Požari su, uz poplave, vekovima bili najčešća opasnost po bezbednost grada, građana i njihove imovine. Statutom slobodnog i kraljevskog grada Sombora iz 1749. g. bilo je predviđeno da, u slučaju požara, gradski kapetan, sa nadzornikom straže i vatrogascima, izađe na lice mesta i preduzme potrebne mere. Nadzornici kvartova bili su dužni da javljaju mesto požara, te da okupe građane za gašenje. Redovna gradska vatrogasna služba zavedena je odlukom Magistrata 1763. godine, kada su nabavljena i prva vatrogasna kola, sa dva velika drvena bureta za vodu. Posle požara u središtu grada, u kome je 1766. g. izgorelo 11 kuća, uvedena je i redovna dimnjačarska služba. Osnovan je Gradski vatrogasni fond iz…
-
-
SOMBORSKE ZANATLIJE
Prvi trag o zanatlijama u Somboru potiče iz 1500. godine, kada je poljski herceg (kasnije kralj) Sigmund, na proputovanju za Bač, prema zabelešci u svom troškovniku, u tadašnjem Coborsentmihalju (uskoro Somboru), čije je ime zapisao kao Czombor Villa Sancti Michaelis, potrošio tri denara (ugarski srebrni novac) za usluge berberina. Već u vreme turske uprave broj zanatlija u Somboru bio je znatan. Na popisu Sombora iz 1578. g. zapisana su 34 zanatlije, među kojima su jedan aščija (kuvar, gostioničar), dva halvadžije (poslastičara), dva mesara, dva krojača, tri terzije (krojača čohe), po jedan ćurčija, kazaz (svilar), halač (grebenar vune), pet čizmara, baltadžija (izrađivač sekira), dva izrađivača presa, sedam nedžara (majstora-graditelja), kovač, potkivač, sarač,…
-
KAŠTELI KRAJ SOMBORA
U široj okolini Sombora postojalo je nekoliko kaštela ovdašnjih bogatih porodica, mahom zemljposednika i plemića, koji su svojeveremno predstavljali arhitektonski raskošne građevine, a danas su, mahom, ili oronuli i zapušteni, ili sasvim uništeni. KAŠTEL JURANOVIĆ (na putu Sombor – Bački Monoštor) Kaštel Juranović podignut je uz samu obalu Velikog bačkog (tada još Francovog) kanala, na putu između Sombora i Monoštora, 1823. godine, a sagradio ga je somborski plemić Anton Krušper mlađi. Prilikom njegove gradnje ovde je pronađen građevinski materijal još iz rimskog vremena. U drugoj polovini 19. veka kaštel je postao vlasništvo imućne somborske porodice Semze, koja ga je 1893. g. prodala Nandoru Vamošeru iz bogate monoštorske jevrejske porodice. Vamošer…
-
ULICA J. J. ZMAJA (ELEFANT ULICA)
Ulica prozvana po čuvenoj somborskoj gostionici „Elefant“, koja se decenijama nalazila na njenom uglu, protezala se od Trga Sv. Trojstva do Pozorišnog trga (današnjeg Trga Republike), a nastala je, kao i susedna Školska ulica (Laze Kostića), na mestu nekadašnjeg zverinjaka somborskog kapetana Jovana Janka Brankovića. Od sedamdesetih godina 19. veka u ovoj ulici se nalazio poštansko-telegrafski ured (premešten je 1890. g. u obližnju Krušperovu kuću, današnju zgradu Istorijskog arhiva), pa je dotadašnja Elefant ulica preimenovana neko vreme u Poštansku. Pred Prvi svetski rat ulica je nazvana imenom Varoši Đule, kaločko-bačkog nadbiskupa, koji je bio rođen u Somboru i koji je progalšen za počasnog građanina Sombora. Posle Prvog svetskog rata (od…
-
VELIKA NARODNA SKUPŠTINA U NOVOM SADU
Novembarski dani 1918. godine, puni nacionalnog zanosa, radosti i oduševljenja srpskog i bunjevačkog naroda u Bačkoj i Vojvodini, pod snažnim utiskom dolaska pobedničke srpske vojske i potpunog raspada Habzburške monarhije, krunisani su Velikom narodnom skupštinom, održanom u ponedeljak, 25. novembra 1918. godine, u Novom Sadu, u velikoj sali hotela “Grand”, koji se nalazio na trgu ispred Gradske kuće. Na skupštini je 757 poslanika (578 Srba, 84 Bunjevca, 62 Slovaka, 21 Rusin, 3 Šokca, 2 Hrvata, 6 Nemaca i 1 Mađar) predstavljalo 211 gradskih i seoskih opština Banata, Bačke i Baranje (Srem je odluku o prisajedinjenju Srbiji doneo dan ranije, 24. novembra, na Velikom narodnom zboru u Rumi). Značajno je napomenuti…
