• Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE,  Priroda ravnice

    VELIKI SOMBORSKI GRADSKI (ŽUPANIJSKI) PARK

    Još polovinom 19. stoleća posađeni su ispred zdanja Županije, na nekadašnjem stočnom vašarištu, omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze, a slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine. Zemljište ispred zdanja Županije dodatno je uređeno 1875. godine, kada su posađene i novi drvoredi. Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze bili su uklonjeni, a okruženje i prostor ispred novog i raskošnog županijskog zdanja ostali su blatnjavi, glibavi i zarasli u trsku, pa je Odbor za ulepšavanje grada preporučio da ispred Županije bude posađen park. U smislu te preporuke, neposredno ispred zdanja Županije načinjen je 1886.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    SOMBORSKI GLAVNI SOKAK

    Još od polovine 18. stoleća središnja gradska ulica prostirala se od stočnog vašarišta (kasnije Županijskog parka) do Svetođurđevskog trga. Ulica je početkom druge polovine 18. veka označena po značaju kao Primae Classic Platea, kako je zapisana na skici iz 1763. godine. Kako je i sa južne i sa severne strane bila okružena šancem sa vodom, ulaz u ulicu je, sve do polovine 19. veka, bio moguć samo preko dva mala drvena mosta, od kojih se jedan nalazio kod današnjeg parka, a drugi kod sadašnjeg zdanja Preparandije. U drugoj polovini 19. veka, pa sve do 1918. godine, ova ulica je nosila ime Lajoša Košuta, jednog od predvodnika Mađarske revolucije 1848/49. godine.…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PALATA “KORZO”

    Prostrani plac na uglu Pašine (Dositejeve) ulice i Venca Deak Ferenca (Stepe Stepanovića), koji je tridesetih i četrdesetih godina 19. veka pripadao porodicama Šandelbauer i Vereš, a od 1855. g. porodici Bitner (prema zemljišnoj knjizi iz 1837. g. posed se prostirao na površini od 286,5 kvadratnih hvati) kupila je sedamdesetih godina 19. veka porodica Falcione, koja je ovde, posle 1880. godine (jer plac je bio prazan, bez ucrtane kuće, i na mapi Sombora iz 1878. godine), podigla jedno od najlepših arhitektonskih zdanja sagrađenih s kraja 19. veka u Somboru. Fasada ovog zdanja, u stilu romantizma i protosecesije, delimično je obnovljena 1899. godine. Pročelje palate i veće krilo zgrade okrenuto je ka…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    KUĆA PALANAČKIH

    Zidanje jednospratnice bogatog somborskog trgovca Stevana Popića započelo je 1872. godine, a dovršeno je do maja 1873. godine. Popićeva zgrada podignuta je na mestu dve nekadašnje kuće, od kojih je prva pripadala bivšem svešteniku somborske Svetođurđevske crkve i preparandijskom katiheti, kasnije budimskom i bačkom vladiki Pavlu Platonu Atanackoviću, a druga Jeftimiju Mihajloviću (prema zemljišnom popisu Sombora posedi ove dve kuće prostirali su se 1837. g. na površini od 107, odnosno 357 ¾ kvadrtanih hvati). Tu se, kako je zapisao Nika Maksimović, ranije nalazila gostiona dobrodušnog Time Pušibrka, čestitog oca vrsnog gimnazijskog upravitelja Vase Pušibrka (dugogodišnjeg upravitelja Srpske gimnazije u Novom Sadu). Pre početka gradnje Stevan Popić je, tražeći dozvolu od…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    STARI NAZIVI SOMBORSKIH ULICA

    Još su na skici somborske Svetođurđevske crkve iz 1763. g. naznačeni i nazivi pojedinih okolnih ulica na latinskom jeziku, pa je ulica na koju je gledalo pročelje crkve i crkveni toranj bila označena kao Platea Bajensis, odnosno Bajska ulica (danas severni deo Glavne ulice, od Svetođurđevske crkve do Preparandije). Glavnom ulicom (Primae Classic Platea) nazivan je njen današnji južni deo, do Svetođurđevskog trga, a nekadašnja Velikocrkvena ulica (danas Veljka Petrovića) zapisana je tada sa imenom Sporedna (Secundae Classic Platea). Ulica u zaleđu Svetođurđevske crkve, ranije pod nazivom Kamenita (danas Nikole Vukićevića), zapisana je 1763. g. kao Angusta Platea, odnosno Uska. Trg Sv. Đorđa je zabeležen kao Središnji trg (Forum Meridies),…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ULICA J. J. ZMAJA (ELEFANT ULICA)

