• Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    O TRADICIJI PIVARSTVA U SOMBORU

    Početkom devedesetih godina 17. veka, u vreme dok Sombor još nije imao svoju pivaru i pivnicu, Somborci su pivo uvozili, pa je zapisano da je deset akova piva (oko 500 litara) preneo preko carinarnice u Vesprimu, aprila 1692. godine, Radojica, Rac (Srbin) iz Sombora, koji je platio 40 denara tridesetnine i deset denara carine (jedna forinta imala je 100 denara), a istog meseca po šest akova piva (oko 300 litara) preneli su somborski “Raci” Veselin i Cvijo, i platili su 24 denara tridesetnine i šest denara carine. Krajem maja 1698. g. Budimska komorska administracija dozvolila je Martinu Lipkoviću, službeniku poštanske službe u Somboru, da na ruševinama nekadašnjeg turskog kupatila podigne…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    STARI SOMBORSKI KORZO

    Ugledajući se na velike evropske gradove i gradove Habzburške monarhije, i u Somboru je, polovinom 19. veka, načinjena prva promenada, odnosno gradsko šetalište (od francuskog promener – šetati se). Nekoliko decenija kasnije, gradsko šetalište preimenovano je u korzo (od italijanske reči corso). Njime su šetali građani Sombora različitih zanimanja, imovinskog stanja i uzrasta, ali masovno i, tokom prolećnih i letnjih meseci, svakodnevno.  Mada naizgled ne tako značajan, korzo je zapravo predstavljao važan element uspostavljenog građanskog sistema vrednosti, koji je imao svoj prepoznatljiv i jasno definisan stil života i ponašanja. U ranijim večernjim časovima (između šest i osam časova) po korzou su šetali učenici i učenice somborskih srednjih škola (Gimnazije, Preparandije,…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO SU JAROSAVLJEVIĆI POSTALI FELDVARI – PRIČA O KOMORANSKOJ I SOMBORSKOJ SRPSKOJ PLEMIĆKOJ PORODICI

    Somborska srpska plemićka porodica Feldvari bila je poreklom iz Komorana, a u Sombor je doselјena neposredno pred elibertaciju grada (1749). Porodica Feldvari imala je najdužu utvrđenu plemićku tradiciju među ovdašnjim srpskim porodicama. Ugarski plemićki list i grbovnicu dodelio je precima ove porodice kralј Matija II (kasnije car Sv. Rimskog Carstva), u Beču, 3. maja 1609. godine. Tom prilikom plemstvo je dato komoranskim stanovnicima Vinceu (Vićentiju) Rac-Feldvariju i njegovoj supruzi Doroteji, rođ. Jakšić, te Gaboru (Gavrilu) Rac-Feldvariju. Austrijski vladar Ferdinand III potvrdio je ranije porodično plemstvo sinu Vincea Feldvarija, komoranskom pukovniku i obervajdi Nikoli Feldvariju, u Požunu, 29. oktobra 1646. godine. Prema sačuvanom zapisu iz četrdesetih godina XVII veka, Nikola Feldvari…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    NUŠIĆ U SOMBORU

    U somborskom pozorištu, osnovanom 1882. godine, gostovao je, polovinom februara 1904. godine, Branislav Nušić, i tu je, svečano, uveden u dužnost upravnika Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Inače, novosadsko pozorište godišnje je, najmanje tokom šest nedelja u sezoni, boravilo u Somboru, gde je davalo predstave na srpskom jeziku (Sombor je bio drugo sedište ovog jedinog prečanskog profesionalnog srpskog pozorišta). O ovoj poseti liberalni novosadski „Branik“ pisao je: „U ponedeljak 1/14 februara 1904. godine opazilo se pred podne ispred srpskog pravoslavnog opštinskog doma u Somboru neko življe kretanje. Članovi Narodnog pozorišta, muški i ženski , u gomilama po ulicu šetaju, odbornici Pozorišnog mesnog odbora, iako na žalost naretko posejani –…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE KANAL „POJEO“ MOSTONGU

    Na upravo pronađenom planu trase Velikog bačkog (ili Francovog) kanala kraj Sombora, sačinjenom 1793. godine, u vreme početnih radova na prokopavanju kanala (plan se nalazi u Mađarskom državnom arhivu u Budimpešti) konačno se jasno vidi (a tako stoji i u zapisu) da je veći deo kanala pored Sombora tekao nekadašnjim koritom Mostonge, čiji je jedan krak počinjao nekoliko stotina metara iza današnjeg prvog železničkog (šikarskog) mosta, te je tekao prema jugoistoku. Kod današnjeg Štranda taj krak se spajao sa drugim krakom Mostonge, koji je tekao sa zapadne strane Sombora (od Šikarskog puta). Na planu se vidi da je u prvom delu toka kanala (do mosta prema Apatinu) ipak bilo znatnijih…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    KAKO JE MLADI VELJKO PETROVIĆ PREBEGAO U SRBIJU

