Arhitektura,  PALETA RAVNICE

VILA U BAJSKOM SOKAKU

Imućan somborski trgovac, a često i zakupnik gradskih akciza (prava na ubiranje raznih taksi) Samuilo Živanović, inače crkveni tutor somborske Svetođurđevske crkve i ktitor kapelice Vaznesenja Gospodnjeg kraj salaškog naselja Milčići (tzv. „Šaponjske vodice“), sazidao je 1874. g. porodičnu kuću sa leve strane Bajskog puta, na otkupljenom varoškom zemljištu površine 350 kvadratnih hvati. On se, ujedno, obavezao da će sa ulične strane svog imanja načiniti stazu širine najmanje četiri stope (oko 125 cm).

Vila nakon obnove 1906. god.

Kuća je bila znatno uvučena u poređenju sa ostalim kućama na Bajskom putu, a ispred nje se nalazio lepo uređen omanji park, okružen ogradom od kovanog gvožđa. Od kuće Samuila Živanovića uskoro je (1877) prosečena nova ulica, koja je vodila u okolne vinograde, čime je ispravljen i pravac Bajskog puta. I ceo prostor oko kuće Samuila Živanovića nazvan je njegovim imenom, pa je 1906. g. zabeleženo da je Bačko poljoprivredno udruženje platilo 100.000 kruna za plac na prostoru „Živanović“ na Bajskom putu (tu će biti podignuta zgrada Poljoprivrednog udruženja, kasnije Higijenski zavod, u neposrednom susedstvu kuće Živanovića).

Plan proširenja vile iz 1906. god.
Detalj (2006)

Naslednici Samuila Živanovića prodali su njegovu porodičnu kuću Antalu Ritingeru, koji je 1906. g. dogradio dva krila kuće čime je ona dobila svoj sadašnji izgled. Pravougaona osnova ovog lepog prizemnog petosobnog zdanja prepoznatljiva je po isturenom i bogato izrezbarenom drvenom tremu (verandi) sa elementima rustike, te sa zastakljenom terasom do koje je vodilo kameno stepenište. Zidana od cigle i naboja, kuća nije imala posebno arhitektonsko stilsko obeležje. Oba krila, sa dva donekle isturena dela, bila su obložena drvetom, a fasada je imala četiri pravougaona prozora. Iznad središnjeg drvenog trema i iznad oba kućna krila nalazili su se omanji izrezbareni drveni zabati sa istaknutim vrhom. Kućni plac, sa vrtom prostirao se na oko 4.600 metara kvadratnih.

Kuća je, početkom dvadesetih godina 20. veka, pripala somborskoj porodici Kovčin, pa je među Somborcima nazivana i Kovčinova vila. Vrt oko kuće je danas donekle izmenjen, ali su kuća i ograda ostali istovetni kao i pre jednog stoleća.

Izgled vile početkom ovog veka, 2006. godine (fotografija: prof. dr Lazar Lazić)

Milan Stepanović

5 Komentara

  • Dušan Kolundžija

    PŠrvih 27 godina života proveo sam u ulici Đure Jakšića i bezbroj puta prolazio kraj tog zdanja. Tek ponešto sam znao o tome, a evo sad sam dobio priliku da saznam sve. Možda mi jedino nedostaje podatak ko je danas tamo, odnosno ko tu živi.

  • Vladan Kovčin

    Poštovani gospodine Stepanoviću,
    Hvala Vam što ste i moju porodičnu kuču obradili u Vašem divnom projektu “Ravnoplov”. Mogu samo da dopunim da je vila prešla u vlasništvo 1921. godine, kada ju je kupio Milan Kovčin.
    Posle smrti Milana i njegove supruge Katarine Kovčin, kuću 1955. godine nasledjuje sin Živojin i ostaje njen vlasnik sve do 1980. godine, kada je prepisuje svojoj ćerki Mileni Kovčin. Od 1993. godine do danas, vlasnik sam ja, Vladan Kovčin i sa suprugom Ivankom i ćerkama Katarinom i Teodorom živimo u vili.

    Slika 3 – Fotografija Kovčin vile iz 1956.

    Posle smrti Milana i njegove supruge Katarine Kovčin, kuću 1955. godine nasledjuje sin Živojin i ostaje njen vlasnik sve do 1980. kada je prepisuje svojoj ćerki Mileni Kovčin, a od 1993. godine do danas, vlasnik je Vladan Kovčin, sin Milene.

    Prostorna organizacija objekta

    Na placu površine 4 600 metara kvadratnih kuća je smeštena u središnjem delu kao slobodnostojeći objekat sa većom slobodnom površinom bogatom zelenilom ispred sebe – do Vojvođanske ulice i zadnjim dvorištem koje se nalazi iza vile, dok su sa bočnih strana iste, ti prostori manji. Postoje dva ulaza u dvorište iz različitih ulica. Iz Ulice Ivana Milutinovića i glavni ulaz iz Vojvođanske ulice (slika br. 4), sa kog se pruža staza (slika br. 5) kojia vodi do isturenog drvenog trema – verande. Ukoliko se ulazi sa bočne strane objekta, iz Ulice Ivana Milutinovića, postoje dve mogućnosti ulaza u vilu, pri čemu se drugi nalazi sa suprotne strane od ulaza na drveni trem. Taj zadnji ulaz u vilu nije bio u originalnom projektu, vec je dograđen.

    Slika 4 – Ulaz u Kovčin vilu sa Vojvođanske ulice Slika 5 – Staza sa Vojvođanske ulice

    Privlači posebnu pažnju i daje joj autentičnost, istureni drveni trem – veranda (slika br. 6) . To je zastakljen prostor, ukrašen bogatim rezbarijama u drvetu, sa motivima koji se ponavljaju i posebno naglašavaju različitim braon i žutim nijansama. Razni mnogougaoni oblici stakla različitih boja koje spajaju drveni ramovi (slika br. 7), dodatno čine ovu vilu jedinstvenom. Unutrašnji zid verande originalno je bio oslikan plavim molerajem. Potpuno je očuvana rezbarija. Veranda je saglediva sa Vojvođanske ulice i dodatno naglašena u odnosu na ceo objekat sa višim dvovodnim krovom od druga dva isturena bočna dela. Ulazom kroz verandu, omogućen je i direktan ulaz dalje u centralnu prostoriju u vili, koja je i najveća. Prolazom kroz nju, ide predsoblje sa sporednim ulazom – dograđeni trem.

Ostavite komentar

Vaša e-mail adresa neće biti objavljena.