Duže od dva veka trajala je tradicija osvećenja somborske Gradske kuće bogojavljenskom vodom, a utemeljena je još u vreme kada je graničarski kapetan somborskog šanca bio Jovan Janko Branković (između 1717. i 1734. godine). Njegov kaštel se od 1749. g. nalazio u osnovi kasnije somborske Gradske kuće. Somborski pravoslavni stanovnici, koji su tada činili 2/3 gradskog življa, svake godine o Bogojavljenju su, po svršetku vodoosvećenja, išli u litiji iz Svetođurđevske crkve u Brankovićev kaštel (kasnije Gradsku kuću), gde je s najvećom svečanošću u velikoj dvorani, uz pojanje bogojavljenskih pesama, protojerej čitao svečano jevanđelje o krštenju Hristovom i zatim osvećenom vodicom blagoslovio ovaj opštinski dom i sva njegova odeljenja, a zatim…
-
-
SOMBORSKI KAPETANI I PLEMIĆI MARKOVIĆI
Iz bunjevačke graničarske oficirske porodice Marković potekao je prvi kapetan somborskih militara Dominik Dujo Marković, jedan od predvodnika poslednje seobe Bunjevaca u Bačku, u vreme Velikog bečkog rata. Zapis iz plemićke povelje, koja mu je dodeljena 1690. godine, kao i pismo carici Mariji Tereziji Dominikovog unuka kapetana Marka Markovića, svedoče da je Dominik ili Nedeljko Marković ranije pripadao pravoslavnoj veroispovesti, te da je katoličkoj crkvi i veri pristupio prelaskom u austrijsku službu. U leto 1687. g. trupe bavarskog izbornog kneza Maksimilijana spuštale su se iz Solnoka i Segedina kroz Bačku, uz reku Tisu, pa su se 9. jula u njegovom štabu pojavili izaslanici tek doseljenih Bunjevaca (knez Maksimilijan u svom…
-
STARE MERE U BAČKOJ
Mere za masu, zapreminu, dužinu i površinu, kao i za vrednost novca, koje su korišćene na prostoru današnje Bačke u rasponu od 16. do 19. veka, menjale su se tokom vremena i bile su izrazito nestandardne. Najstarije su zapisane turske mere, kojima se ovdašnji svet služio od polovine 16. do početka 18. veka, a ponegde i nešto duže. Za dužinu je u tursko vreme osnovna mera bila ARŠIN (današnjih 0,68 metara), a za površinu DUNUM ili DULUM (10 ari ili 1.000 m2). Za masu je bilo više mera: DRAM (oko 3 grama), OKA (1,27 kg), KILA (oko 25 kg), STAMBOLSKA KILA (oko 45 kg), KANTAR (44 oke ili 56,11 kg)…
-
SOMBORSKA GRANA KNEŽEVA RAŠKOVIĆA
Stara srpska vlastelinska i kneževska porodica Rašković poreklom je sa Starog Vlaha. Raškovići nisu zvanično imali ugarsko plemstvo, ali su pripadali redu srpskih ober-knezova i beratlija, kojima je pravo na nasledne posede bilo dodeljeno sultanovim pismom (beratom). Prilikom austrijskog osvajanja Srbije 1689. godine, starovlaški knezovi Jovan, Mojsilo, Ilija i Mihailo Rašković preselili su se na teritoriju Habzburškog carstva i pridružili austrijskoj vojsci, nakon što su primili zaštitno pismo (carski patent) Ratnog saveta. Jovan Rašković bio je prvopotpisan među svetovnim Srbima (odmah nakon potpisa beogradskog mitropolita Simeona Ljubibratića i rudničkog episkopa Teofana), na punomoći koja je 1690. g. data episkopu Isaiji Đakoviću, kao srpskom zastupniku kod cara Leopolda I (Rašković se…
-
JEDAN MILENIJUM APATINA
Apatin je naselje na levoj obali Dunava, čiji urbani kontinuitet može da se prati još od početka 11. veka, kada je dunavsko ostrvo Obod, na kome će kasnije nastati preteča Apatina, prvi ugarski krunisani hrišćanski kralj Stefan 1011. g. podario, kao posed, udaljenoj Vespremskoj opatiji. Mnogobrojni arheološki tragovi u Apatinu i njegovoj neposrednoj okolini ukazuju na dugo prisustvo ljudi još u praistoriji, od neolita do latenskog doba. U vreme rimske provincije Panonije, od današnjeg Apatina je, u pravcu jugozapadne Bačke, izgrađen velik rimski odbramben šanac, odnosno nasip. Polovinom 14. veka (1350) Apatin je u posedu Kaločke nadbiskupije, a pripada teritoriji kraljevske Bodroške županije. Zahvaljujući blizini Dunava i rečnom prometu naselje…
-
SOMBORSKI KONJOVIĆI
