Poznata somborska bunjevačka porodica Strilić poreklom je iz Hrvatske, a starinom sa ostrva Paga, gde se, kao član Velikog veća paške komune, još 1399. g. pominje Dominik Strilić. U 16. veku prezime se nalazi i na obližnjem kopnu, pa je na popisu uskoka u Brlogu, između Senja i Otočca, 1551. g. zapisan Vid Strilić (Vid Strillitsch). U Bačku su Strilići došli u jednoj od ranijih bunjevačkih seoba, tokom 17. veka (svakako pre 1687. godine), a prezime Strilić je zapisano 1682. g. u crkvenim protokolima franjevačkog samostana u Segedinu. Na prelazu između 17. i 18. veka ovo prezime je zapisano među stanovnicima sela Kunbaje, severno od Bajmoka, gde je 1700. g.…
-
-
POZDRAV „ZDRAVO!“ NASTAO JE U SOMBORU
Svakodnevno upotrebljavamo pozdrav ZDRAVO! Ipak, malo znamo o tome kada je, kako i gde ovaj pozdrav, u srpskom i drugim južnoslovenskim jezicima, nastao i zaživeo u svakodnevnoj upotrebi. Sledi priča o tome kako su mladi somborski Srbi, pre jednog i po veka, taj pozdrav uveli u svakodnevni govor. Šezdesetih godina 19. veka u Somboru, tada pretežno srpskom i bunjevačkom gradu (prema podacima popisa iz tog vremena ovde je tada živelo oko 46% Srba i oko 23% Bunjevaca), u kome je snažan uticaj na mlade i obrazovane Srbe imala organizacija „Ujedinjena omladina srpska“ (čiji je jedan od najviđenijih predvodnika bio i mladi Laza Kostić), pokrenuto je omladinsko udruženje „Gružani“, nazvano tako…
-
TRG SVETOG TROJSTVA U SOMBORU
Nastao na mestu nekadašnjeg dvorišta kaštela i “zverinjaka” somborskog graničarskog kapetana Jovana Janka Brankovića, preko kojih je još tekao omanji krak reke Mostonge, Trg Sv. Trojstva je bio drugi veliki gradski trg u Somboru. Kasnije je bio omeđen Gradskom kućom sa istočne, crkvom Presvetog Trojstva i Župnim dvorom sa severne, Grašalkovićevom palatom i Tunerovom (Galeovom) zgradom sa zapadne, a zdanjem Gimnazije i nekadašnjom jednospratnicom porodice Pajdelhauzer (kasnije kućom dr Joce Laloševića) sa južne strane. Bio je manje prometan od susednog Svetođurđevskog trga, a dugo vremena predstavljao je samo neuređen prazan prostor ispred zapadne strane Gradske kuće, blatnjav ili prašnjav, sve do poslednje trećine 19. stoleća. Kao što je Svetođurđevski trg…
-
VELIKI SOMBORSKI GRADSKI (ŽUPANIJSKI) PARK
Još polovinom 19. stoleća posađeni su ispred zdanja Županije, na nekadašnjem stočnom vašarištu, omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze, a slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine. Zemljište ispred zdanja Županije dodatno je uređeno 1875. godine, kada su posađene i novi drvoredi. Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze bili su uklonjeni, a okruženje i prostor ispred novog i raskošnog županijskog zdanja ostali su blatnjavi, glibavi i zarasli u trsku, pa je Odbor za ulepšavanje grada preporučio da ispred Županije bude posađen park. U smislu te preporuke, neposredno ispred zdanja Županije načinjen je 1886.…
-
SOMBORSKI GLAVNI SOKAK
Još od polovine 18. stoleća središnja gradska ulica prostirala se od stočnog vašarišta (kasnije Županijskog parka) do Svetođurđevskog trga. Ulica je početkom druge polovine 18. veka označena po značaju kao Primae Classic Platea, kako je zapisana na skici iz 1763. godine. Kako je i sa južne i sa severne strane bila okružena šancem sa vodom, ulaz u ulicu je, sve do polovine 19. veka, bio moguć samo preko dva mala drvena mosta, od kojih se jedan nalazio kod današnjeg parka, a drugi kod sadašnjeg zdanja Preparandije. U drugoj polovini 19. veka, pa sve do 1918. godine, ova ulica je nosila ime Lajoša Košuta, jednog od predvodnika Mađarske revolucije 1848/49. godine.…
-
BORTANJ – SREDNJOVEKOVNA TVRĐAVA KRAJ SOMBORA
