• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    STARI NAZIVI SOMBORSKIH ULICA

    Još su na skici somborske Svetođurđevske crkve iz 1763. g. naznačeni i nazivi pojedinih okolnih ulica na latinskom jeziku, pa je ulica na koju je gledalo pročelje crkve i crkveni toranj bila označena kao Platea Bajensis, odnosno Bajska ulica (danas severni deo Glavne ulice, od Svetođurđevske crkve do Preparandije). Glavnom ulicom (Primae Classic Platea) nazivan je njen današnji južni deo, do Svetođurđevskog trga, a nekadašnja Velikocrkvena ulica (danas Veljka Petrovića) zapisana je tada sa imenom Sporedna (Secundae Classic Platea). Ulica u zaleđu Svetođurđevske crkve, ranije pod nazivom Kamenita (danas Nikole Vukićevića), zapisana je 1763. g. kao Angusta Platea, odnosno Uska. Trg Sv. Đorđa je zabeležen kao Središnji trg (Forum Meridies),…

  • PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    BUKOVAČKA ŠUMA KRAJ SOMBORA

    Odmah nakon elibertacije Sombora, gradske vlasti su počele manja pošumljavanja u ataru Bukovca (moguće je da je šuma kraj ovog somborskog salaškog naselja postojala još od ranijih vremena), pa zapisnici somborskog Magistrata 1762. g. beleže da je nekolicina Bukovčana, koji su imali posede u blizini šume, kažnjena zbog nedozvoljene seče drva. Godine 1774. somborski senator, a neko vreme i gradonačelnik, Josip Joza Marković, hrastovim žirom iz Slavonije zasadio dve prigradske šume – Bukovačku na 960 jutara i Šikaru na 140 jutara. Šume su bile vlasništvo grada, a od 1808. g. postojala je dužnost nadzornika šuma, koji je na raspolaganju imao i tri šumara. Donet je i pravilnik sa strogim odredbama…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ULICA J. J. ZMAJA (ELEFANT ULICA)

    Ulica prozvana po čuvenoj somborskoj gostionici „Elefant“, koja se decenijama nalazila na njenom uglu, protezala se od Trga Sv. Trojstva do Pozorišnog trga (današnjeg Trga Republike), a nastala je, kao i susedna Školska ulica (Laze Kostića), na mestu nekadašnjeg zverinjaka somborskog kapetana Jovana Janka Brankovića. Od sedamdesetih godina 19. veka u ovoj ulici se nalazio poštansko-telegrafski ured (premešten je 1890. g. u obližnju Krušperovu kuću, današnju zgradu Istorijskog arhiva), pa je dotadašnja Elefant ulica preimenovana neko vreme u Poštansku. Pred Prvi svetski rat ulica je nazvana imenom Varoši Đule, kaločko-bačkog nadbiskupa, koji je bio rođen u Somboru i koji je progalšen za počasnog građanina Sombora. Posle Prvog svetskog rata (od…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PANORAME STAROG SOMBORA

    Najranijim panoramama Sombora mogle bi da se smatraju crteži grada s kraja 17. stoleća. Prvi takav crtež, ako izuzmemo simbolično nacrtane tvrđave kojima je Sombor obeležen na nekoliko mapa u 16. i 17. veku, nastao je na planu osvajanja Osijeka iz juna 1687. godine, na kome je, na horizontu, preko Dunava, označen sa slovom H, nacrtan Sombora sa četiri džamijska minareta i tornjem tzv. Pašine kule, te sa objašnjenjem u legendi: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Usledile su četiri vedute grada, nastale na samom kraju 17. veka, čiji su crteži prikazivali panoramu čitavog naselja, doduše u nešto iskrivljenoj perspektivi. Autori prve…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    VUJIĆEVI DVORI

    Jednospratnicu pored palate „In foro“ podigao je 1884. g. Paja Vujić, na mestu starije kuće i poseda Isaka Radosavljevića (njegov posed se 1837. g. prostirao na 174 kvadratna hvata), koji su Vujići kupili pre 1867. godine. Među Somborcima zgrada je prozvana „Vujićevi dvori“. Zdanje klasicističke građe, sa fasadom u stilu neorenesanse, bilo je u obliku nepravilnog ćiriličnog slova Г. Na spratu zdanja nalazila su se četiri prozora, od kojih su dva krajnja imala trouglaste timpanone, a dva središnja, koja su pripadala terasi od kovanog gvožđa, imala su lučne timpanone. U prizemlju su, prvobitno, pored lučno zasvedene kapije, bili skladni polukružni izlozi, koji su kasnije, početkom 20. veka, prepravljeni u velik…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    TRGOVAČKO-ZANATLIJSKA BANKA I SRPSKI PEVAČKI DOM