-
SOMBORSKI EGZORCISTA IZ 18. STOLEĆA
U somborskom franjevačkom manastiru, ustanovljenom 1750. godine na tradiciji ovdašnje franjevačke rezidencije, koja je u Somboru postojala još krajem 17. stoleća, pojavio se, krajem šezdesetih godina 18. veka, franjevac Rok Smendrović (1726-1782), koji se doselio iz Požege u Slavoniji. U višenacionalnom slobodnom i kraljevskom gradu Somboru, pretežno naseljenom Srbima i Bunjevcima, boravio je svega tri godine, a služio je u franjevačkoj crkvi Presvetog Trojstva, dobro poznavajući, osim “ilirskog” i nemački, mađarski i slovački i jezik. Za svega tri godine, koliko je boravio u Somboru, Smendrović je uspeo da uzburka i pomuti ustaljen mir među ovdašnjim stanovnicima, ali i da stekne velik broj kako poštovalaca, tako i protivnika. Fratar Smendrović izazvao…
-
SOMBORSKE ORGULJE – NAJVEĆE CRKVENE ORGULJE U SRBIJI
Somborska Karmelićanska crkva Sv. Stjepana kralja (Szent István király) građena je skoro pola stoleća, od 1860. do 1902. godine. Nalazi se u parku ispred zdanja Županije, a njena dva prepoznatljiva monumentalna crkvena tornja danas su jedan od arhitektonskih simbola Sombora. Osim arhitektonskih i umetničkih vrednosti, somborska Karmelićanska crkva poznata je danas po svojim orguljama, koje su najveće u Vojvodini, a ujedno su i najveće crkvene orgulje u Srbiji (bile su treće po veličini u nekadašnjoj Jugoslaviji, iza orgulja u zagrebačkoj i đakovačkoj katedrali). Odmah nakon završetka izgradnje zdanja Karmelićanskog samostana (1905), koji se nalazi pored crkve Sv. Stjepana kralja, bratstvo somborskih karmelićana počelo je da prikuplja sredstva za nabavku crkvenih…
-
PANORAME STAROG SOMBORA
Najranijim panoramama Sombora mogle bi da se smatraju crteži grada s kraja 17. stoleća. Prvi takav crtež, ako izuzmemo simbolično nacrtane tvrđave kojima je Sombor obeležen na nekoliko mapa u 16. i 17. veku, nastao je na planu osvajanja Osijeka iz jula 1687. godine (na mapi je greškom naznačen mesec juni), zapravo bakrorezu Ludviga Nikolausa fon Halarta, veličine 58 x 30 cm, na kome je, na horizontu, preko Dunava, označen sa slovom H, nacrtan Sombora sa četiri džamijska minareta i tornjem tzv. Pašine kule, te sa objašnjenjem u legendi: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Usledile su četiri vedute grada, nastale na…
-
VUJIĆEVI DVORI
Jednospratnicu pored palate „In foro“ podigao je 1884. g. Paja Vujić, na mestu starije kuće i poseda Isaka Radosavljevića (njegov posed se 1837. g. prostirao na 174 kvadratna hvata), koji su Vujići kupili pre 1867. godine. Među Somborcima zgrada je prozvana „Vujićevi dvori“. Zdanje klasicističke građe, sa fasadom u stilu neorenesanse, bilo je u obliku nepravilnog ćiriličnog slova Г. Na spratu zdanja nalazila su se četiri prozora, od kojih su dva krajnja imala trouglaste timpanone, a dva središnja, koja su pripadala terasi od kovanog gvožđa, imala su lučne timpanone. U prizemlju su, prvobitno, pored lučno zasvedene kapije, bili skladni polukružni izlozi, koji su kasnije, početkom 20. veka, prepravljeni u velik…
-
BEZDANSKI PUT
Bezdanski put predstavlja jednu od nasjtarijih ulica koja se nalazila izvan središta grada, a nastala je krajem četrdesetih godina 18. veka, kada su ovde svoje kuće počeli da podižu prvi somborski doseljeni stanovnici nemačke narodnosti. Ulica se protezala kroz nekadašnje somborsko predgrađe Gornju varoš, od ugla dva venca (Eržebet i Sečenji Ištvana), i vodio je prema izlazu iz grada, u pravcu reke Mostonge, šume Šikare, bezdanskih salaša (nekadašnje Šivolje) i naselja Bezdan. Posle Prvog svetskog rata ulica je nazvana imenom Patrijarha Brankovića, a od sedamdesetih godina 20. veka nosi naziv XII vojvođanske udarne brigade. Kao i ostale ulice somborskih predgrađa, i Bezdanski put je, vremenom, rastao po dužini, pa se…