Srednjovekovno naselje Bortanj nalazilo se u Bodroškoj županiji Kraljevine Ugarske, a danas se ovim imenom naziva predeo udaljen desetak kilometara severozapadno od Sombora, između Bezdanskog puta i pruge za Bački Monoštor, na južnom rubu Bezdanske šume. Do turskih osvajanja ovo naselje najčešće je beleženo sa imenom Bartanj, nakon čega se, od druge polovine 16. veka, ustalio oblik Bortanj. Bortanj se nalazio oko pet kilometara istočno od starog županijskog administrativnog središta Bodroga, sa leve strane puta koji je vodio od Bodroga prema Baču, središtu susedne Bačke županije, preko naselja Coborsentmihalj, srednjovekovne preteče današnjeg Sombora. Najstariji arhivski trag o postojanju ovog naselja potiče s kraja 13. veka. Godine 1290. ugarski kralj Andrija…
-
VITEŠKI SOKAK
Od ugla koji je spajao dva somborska venca (Eržebet i Sečenji) i Bezdanski put, protezao se Viteški (ili Vojvodski) sokak, koji je izlazilo na nekadašnju Kupinovu ulicu (kasnije Bunjevačku, danas Matije Gupca). Između dva svetska rata ulica je nosila naziv po znamenitom srpskom političaru i predsedniku kraljevske vlade Nikoli Pašiću, a posle Drugog svetskog rata prozvana je imenom narodnog heroja Toze Markovića, nekadašnjeg političkog komesara Glavnog štaba NOP odreda Vojvodine. Popis iz 1837. g. kao stanovnike ove ulice navodi porodice Nikolić, Lukić, Burić, Kaluđerčić, Suhanji, Stanišićki, Rakić, Kozoderović (dve kuće), Parčetić, Vuić, Santo, Otskovljev, Ostojin, Hutnerin, Fratrić, Panaić i Josić (s leve strane ulice), te Regner, Rektorek, Fišer, Jerković, Fratrić,…
-
MALOCRKVENI SOKAK U SOMBORU
Malocrkveni sokak spadao je u red najstarijih somborskih ulica, nastalih, verovatno, još u vreme turske uprave. Ime je dobio po Maloj pravoslavnoj crkvi Sv. Jovana Preteče, kojom se ulica završavala. Počinjala je od nekadašnje Svetoivanjske ulice i placa Krune ili Krunske ulice (sada Vasilija Kovačića) i protezala se do Venca Eržebet (Petra Bojovića). Iz nje se, prema Gradskom pozorištu i Fernbahovoj kući (Gradskom muzeju), protezala krivudava Zmijska ulica. Prema podacima iz 1837. g. kućne posede u ovoj ulici imalie su porodice Hajcler, Červenkai, pa je sledilo gradsko zemljište (na njemu će četiri decenije kasnije biti podignuta Centralna škola), zatim posed porodica Peak, Šimić (Nikolaja Šimića, pisca prve srpske Logike), Milovanović…
-
DOBRI KONJI SOMBORSKI
Somborski graničari su krajem 17. i početkom 18. veka konje gajili najviše radi vojnih potreba. Prema podacima zbirnog popisa iz 1702. godine, u Somboru je bilo 476 konja i 75 ždrebadi (županijski porez na jednog konja iznosio je početkom XVIII veka jednu i po forintu, pa je moguće da su i ovde Somborci davali umanjene podatke). Sumarni popis somborskih graničara iz 1715. g. ovde je zabeležio 163 graničara u konjičkoj kompaniji i 128 graničara raspoređenih u dve pešačke kompanije, a oni su ukupno imali 519 konja (1718. g. taj broj je iznosio 547 odraslih konja). U popisu ostavine preminulog somborskog graničarskog kapetana Jovana Brankovića zapisano je s proleća 1735.…
-
SOMBORAC – LENJINOV SARADNIK
Jedan od najistaknutijih Srba i Jugoslovena u vreme revolucije u Rusiji tokom 1917/18. g. bio je Somborac Lazar Vukičević. Vukičević je rođen u Somboru 1887. godine, kao sin Petra i Jelene Vukićević (sačuvana je fotografija njegovog oca u somborskoj srpskoj narodnoj nošnji, koju je njihov rođak i upravitelj somborske Preparandije Nikola Vukićević poslao na Etnografsku izložbu u Moskvi 1867). Lazar je osnovnu školu i štamparski zanat završio u Somboru i već kao mladić je pristupio radničkom pokretu, pa je od 1906. g. učestvovao u štrajkovima i na političkim zborovima radnika po Vojvodini. Bio je 1911. g. urednik lista „Sloboda“, organa Srba socijaldemokrata u tadašnjoj Ugarskoj i jedan od učesnika I…