    Somborsku Trgovačku i zanatlijsku banku koju osnovao je 1871. g. ovdašnji imućni trgovac i privrednik Simeon Sima Bikar, koji je bio i njen prvi predsednik (osim njega, osnivači su bili neki od najimućnijih Somboraca tog vremena, mahom srpske narodnosti). Banka je započela rad prodajom 1.500 svojih akcija (svaka akcija bila vredela je po 100 forinti), a već prve godine imala je 384 akcionara. Njen ukupan promet u narednih 17 godina bio je, ipak, znatno manji od prometa uspešne Somborske štedionice. Banka je prestala sa radom 1907. godine, a somborski srpski list „Sloga“ pisao je da je do njenog gašenja došlo zbog nesposobnosti uprave (prethodnu godinu banka je završila sa gubitkom…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ŽUPANIJSKI TRG (TRG CARA UROŠA)

    Sve do druge polovine 19. veka ispred zdanja Županije nalazilo se gradsko vašarište, odnosno stočna pijaca. Omanji trg ispred zgrade načinjen je odmah po njenoj izgradnji (1805-1808). Početkom tridesetih godina 19. veka kamenom je popločan trotoar oko zgrade Županije, a 1841. g. kaldrmisan je drvenim kockama i trg ispred Županije. Stočna pijaca, koja se u to vreme, prema starom običaju, održavala na vašarištu kraj Županije, uskoro je delimično izmeštena, a ispred zgrade su posađeni omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze (slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine). Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze…

  • PALETA RAVNICE,  Umetnost

    UKRADENA, PA NAĐENA POSLE 25 GODINA (PRIČA O REPLICI ČUVENE SLIKE)

    Repliku monumentalne slike „Bitka kod Sente“ (400 x 700 cm), čiji se original, rad Franca Ajzenhuta, od 1898. god. nalazi u Velikoj sali zdanja somborske Županije, somborski slikar Sava Stojkov (1925-2014) počeo je da slika 1950. godine, kao 25-togodišnjak, a njegova slika ima zanimljivu i neobičnu istoriju. Smatrajući da Senta treba da ima makar kopiju ove monumentalne slike slavne i presudne bitke između hrišćanske i turske vojske, koja se 11. septembra 1697. god. odigrala kod Sente, opština ove varošice na reci Tisi raspisala je konkurs, na koji se javilo pet već afirmisanih slikara. Došli su u Sombor (jedna slikarka je i bila iz Sombora) i u sali Županije počeli su…

  • Arhitektura,  PALETA RAVNICE

    KAPELA ŽUPNIKA ĐULE FEJERA

    Somborski rimokatolički župnik Julije Đula Fejer (Sombor, 1838 – Sombor, 1914), koji je skoro pola veka bio na dužnosti ovdašnjeg plebanoša-župnika (od 1869. do smrti 1914), podigao je 1905. godine, prema projektu arhitekata Erne Balaža i Janoša Krajcingera, skladnu kapelu kitnjaste fasade pored Velikog katoličkog groblja (kasnije je u blizini kapele, tokom 1925/26. godine, podignuta nova gradska Kalvarija, kojoj je posle događena i kapela, a današnja župna crkva Sv. Križa). Kapela Đule Fejera sazidana je od fasadne opeke, sa osnovom u obliku trikonhosa i sa kupolom. U nišama iznad ulaznih vrata sa obe strane nalazi se po jedan kip koji predstavlja apostole Petra i Pavla. U luneti, iznad portala, prikazano…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKA ŠTEDIONICA (GRADSKA BIBLIOTEKA)

    Somborska štedionica osnovana je jula 1868. g. kao plod privrednog napretka Somboraca, koji su se zalagali da grad dobije svoju samostalnu bankarsku kuću. Banku su zajednički osnovali imućni somborski Srbi, Bunjevci, Mađari, Nemci i Jevreji, a za njenog prvog predsednika izabran je advokat Jožef Bartal, koji je bio i pokretač osnivanja štedionice. Akcije Somborske štedionice u vrednosti od 30.000 forinti kupilo je, osim osnivača, još 126 građana. Prvi knjigovođa Štedionice bio je Karlo Bijelicki, osnivač somborske Gradske biblioteke. Štedionica je tokom sledeća četvrt veka veoma dobro poslovala (već 1873. g. radila je sa engleskim, francuskim, austrijskim i mađarskim bankama, a kapital je povećala sa 70.000 na 100.000 forinti). Do 1891.…