Isidora Dora Karačon rođena je u Somboru 1878. godine. Godine 1895. udala se za Karla Fernbaha iz Apatina, koji će postati veliki župan Bačko-bodroške županije. Posvećena je bila zaštiti prirode i ptica, posebno nakon što je njen suprug tokom 1906/07. g. sagradio dvorac „Baba Pusta“ na pustari Šara (danas selo Aleksa Šantić). Bila je idejni tvorac i realizator sadnje prvog engleskog parka na prostoru šire okoline grada, na imanju pored kaštela čija je bila gospodarica. Park se prostirao na deset hektara, a Dora Fernbah ga je pretvorila u utočište za ptice, u kome je sama dizajnirala velik broj veštačkih gnezda i zidova sa otvorima za ptice, hranilica i posuda (kadica)…
-
-
MARIJA BRANKOVIĆ – PRVA EMANCIPOVANA SOMBORKA
Početkom leta 1717. g. za kapetana somborskog graničarskog šanca postavljen je grof Jovan Janko Branković (oko 1675-1734), naslednik i blizak rođak nesuđenog srpskog despota i pisca obimnog petoknjižja „Slavoneserbske hronike“, grofa Đorđa Brankovića. Supruga kapetana Janka, kako su ga zvali Somborci, bila je Marija, rođena Kostić, najverovatnije rodom iz Feldvara (Bačkog Gradišta), gde je Jovan Branković ranije bio graničarski kapetan. U Somboru su rođena i njihova deca Jelena (1721), Nikola (1729) i Jovan (1733). Ova otresita, sposobna i odlučna žena putuje sa svojim suprugom prilikom njegovih odlazaka do Budima i upoznata je odlično sa njegovim pokušajima da preko carskog dvora stekne veliko nasleđe svog nekadašnjeg rođaka Đorđa Brankovića u Erdelju.…
-
KAKO SE ŠKOLOVAO LAZA KOSTIĆ
Rođen u Kovilju, 11. februara 1841. godine (po novom kalendaru), kao sin šajkaškog graničarskog feldvenbela (narednika) Petra Kostića i Hristine rođ. Jovanović, Laza Kostić se školovao u šest sela i gradova – Kovilju, Đurđevu, Pančevu, Novom Sadu, Budimu i Pešti (sve do 1873. g. Budim i Pešta bili su zasebni gradovi). Ostavši rano bez majke, staranje o dečaku preuzeli su njen imućni brat Pavle Jovanović i njena starija sestra Katarina udova Atanacković (bila je snaha tadašnjeg vladike bačkog Platona Atanackovića). Po završenoj trogodišnjoj osnovnoj školi u Kovilju i Đurđevu, otac je Lazu Kostića upisao 1851. g. u nemačku realnu gimnaziju u Pančevu, gde je završio prva dva razreda sa odličnim…
-
VAROŠ KOJA SE VOZI NA DVA TOČKA – SOMBORSKI BICIKLISTI
Sombor je, više no i jedan naš grad – biciklistički. Već osamdesetih godina 19. veka na somborskim ulicama pojavljuju se prvi bicikli, a u gradu je 1894. g. postojalo i Biciklističko društvo. Istovremeno, u parkiću koji se nalazio na uglu današnja dva Venca (Živojina Mišića i Radomira Putnika) postojao je prvi „biciklodrom“, odnosno teren po kome su novi biciklisti učili da voze svoj dvotočkaš. Na jednoj od prvih razglednica Sombora, objavljenoj 1899. godine, vidi se Glavna ulica, a u središtu fotografije i dvojica biciklista. Prvu biciklističku trku u gradu organizovalo je somborsko Biciklističko društvo početkom maja 1896. godine, a u njoj su učestvovali i muškarci i žene. Pobednik je put…
-
PRVA PEVAČKA DRUŠTVA I ORKESTRI U SOMBORU
Godine 1857. osnovano je u Somboru Muško pevačko društvo, čiji su članovi bili gradski i županijski činovnici različitih nacionalnosti, vični muzici. Uskoro dolazi do osnivanja pevačkih družina na nacionalnoj osnovi, pa se mađarska i nemačka društva okupljaju oko tek osnovane Građanske kasine, a Somborska srpska pevačka družina, osnovana krajem 1870. godine, blisko sarađuje sa ovdašnjom Srpskom pravoslavnom crkvenom opštinom i sa Srpskom učiteljskom školom (Preparandijom), u kojoj je tradicionalno negovano horsko i crkveno pojanje. Somborska srpska pevačka družina imala je u narednim decenijama svoje uspone i padove, a za rad i opstanak ovog Društva, tokom prvih dvadeset godina njegovog postojanja, najzaslužniji je bio horovođa i predsednik Društva Nika Grujić Ognjan.…
-
SOMBOR U VOJVODSTVU SRPSKOM 1849-1861.
