Flora Alfeldi (Alföldy Flóra), prva Somborka koja se bavila fotografijom, rođena je 11. jula 1882. g. u Somboru, a na krštenju u crkvi Presvetog Trojstva dobila je ime Flora Marija Izabela Alfeldi (kum na krštenju bio je imućni Somborac Janoš Semze). Flora je bila kćer dr Gedeona Alfeldija, plemića iz obližnjeg sela Nemeš Militič (današnji Svetozar Miletić), inače bogatog zemljoposednika i kraljevskog notara, i Somborke Marije Falcione, iz ovdašnje imućne porodice italijanskog porekla. Plemstvo mađarske porodice Alfeldi, koja je starinom bila iz severoistočne Ugarske (kasnije su odseljeni u županije Njitra i Barš, u današnjoj Slovačkoj), potiče još iz 1666. godine, a u selo Nemeš Militič, severno od Sombora, jedna grana…
-
-
LEKCIJA KNEZA DANILA RUSKOM KONZULU U SEĆANJIMA LAZE KOSTIĆA
Pred sam kraj života Laza Kostić je, za nemački istorijsko-edukativni časopis „Deutsche Revue“ Ričarda Flajšera, pisao svoja politička sećanja. Pisao je neposredno na nemačkom jeziku, a serija njegovih članaka imala je naslov „Iščekivano i dočekano“ („Gewährtes und Bewährtes“). Mada nezavršeni, rukopisi Kostićevih političkih uspomena sačuvani su i ukoričeni zahvaljujući njegovom lekaru dr Radivoju Simonoviću, a preveo ih je Milan Kašanin, početkom druge polovine 20. veka. Osim ostalog, Kostić je u svojim sećanjima opisao i jednu epizodu iz istorije Crne Gore, za koju je doznao u dvorskim krugovima kneza Nikole I, tokom svog sedmogodišnjeg boravka na Cetinju, gde je bio urednik službenih novina „Glas Crnogorca“ (1884-1891). Reč je o susretu prvog…
-
SOMBORCI I KOMETA
Na prvoj strani najstarijeg protokola venčanih Male pravoslavne crkve Sv. Jovana Preteče u Somboru, koji je ustanovljen 1744. godine, nalazi se zapis: 1744 указася репата звезда главом на западь (1744. ukazala se repata zvezda glavom na zapad). Veoma su retki zapisi ove vrste u somborskim crkvenim protokolima (postoji još samo jedan, koji se odnosi na odlazak somborskih graničara u Rat za austrijsko nasleđe 1741. godine), pa je pojava komete svakako uzbudila duhove Somboraca u meri da je sveštenik to zapisao na predlistu službenog matičnog protokola. Bilo je to vreme kada je više od polovine ovdašnjih graničara bilo na evropskim bojištima u pomenutom Ratu za austrijsko nasleđe. Kada se iznad grada…
-
PRVI STRUČNI PRILOG O SRPSKOJ NUMIZMATICI NAČINIO JE SOMBORAC
Bliži se dva veka kako je objavljen prvi opširan i stručni članak o srpskoj srednjovekovnoj numizmatici, u vreme kada je ova pomoćna istorijska nauka bila tek u povoju. Članak je napisao mlad pravnik i rođeni Somborac Miloš Svetić – Jovan Hadžić (1799-1869), jedan od osnivača i prvi predsednik tek osnovane Matice srpske. Objavio ga je 1826. godine, u petom broju časopisa Serbske letopisi (Сербске лѣтописи), koji će kasnije nositi naziv Letopis Matice srpske. Vredno je napomenuti da je prvi članak o srpskoj numizmatici objavljen deset godina pre osnivanja britanskog Kraljevskog numizmatičkog društva (The Royal Numismatic Society) u Londonu i pokretanja njihovog časopisa Numizmatički žurnal (The Numismatic Journal). Jovan Hadžić (potpisan…
-
SOMBORKA – SRPSKA HEROINA
Jedna od retkih žena revolucionara u Austrougarskoj bila je Marija Kovačević. Rođena je u Somboru, 1880. godine. Posle završene Više devojačke škole, u rodnom gradu je 1898. g. završila i somborsku Srpsku učiteljsku školu (Preparandiju). Već naredne godine postavljena je za učiteljicu u Zemunu, gde je, u srpskoj osnovnoj školi, radila pre i posle Prvog svetskog rata. U Zemunu, u vreme kada su se s one strane Save i Drine zbivali dramatični događaji, koji su nagoveštavali 1914. godinu, mlada učiteljica, vaspitavana na nacionalnim idealima svoje generacije, uključila se u revolucionarni pokret zemunskih rodoljuba. Postala je član Narodne odbrane i održavala tesne veze sa Srbijom. Još od 1905. godine preuzimala je…