    Znamenit srpski pesnik i pripovedač Veljko Petrović (1884-1967), rođeni Somborac, prešao je 1911. godine, kao 27-godišnji mladić, iz Austro-Ugarske u Srbiju. Privučen pohvalama svojoj rodoljubivoj poeziji iz pera „gromovnika“ srpske književne kritike Jovan Skerlića, Veljko Petrović se u Beograd doselio (tačnije prebegao) pred početak balkanskih ratova, iz kojih je slao redovne izveštaje za liberalni novosadski „Branik“. U vreme Prvog svetskog rata Veljko Petrović se povlačio sa srpskom vojskom preko Albanije, posle čega je bio imenovan za delegata srpske kraljevske vlade u Ženevi. Iz pera Borislava Mihajlovića Mihiza, a po neposrednom pričanju samog Veljka Petrovića, zabeležena je zanimljiva i šarmantna priča o njegovom prebegu u Srbiju: “Objavio mladi Veljko Petrović knjigu…

  • Arhitektura,  Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI,  PALETA RAVNICE

    ZDANJE SOMBORSKOG PEDAGOŠKOG FAKULTETA

    Kada se, krajem pedesetih godina 20. veka, zgrada nekadašnjeg rimokatoličkog zabavišta i sirotišta (današnja OŠ „Bratstvo-jedinstvo“) pokazala nedovoljno savremenom za nastavu đaka Učiteljske škole u Somboru, koji su u tu zgradu bili preseljeni iz zdanja Preparandije 1948. godine, počela je izgradnja nove školske zgrade na prostoru nekadašnjeg vašarišta, gde se ranije nalazila jedna od tri gradske kasarne, koje su sagrađene sedamdesetih godina 18. veka. Inicijativa za izgradnju nove savremene prostrane školske zgrade pokrenuta je 1958. godine, a njena izgradnja završena je 1962. godine. Građena je kao dvospratnica tipične socrealističke arhitekture i pravougaone osnove. Nastava u ovoj zgradi počela je 13. februara 1963. godine. Bilo je to, simbolično, ravno jedan vek…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PLAN SOMBORA NA MAPI IZ 1782-85. GODINE

    Prvi koliko-toliko precizniji plan grada Sombora nalazi se na austrijskoj vojnoj mapi širokog područja tadašnje Ugarske kraljevine, kao dela Habzburške monarhije. Mapa je nastala između 1782. i 1785. godine i na njoj su veoma detaljno zabeležena sva naselja, od salaških i najmanjih seoskih naselja, pa do slobodnih i kraljevskih gradova kakvi su u to vreme bili Sombor, Novi Sad i Subotica. U okolini Sombora na mapi su označena skoro sva veća salaška naselja – Rančevo, Bilić, Obzir (zapisan kao Mali Bilić), Šaponje, Lenija, Gradina, Žarkovac (zapisan sa imenom Somborski salaši), Bukovac, Šikara i Šivolja (današnji Bezdanski salaši), a ucrtani su, ali nisu upisani imenom, i salaši Milčić, Lugumerci (danšnje Lugovo),…

  • Istorija,  OBZORJA PROŠLOSTI

    MOHAČKA BITKA 1526. GODINE

    Početkom 16. veka pred južnim vratima Kraljevine Ugarske pojavila se do tada najneposrednija opasnost od turskog prodora i osvajanja. Promenom na ugarskom prestolu 1516. g. kralja Vladislava II nasledio je maloletni desetogodišnji sin Ludovik (Lajoš) II, čime je već ranije oslabljena moć države nastavila da opada. Državni sabor, koji se 1518. g. sastao u Baču, doneo je konkretne odluke o odbrani zemlje, ali više nije bilo snage koja bi ih sprovela. Razjedinjeno plemstvo i nesposobno okruženje oko mladog vladara, uprkos podršci pape, nije od Ugarske moglo da načini ravnopravnog protivnika turskoj imperiji i njenom mladom ambicioznom sultanu i sposobnom vojskovođi Sulejmanu II. Odbrana južnih granica bila je poverena kaločko-bačkom nadbiskupu…

  • DAMARI RAVNICE,  Istorija,  Književnost,  OBZORJA PROŠLOSTI

    PRVI SRPSKI POPULARNI ZDRAVSTVENI PRIRUČNIK NASTAO JE U SOMBORU

    U Somboru je, početkom tridesetih godina 19. veka, nastao prvi srpski lekarski priručnik, iz pera  somborskog fizikusa (lekara) Konstantina Peičića (Borovo, 1802 – Budimpešta 1882). Peičić se školovao u Vinkovcima, Karlovcima, Požunu i Pešti, gde je 1830. g. promovisan u doktora medicine. Peičić je odbio je predlog Vuka Karadžića da pređe u Srbiju za ličnog lekara knjaza Miloša, pravdajući se strahom od samovolje srpskog vladara. Kratko je radio u Sremskoj Mitrovici, da bi 1831. godine, na preporuku Platona Atanackovića, nekadašnjeg somborskog sveštenika i profesora somborske Srpske preparandije, prešao u Sombor. Ovde se 1840. g. oženio Anom, ćerkom ovdašnjeg senatora Jakova Laloševića i sestrom budućeg somborskog gradonačelnika Stevana Laloševića. U svojoj…