. Trg Sv. Đorđa je zabeležen kao Središnji trg (Forum Meridies),…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    BUKOVAČKA ŠUMA KRAJ SOMBORA

    Odmah nakon elibertacije Sombora, gradske vlasti su počele manja pošumljavanja u ataru Bukovca (moguće je da je šuma kraj ovog somborskog salaškog naselja postojala još od ranijih vremena), pa zapisnici somborskog Magistrata 1762. g. beleže da je nekolicina Bukovčana, koji su imali posede u blizini šume, kažnjena zbog nedozvoljene seče drva. Godine 1774. somborski senator, a neko vreme i gradonačelnik, Josip Joza Marković, hrastovim žirom iz Slavonije zasadio dve prigradske šume – Bukovačku na 960 jutara i Šikaru na 140 jutara. Šume su bile vlasništvo grada, a od 1808. g. postojala je dužnost nadzornika šuma, koji je na raspolaganju imao i tri šumara. Donet je i pravilnik sa strogim odredbama…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ULICA J. J. ZMAJA (ELEFANT ULICA)

    Ulica prozvana po čuvenoj somborskoj gostionici „Elefant“, koja se decenijama nalazila na njenom uglu, protezala se od Trga Sv. Trojstva do Pozorišnog trga (današnjeg Trga Republike), a nastala je, kao i susedna Školska ulica (Laze Kostića), na mestu nekadašnjeg zverinjaka somborskog kapetana Jovana Janka Brankovića. Od sedamdesetih godina 19. veka u ovoj ulici se nalazio poštansko-telegrafski ured (premešten je 1890. g. u obližnju Krušperovu kuću, današnju zgradu Istorijskog arhiva), pa je dotadašnja Elefant ulica preimenovana neko vreme u Poštansku. Pred Prvi svetski rat ulica je nazvana imenom Varoši Đule, kaločko-bačkog nadbiskupa, koji je bio rođen u Somboru i koji je progalšen za počasnog građanina Sombora. Posle Prvog svetskog rata (od…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PANORAME STAROG SOMBORA

    Najranijim panoramama Sombora mogle bi da se smatraju crteži grada s kraja 17. stoleća. Prvi takav crtež, ako izuzmemo simbolično nacrtane tvrđave kojima je Sombor obeležen na nekoliko mapa u 16. i 17. veku, nastao je na planu osvajanja Osijeka iz juna 1687. godine, na kome je, na horizontu, preko Dunava, označen sa slovom H, nacrtan Sombora sa četiri džamijska minareta i tornjem tzv. Pašine kule, te sa objašnjenjem u legendi: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Usledile su četiri vedute grada, nastale na samom kraju 17. veka, čiji su crteži prikazivali panoramu čitavog naselja, doduše u nešto iskrivljenoj perspektivi. Autori prve…