Razdoblje Vojvodstva srpskog trajalo je tek nešto više od jedne decenije. Bilo je to vreme Bahovog apsolutizma, koji je, da parafraziramo nekadašnjeg upravitelja somborske gimnazije dr Ede Margalića, poraženim Mađarima dat kao kazna, a Srbima kao gorka nagrada. Nakon poraza Mađara u Građanskoj revoluciji 1848/49. godine, Carskim patentom od 18. novembra 1849. g. osnovano je Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat. U okviru centralističkog državnog sistema ustrojstvo ove upravne oblasti bilo je veoma daleko od ideja srpske samostalnosti proklamovanih na Majskoj skupštini u Sremskim Karlovcima 1848. godine. Teritorija Vojvodstva bila je tako određena da Srbi u njemu nisu bili najbrojnija nacija (bili su treći po broju stanovnika, iza Rumuna i Nemaca,…
-
SOMBORSKA PRIVREDA U RAZDOBLJU SOCIJALIZMA
Mada Sombor u ratu nije pretrpeo znatnija materijalna razaranja, gradska privreda je nakon Drugog svetskog rata bila skoro zamrla. U okolna sela, a uskoro delimično i u grad, slila se tokom 1945/46. g. reka kolonizovanih porodica, najviše iz pasivnih i siromašnih krajeva Dalmacije, Like, Banije i Korduna, naseljenih na mesto nekada ekonomski jakog nemačkog stanovništva, a broj kolonizovanih porodica činio je jednu trećinu ukupnog stanovništva Sombora i okoline. Izvršena je masovna konfiskacija i nacionalizacija privrednih preduzeća i zgrada, pa i zanatskih radionica u privatnom vlasništvu, koje su podržavljene. Agrarnom reformom zemlja je delimično podeljena kolonizovanom stanovništvu, ali i domaćim bezemljašima, a delimično je ostala u državnom posedu (zemlja je, iznad…
-
DECEMBAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Početak zime somborski salašari su provodili mirnije (nigde te tišine kao na ravnici zimi), a ona na salašima nije počinjala sa mrazom, snegom i čistim saonikom, već s jesenjim kišama i teškim, lepljivim blatom. Kada putevi smrznu i postanu trvdi, a njive prekrije sneg, vađeno je iz smrznutih barica (mlaka) na putevima blato i, pomešano sa kamenozemom (smolastom glinom), bacano je po snegu na oranicama, kako bi ih vazduh i mraz bolje „probili“. U lepšim danima je na njive izvoženo đubre i slagano na veće gomile da ne bi izvetrilo i izgubilo snagu pre nego što bude pomešano sa zemljom. Kako usevi ne bi bili poplavljeni kada se sneg sa njiva…
-
ŠTAMPA U SOMBORU
Štampa je od druge polovine 19. veka imala važnu ulogu u informisanju i prosvećivanju Somboraca. Daleki nagoveštaj buduće somborske štampe pojavio se još 1787. godine, kada je ovdašnji srpski prosvetitelj, književnik i prevodilac Avram Mrazović objavio prvu svesku “Poučitelnog časopisa za decu”, na osnovu prevoda tekstova znamenite francuske prosvetiteljske spisateljice Žan Mari Leprens de Bomon. Druga sveska ovog časopisa pojavila se 1793. godine, a treća i četvrta 1800. godine. Časopis je prvenstveno bio namenjen “pravilnom obrazovanju uma i srca” ženske dece. Tradiciju somborske štampe utemeljio je nedeljni privredni list “Ipar” (“Privreda”), koji je 1865. g. kratko izlazio na mađarskom jeziku, a uređivao ga je profesor somborske Niže realne škole Jožef…
-
DAN KADA SU SOMBORCI PUCALI JEDNI NA DRUGE
U viševekovnoj istoriji Sombora postoji samo jedan primer i jedan datum kada su Somborci pucali jedni na druge. U vreme Mađarske građanske revolucije 1848/49. godine grad Sombor je pet puta prelazio iz ruku mađarskih ustanika u ruke srpskih i austrijskih vlasti i obratno. Uspeli su građani Sombora da u tom burnom vremenu sačuvaju grad od razaranja, mada ne i od pljačke, koju su, tokom povremenog međuvlašća, sistemski činile pljačkaške skupine iz okolnih sela Stapara, Sivca i Brestovca, ali i dobrovoljci iz Srbije u redovima srpske vojske tokom njenog boravka u gradu. U svim tim promenama u gradu nije bilo međusobnih oružanih sukoba između većinskog srpskog življa i ovdašnjih Mađara, ali…