    Ulica prozvana po čuvenoj somborskoj gostionici „Elefant“, koja se decenijama nalazila na njenom uglu, protezala se od Trga Sv. Trojstva do Pozorišnog trga (današnjeg Trga Republike), a nastala je, kao i susedna Školska ulica (Laze Kostića), na mestu nekadašnjeg zverinjaka somborskog kapetana Jovana Janka Brankovića. Od sedamdesetih godina 19. veka u ovoj ulici se nalazio poštansko-telegrafski ured (premešten je 1890. g. u obližnju Krušperovu kuću, današnju zgradu Istorijskog arhiva), pa je dotadašnja Elefant ulica preimenovana neko vreme u Poštansku. Pred Prvi svetski rat ulica je nazvana imenom Varoši Đule, kaločko-bačkog nadbiskupa, koji je bio rođen u Somboru i koji je progalšen za počasnog građanina Sombora. Posle Prvog svetskog rata (od…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    PANORAME STAROG SOMBORA

    Najranijim panoramama Sombora mogle bi da se smatraju crteži grada s kraja 17. stoleća. Prvi takav crtež, ako izuzmemo simbolično nacrtane tvrđave kojima je Sombor obeležen na nekoliko mapa u 16. i 17. veku, nastao je na planu osvajanja Osijeka iz juna 1687. godine, na kome je, na horizontu, preko Dunava, označen sa slovom H, nacrtan Sombora sa četiri džamijska minareta i tornjem tzv. Pašine kule, te sa objašnjenjem u legendi: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Usledile su četiri vedute grada, nastale na samom kraju 17. veka, čiji su crteži prikazivali panoramu čitavog naselja, doduše u nešto iskrivljenoj perspektivi. Autori prve…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    VUJIĆEVI DVORI

    Jednospratnicu pored palate „In foro“ podigao je 1884. g. Paja Vujić, na mestu starije kuće i poseda Isaka Radosavljevića (njegov posed se 1837. g. prostirao na 174 kvadratna hvata), koji su Vujići kupili pre 1867. godine. Među Somborcima zgrada je prozvana „Vujićevi dvori“. Zdanje klasicističke građe, sa fasadom u stilu neorenesanse, bilo je u obliku nepravilnog ćiriličnog slova Г. Na spratu zdanja nalazila su se četiri prozora, od kojih su dva krajnja imala trouglaste timpanone, a dva središnja, koja su pripadala terasi od kovanog gvožđa, imala su lučne timpanone. U prizemlju su, prvobitno, pored lučno zasvedene kapije, bili skladni polukružni izlozi, koji su kasnije, početkom 20. veka, prepravljeni u velik…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    TRGOVAČKO-ZANATLIJSKA BANKA I SRPSKI PEVAČKI DOM

    Somborsku Trgovačku i zanatlijsku banku koju osnovao je 1871. g. ovdašnji imućni trgovac i privrednik Simeon Sima Bikar, koji je bio i njen prvi predsednik (osim njega, osnivači su bili neki od najimućnijih Somboraca tog vremena, mahom srpske narodnosti). Banka je započela rad prodajom 1.500 svojih akcija (svaka akcija bila vredela je po 100 forinti), a već prve godine imala je 384 akcionara. Njen ukupan promet u narednih 17 godina bio je, ipak, znatno manji od prometa uspešne Somborske štedionice. Banka je prestala sa radom 1907. godine, a somborski srpski list „Sloga“ pisao je da je do njenog gašenja došlo zbog nesposobnosti uprave (prethodnu godinu banka je završila sa gubitkom…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ŽUPANIJSKI TRG (TRG CARA UROŠA)

    Sve do druge polovine 19. veka ispred zdanja Županije nalazilo se gradsko vašarište, odnosno stočna pijaca. Omanji trg ispred zgrade načinjen je odmah po njenoj izgradnji (1805-1808). Početkom tridesetih godina 19. veka kamenom je popločan trotoar oko zgrade Županije, a 1841. g. kaldrmisan je drvenim kockama i trg ispred Županije. Stočna pijaca, koja se u to vreme, prema starom običaju, održavala na vašarištu kraj Županije, uskoro je delimično izmeštena, a ispred zgrade su posađeni omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze (slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine). Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze…