Rana jesen bila je jedan od najdelatnijih godišnjih perioda na salašu. Na njivama je završavana setva ječma, pšenice i raži, a na njive pripremljene za prolećne useve voženo je đubre. U sunčanim i suvim danima vađen je krompir (jedan berač bi obuhvatio rukama gornji „kitiš“, a drugi bi ga opkopavao motikom, dok prvi berač ne iščupa sav „bokor“). Krompir je prebiran „na troje“ (veliki,srednji i mali) i ostavljan u džakove. Veliki krompir je korišćen u ishrani ljudi, srednji u ishrani marve, a mali za sejanje. Početkom oktobra počinjala je i berba kukuruza – najveći jesenji posao, koji je, zavisno od površine oranica i broja parcela, trajao i po dve nedelje.…
-
-
BROJ GRANIČARA U ŠANČEVIMA NA POTISKOJ VOJNOJ GRANICI 1720/21.
Potiska vojna granica osnovana je 1702. godine. Većim delom svog poluvekovnog postojanja, ova granica imala je 14 vojnih šančeva (kasnije će na spisku graničarskih šančeva biti dodato još jedno naselje – današnji Bački Brestovac). Većina naselja nalazila se uz reku Tisu, osim Sentomaša (Srbobrana), Subotice i Sombora, koji su pripadali granici, ali su bili manje ili više udaljeni od Tise. Komanda granice ili krajine nalazila se u Segedinu. Većim delom graničari su bili srpske narodnosti, u Segedinu su uz srpske graničare u vojnoj službi bili i Mađari, a u Subotici i Somboru među graničarima je bio i znatan broj Bunjevaca. Svakim šancem komandovao je kapetan. Celokupno stanovništvo (odnosno kućne starešine)…
-
NAJSTARIJI SAČUVANI DOKUMENT I PEČAT SA PODRUČJA BAČKE
Bač, najstarije naselje u Bačkoj, od kraja 11. veka postao je jedno od dva središta Kaločko-bačke nadbiskupije. Sve do Mohačke bitke (1526) ovde se, kao u drugom nadbiskupskom sedištu, nalazio bački kaptol, koji je, osim crkvenih pitanja, rešavao i svetovna pitanja sa područja Bačke županije (parnice, urbarijalni poslovi, najamnine, plemićke potvrde, vlasnička opravdanja, testamenti, popisi…). Najstariji sačuvan dokument Kaptola u Baču potiče s početka 13. stoleća, iz 1229. godine, i odnosi se na nagodbu između sela Arnat (nalazilo se južno od današnjeg Sombora) i bana Tomaša, vlastelina iz obližnje Sonte. Oni su se dugo sudski sporili oko zemljišta na međi između Arnata i Sonte, za koje su žitelji Arnata tvrdili…
-
NAJSTARIJA SAČUVANA FRESKA U BAČKOJ
Najstarija freska u Bačkoj nalazi se ujedno i u najstarijoj sačuvanoj, danas franjevačkoj crkvi Uznesenja Marijina u Baču. Bač je naselje sa najdužom urbanom tradicijom na ovom prostoru, po kome je cela oblast Bačke i dobila svoj naziv. Moguće je da se na Bač odnosi zapis o episkopskom sedištu Druge ili Donje Panonije, zapisanom sa imenom Bacensi u pismu vizantijskog cara Justinijana I još 535. godine. Srednjovekovni ugarski izvori ovo naselje, kao županijsko sedište Bačke županije, pominju krajem 11. i početkom 12. stoleća. U isto vreme, Bač je i jedno od dva središta Kaločko-bačke nadbiskupije. Osnova današnje franjevačke crkve u Baču, svakako najkompleksnijeg kulturnog dobra na prostoru Vojvodine, nastala je…
-
OPIS SOMBORSKE “RACKE” CURICE IZ 1831. GODINE
Veoma je malo izvornih svedočanstava o tome kako su izgledale Somborke ili Somborkinje (kako se ranije govorilo) u prvoj polovini 19. veka. Jedno od njih potiče iz pera mađarskog putopisca Antala Mindsentija, a objavljeno je u Pešti 1831. godine. Iz šireg teksta, koji mahom opisuje somborska zdanja, izdvajamo dragocen opis načina na koji su se oblačile somborske žene i devojke pre skoro dva stoleća: “Sombor ima 18.140 stanovnika. Većinu čine Raci (Srbi i Bunjevci), a u manjoj meri Nemci, od kojih mnogi govore i mađarski. Rimokatolici imaju osnovnu školu (Capitalis) u kojoj nastavu izvode tri učitelja. Školska zgrada je smeštena iza Gradske kuće u zadnjem delu pijace. Pravoslavni takođe imaju…
-
SEPTEMBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Završetak leta bio je period pripreme za velike jesenje poslove na salašu i zemlji koja ga okružuje. Početkom septembra oranice su pripremane za jesenju setvu, po lošijoj zemlji bacano je đubre, nakon čega se takva zemlja još jednom podoravala. Odabirano je seme pšenice i raži za predstojeću setvu, a opravljani su jendeci i jarkovi na nižim ili „vodenim“ livadama i sa njih je grabljena mahovina. Sa ugara je vađen krompir i bela ili žuta repa, a prethodno je sa stabljika čupano lišće koje je davano kao dohrana muzarama. Oko Male Gospojine počinjalo je vreme setve koje je trajala, zavisno od vremenskih uslova, i posle Miholjdana, odnosno sve do druge polovine…
-
SENĆANSKA BITKA – DOGAĐAJ KOJI JE PREOKRENUO ISTORIJU EVROPE
Bitka kod Sente spada u red onih istorijskih događaja, koji su presudno uticali na tokove evropske, pa i svetske istorije. Tokom 14 godina ratovanja započetog napadom trupa Otomanske imperije na Beč 1683. godine, turska vojska je doživela niz poraza, te je austrijska carska vojska, potpomognuta trupama okolnih hrišćanskih kneževina i kraljevina, tokom nekoliko sledećih godina uspela da oslobodi veći deo nekadašnje Kraljevine Ugarske. Između 1686. i 1688. g. turska vojska je potisnuta iz Bačke, a oslobođena su i sva tadašnja veća i važnija bačka naselja i utvrđenja – Baja, Subotica, Sombor, Bač, Kovilj, Titel, Bečej i Senta. U narednoj decenije bitke sa Turcima vođene su sa promenljivim uspehom. Mada je austrijska…
-
TISA SE MUTI… (PESMA O ODLASKU POTISKIH GRANIČARA U RAT 1741)
Dolazak na presto carice Marije Terezije 1740. g. otvorio je vrata novom evropskom ratu. Ne priznajući slovo Pragmatične sankcije cara Karla VI Habzburga, kojim je svojoj ćerki omogućio da dođe na presto u nedostatku muških potomaka, Francuska i Bavarska, kojima su se pridružile Pruska i Španija, pokrenule su Rat za austrijsko nasleđe, kojim je počela borba za dinastičku prevlast u nemačkom prostoru. Već u decembru 1740. g. Pruska je upala o Donju Šlesku i time započela vojne operacije, u kojima je austrijska vojska ređala neuspehe i poraze. Angažujući sve vojne snage, došao je red i na potiske, pomoriške i podunavske graničare, u najvećem delu sastavljene od srpskih graničara u Bačkoj…
-
SOMBORSKI GRCI
Sombor je u 18. veku imao jedan broj žitelja grčkog porekla, koji su se, pretežno, bavili trgovinom. U vreme turske uprave u Somboru nisu zabeleženi grčki trgovci, a trgovinom su se, osim somborskih žitelja turske i srpske narodnosti, bavili još i Dubrovčani (krajem 16. i početkom 17. veka), te bosanski katolički trgovci, od kojih se neki, polovinom 17. veka, za stalno naseljavaju u Somboru. Već nakon Rakocijeve bune (1703-1711) u Somboru se javljaju i prvi grčki trgovci, doseljeni sa turske teritorije, od kojih većina ovde ostaje za stalno. Prvi zapisan somborski grčki trgovac bio je Dima Grk (Domo Graeci von Sombor), koji je 1716. g. u segedinskoj solani nabavio pet…
-
PEČAT SONTE – NAJSTARIJI SAČUVAN SIMBOL NEKOG NASELJA U BAČKOJ
Mada je velik broj naselja tokom srednjeg veka postojao u Bačkoj i Bodroškoj županiji, koje su se nalazile na prostoru današnje Bačke, sačuvan je svega jedan pečat sa simbolom nekog grada ili naselja na ovom prostoru iz srednjovekovnog perioda. Reč je o pečatu tadašnjeg gradića, odnosno trgovišta Sonte kraj Dunava, danas naselja jugozapadno od Sombora i jugoistočno od Apatina. Sonta se u arhivskim dokumentima pominje od kraja 12. veka, a nalazila se u blizini stare zemljane tvrđave koja je postojala još u doba slovenske prevlasti u Panonskoj niziji, pre dolaska Mađara. Staro slovensko ime ove tvrđave bilo je Savnica (Savonca), a 1206. g. tvrđava i naselje zapisani sa oblikom Souncha.…