Konjovići su patricijska somborska srpska porodica, čiji su potomci skoro tri veka predstavljali duhovnu, kulturnu, privrednu, političku i intelektualnu elitu Sombora. Po doseljenju bili su sveštenička i graničarska, koja je u Somboru najranije zabeležena 1724. godine, kada je na popisu somborskih pravoslavnih sveštenika zapisan Jovan Konjović, prezviter Svetođurđevske crkve u vojnom šancu, čiji je nadgrobni kamen sačuvan do danas u zidu sa leve strane južnih ili velikih ulaznih vrata u somborsku Svetođurđevsku crkvu. Prema očuvanom porodičnom predanju, Konjovići su se doselili u Velikoj seobi iz okoline Peći, a prvobitno su se naselili na pustaru Nađfenj ili Naćvin (danas Žednik) kod Subotice, odakle su se, sa mnogobrojnom stokom, prvih decenija 18. veka…
-
JANUAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Obično se smatra da su zimski meseci vreme smiraja na salašima i među paorima, kao i vreme slava, veselja, okupljanja, prela, kola itd. Ipak, i najhladniji mesec bio je vreme stalnog rada. Početkom godine, u januaru, pri lepšim danima, na još neuzorane njive (kao i u bašte i vinograde), izvlačen je stajnjak (stajsko đubrivo) koje je slagano na gomile kako mu hladan vazduh, vetar i mraz ne bi izvukli snagu. Gde je bilo moguće na njive je rastiran i razdrobljeni „kamenozem“ (glinoviti krečnjak), koji je dobro đubrio (gnojio) zemlju. Tokom zimskih meseci popravljana je i zemlja „peskulja“ tako što je na nju vučena ilovača, a na ilovaču je, opet, vučen…
-
SOMBORSKI SVEŠTENIK – PISAC PRVE SRPSKE KNJIGE O PČELARSTVU
Somborski pravoslavni sveštenik i dugogodišnji katiheta somborske Preparandije Avram Maksimović rođen je u Somboru 1772. godine, kao sin Damjana i Jelene Maksimović (drugim imenom Čarugdžija). Osnovno obrazovanje i učiteljski tečaj završio je u Mrazovićevoj Normi, nakon čega je pohađao Bogosloviju u Karlovcima. Za đakona i učitelja u selu Sivcu postavljen je 1790. godine, a 1794. g. postao je parohijski sveštenik u selu Riđici kraj Sombora, gde se na imanju riđičkog vlastelinskog dobra porodice Kovač upoznao sa uzornim pčelarstvom, voćarstvom i vrtlarstvom. Od 1803. g. Avram Maksimović je postao paroh somborskog Svetođurđevskog hrama i ubrzo je u okolini Sombora, na osnovu iskustava stečenih na riđičkom vlastelinskom dobru, na 14 jutara zemlje…
-
NAJSTARIJI ZAPISI O SOMBORSKIM SRBIMA IZ 16. I 17. VEKA
Osim u poimeničnim turskim popisima stanovnika Sombora iz 1570. i 1578. godine, najstariji podaci o somborskom srpskom stanovništvu zabeleženi su u pomenicima Krušedolskog i Kruševskog manastira. Od prve polovine 16. veka, pa do pred kraj 17. veka, pravoslavni kaluđeri manastira Krušedola na Fruškoj Gori i manastira Kruševa u Polimlju, imali su dozvolu turskih vlasti da na teritoriji tadašnje Turske carevine prikupljaju priloge za svoje manastire, obilazeći predele naseljene Srbima, od Kosova i Makedonije, preko Slavonije, Srema, Banata i Bačke, sve do Budima, Pešte i severnih predela nekadašnjeg Ugarskog kraljevstva. U svojim knjigama priložnika (pomenicima) kaluđeri su beležili imena ljudi koji su prilagali darove za manastir bilo u novcu, bilo u…
-
PRVI SOMBORSKI KNJIŽAR I IZDAVAČ
Prvu somborsku knjižaru-papirnicu otvorio je, početkom šezdesetih godina 19. veka, somborski Jevrejin Šamuel Šen. Nedugo zatim javlja se i prvi klasični knjižar i izdavač Milivoj Karakašević (1852-1931), koji je, početkom avgusta 1877. godine, u kući Sime Bikara, na Svetođurđevskom trgu, otvorio najstariju somborsku srpsku knjižaru „Zlatno pismo“. Glavna težnja njenog osnivača, kako beleži novinski oglas objavljen u novosadskoj „Zastavi“ od 10/22. avgusta 1877. godine, bila je rasturivanje srpskih valjanih listova i koristnih knjiga. Karakašević je rođen u Molu, u nekadašnjoj graničarskoj plemićkoj porodici, a trgovački zanat izučio je, kao mladić, u Beloj Crkvi, u Banatu, te je kasnije radio u Bečkereku, Bečeju i Novom Sadu. U Sombor je došao sedeamdesetih…