-
LOV NA “DUNAVSKE KITOVE”
Tokom 18. i 19. veka dunavski alasi iz bačkog Podunavlja, posebno oni iz Sonte i Apatina, išli su dva puta godišnje, s proleća i jeseni, u lov na najveću dunavsku ribu – morunu. Moruna ili beluga, kako je još nazivana, riba je iz porodice jesetri i živi u Crnom i Kaspijskom moru, a tokom razmnožavanja migrira u slatke vode velikih reka iz sliva ova dva mora – Dunava i Volge. Ima kratka trouglasta usta i pljosnate niti brade, kao i vretenasto telo, slično ostalim jesetrama, samo nešto zdepastije. Gornja strana njenog tela bila je najčešće tamnosiva, a trbušna strana prljavobela. Ranije je migrirala sve do iznad Budimpešte i do gornjeg…
-
NAJSTARIJI SRPSKI NOVAC
Dugo vremena u srpskoj istoriografiji smatrano je da se najraniji srpski kovani novac pojavio krajem prve trećine 13. stoleća, u vreme vladavine kralja Stefana Radoslava, sina kralja Stefana Prvovenčanog i unuka velikog župana Stefana Nemanje. Novija istraživanja pojedinih autora ukazuju na mogućnost da su prve srpske kovanice, ipak, načinjene nešto ranije, u vreme vladavine tek krunisanog kralja Stefana Prvovenčanog. Još dalje se u istraživanjima otišlo tokom leta 2021. godine, kada je postavljena sasvim ozbiljna naučna hipoteza, koja bi mogla da pomeri vreme ustanovljavanja srpskog novčarstva znatno ranije, na sam početak 11. veka, u doba vladavine dukljanskog vladara (kneza ili arhonta) Jovana Vladimira. Ove tvrdnje potiču na osnovu više pronađenih primeraka…
-
PRVI SRPSKI SREBRNI DINARI POSLE ČETIRI VEKA
Trebalo je da prođe skoro 420 godina od kovanja poslednjeg srpskog srebrnog dinara iz vremena vladavine despota Lazara Brankovića (1456-1458), iskovanog pred pad Smedereva i propast srednjovekovne srpske države, da bi Srbija ponovo iskovala svoj srebrni dinar. U vreme vladavine mladog kneza Milana Obrenovića, Kneževina Srbija je, na osnovu Pariske novčane konvencije i Zakona o kovanju srpske srebrne monete usvojenog u Narodnoj skupštini 29. novembra 1873. godine, počela 1875. g. da kuje svoj prvi srebrni novac od 50 para, 1 i 2 dinara. Prvi savremeni srpski dinar nastao je u kovnici u Beču, a njegov graver bio je Fridrih Leisek. Dinar je imao prečnik od 23 mm, bio je težak…
-
MONOŠTORSKI ROMI – NAJVEĆA ROMSKA SKUPINA U OKOLINI SOMBORA
Romsko naselje pored Bačkog Monoštora danas je sastavni deo ovog sela, koje se nalazi severozapadno od Sombora. Nastalo je na njegovom jugozapadnom obodu (još 1936. g. romsko naselje činila je svega jedna ulica, sa oko 40 kuća). Nema potpuno pouzdanih podataka o tačnom vremenu doseljavanja Roma u Monoštor, ali se pretpostavlja da se to dogodilo polovinom 19. stoleća, kada se nekoliko manjih skupina Roma iz tadašnje Vlaške (Rumunije) stalno naselilo pored Monoštora i Apatina, gde su bili goniči konja za vuču dunavskih i kanalskih lađi. Kada je ovaj način vuče lađi prestao, blizina velikih podunavskih šuma omogućavala je ovdašnjim Romima potrebne sirovine za bavljenje koritarstvom (izradom drvenih korita i valova),…
-
KAKO JE LAZA KOSTIĆ POSTAO NAJPLAĆENIJI GLUMAC NA SVETU
Godine 1895. pričao je Laza Kostić, malo u šali, a više u zbilji, kako je, sedam godina ranije, postao najplaćeniji glumac na svetu, i to – na Cetinju. Glumeći u pozorišnoj predstavi Kostić je, za svaku izgovorenu reč, dobio ni manje, ni više, no po 15 srebrnih florina (ili 185 grama srebra). Kako je Kostić postao toliko plaćen glumac govori priča koja sledi. Godine 1886. g. štampano je na Cetinju prvo izdanje romantičarsko-rodoljubive drame „Balkanska carica“ crnogorskog kneza Nikole I Petrovića, koja je, u kraćoj verziji, premijerno izvedena na Cetinju još 1884. godine. Knez Nikola je, u jesen 1888. godine, u čast dolaska svoje rođake kneginje Darinke i njene kćerke…
