Znatan je broj mapa južnih delova nekadašnje Ugarske kraljevine, načinjenih u 16. i 17. veku, ali je na njima retko ucrtan i grad Sombor, mada je u to vreme bio znatnije naselje (od 1541. do 1687. g. i nahijsko središte, tvrđava i trgovački grad). Nema ga na prvoj Lazarusovoj mapi Ugarske iz 1528. g. (ni pod ranijim imenom Coborsentmihalj), na kojoj se nalaze obližnja naselja Kolut, Bodrog, Apatin i Sonta. Slično će biti i narednih decenija (mape za južne predele Ugarske, pod turskom vlasti, najčešće su rađene precrtavanjem stanja sa starijih mapa). Na mapi Ugarske, kartografa Volfganga Lacijusa, iz 1556. godine, geografski tačno je ucrtan Sombor sa simbolom tvrđave, ali…
-
-
ELIBERTACIJA SOMBORA 1745-1749.
Proces dobijanja statusa slobodnog i kraljevskog grada, odnosno elibertacija, predstavlja ključan istorijski događaj i verovatno najznačajniji poduhvat žitelja Sombora u dugoj istoriji ovog grada na severozapadu Bačke. Ostvarenje smelo postavljenog visokog cilja tražilo je od somborskih predvodnika u procesu elibertacije jasnu političku viziju, istrajnost, promišljen pristup, diplomatsku umešnost, odvažnost u finansijskim zahvatima i skoro vojničku operativnost, a od ovdašnjeg stanovništva jedinstvenu podršku i zajedničko delovanje u opštem interesu, uprkos razlikama u veri i materijalnom statusu. Uspeh tog poduhvata doveo je Sombor na prag građanskog društva, a nivo ostvarenih povlastica omogućio je Somborcima da odlučuju o svojoj sudbini i presudno utiču na razvoj sopstvenog grada, čime je obezbeđen njegov vidan urbani,…
-
PRVA SRPSKA UMETNIČKA IZLOŽBA ODRŽANA JE U SOMBORU
Dobrotvorna zadruga Srpkinja Somborkinja, koja je osnovana 1896. godine, priredila je u Somboru, od 8. do 23. maja 1910. godine, pod pokroviteljstvom patrijarha srpskog Lukijana, jednu od najznačajnijih srpskih umetničkih izložbi tog vremena – Prvu srpsku umetničku i vajarsku izložbu u Austro-Ugarskoj. U istoriji umetnosti poznata kao „Prva srpska umetnička izložba“, ova kulturna manifestacija okupila je, u zdanju somborske „Županije“, 16 najpoznatijih srpskih slikara tog vremena, kao i tri vajara, a prikazano je 110 umetničkih dela. Somborski srpski list „Sloga“ pisao je pred otvaranje izložbe: Što se većma približava vreme umetničke izložbe koju će naša vredna ženska zadruga da priredi, sve se većma osvedočava, da je to podhvat koji će zagrejati…
-
VEDUTA SOMBORA IZ 1818. GODINE
Više od jednog veka trebalo je da prođe nakon nastanka četiri vedute Sombora s kraja 17. veka (1697-1700), kako bi izgled grada ponovo bio vizuelno zabeležen, prvo na veduti sa majstorskog pisma iz 1809. godine, koja svojim likovnim kvalitetima ne bi mogla da se smatra previše uspelom, a zatim, devet godina kasnije, i na veduti koja je, ovaj put verno i tačno, bila načinjena rukom somborskog graditelja i starešine zidarskog ceha Franca Gfelera. Nemačka porodica Gfeler pominje se u gradu od početka 19. veka (najranije 1806), a Franc Gfeler (1779-1833) i njegov sin Karl (1810-1872), graditelji su nekoliko prepoznatljivih arhitektonskih simbola Sombora, osim ostalog i današnje Gradske kuće, koju je…
-
FEBRUAR NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Februar je bio poslednji zimski mesec. Obično se tada već topio sneg, ako ga je bilo preko zime, pa su salašari s motikama izlazili na posejane njive i čistili brazde kojima bi voda mogla da otiče, kako se ne bi razlivala i podavila useve. Gde je bilo moguće i gde su livade bile pored oranica, voda je navođena da se razliva po njima kako bi trave bolje rasle (smatrano je da ova voda više koristi livadskoj zemlji nego najmasnije đubrivo). Po livadama gde voda nije mogla da dođe, posipano je kokošije, golublje, goveđe i ovčije đubrivo, a na onima koje su rađale kisele trave posipani su kreč i pepeo ili…
-
“OPASULJIVANJE” SOMBORSKIH BIRAČA U 18. VEKU
Kada je Sombor, potpisom carice i ugarske kraljice Marije Terezije na Elibertacionoj povelji ili Privilegijalnom pismu, 17. februara 1749. g. zvanično dobio status slobodnog i kraljevskog grada, posle teških i zamršenih trogodišnjih pregovora sa Bečkim dvorom i nakon uplate visokog iznosa od 150.000 florina (forinti) u carsku blagajnu, trebalo je izabrati prvi somborski Magistrat (Unutrašnji senat), Spoljni senat, Opšestvo (Opštinu), glavnog sudiju (gradonačelnika) i niz nosilaca administrativnih i upravnih funkcija. To je i učinjeno 24. aprila 1749. godine, na dan svečanog proglašenja Sombora za slobodan i kraljevski grad. Tog dana organizovani su i prvi izbori (pravo glasa imale su samo kućne starešine). Somborci su na svojim prvim izborima birali 60…
-
VUJADIN BANE SEKULIĆ – ANTIFAŠISTIČKI HEROJ IZ SOMBORA
Vujadin Bane Sekulić rođen je 16. oktobra 1920. g. u dobrostojećoj somborskoj gradskoj porodici (njegov otac Živko bio je činovnik). Rastao je u Čonopljanskoj ulici i na Vencu Živojina Mišića, a još kao osnovac i kasnije gimnazijalac bavio se atletikom. Kao jedan od najboljih učenika somborske Gimnazije bio je oslobođen usmenih ispita. U Beogradu je od 1940. g. bio student tehničkih nauka i tu je, iste godine, postao član SKOJ-a. Hapšen je zbog učešća u antirežimskim demonstarcijama. Član KPJ postao je u leto 1941. godine, u vreme okupacije. Visok i mršav, smeđe kovrdžave kose, ovaj 20-togodišnji somborski mladić hitrih pokreta vratio se, nakon aprilskog sloma Kraljevine Jugoslavije, u rodni grad.…
-
PRVI SOMBORSKI ZIDANI MOST
Znatan je bio broj drvenih mostića i mostova preko reke Mostonge i šančeva koji su okruživali Sombor u 18. veku, ali prvi veliki zidani most, sa prilazom i stubovima, koji je izgrađen sredstvima slobodnog i kraljevskog grada Sombora, podignut je 1773. godine i nalazio se na prelazu preko reke Mostonge na Apatinskom putu. Novi zidani most nalazio se na mestu gde je prethodni drveni most postojao, prema crtežu Sombora iz pera vojnog topografa Nikolasa Spara de Bensdorfa, još 1698. godine, a gde se nalazi i danas, samo sada preko Velikog bačkog kanala. Pravac prema Apatinu Somborcima je bio veoma važan jer je tuda prevoženo žito do apatinskog pristaništa, a odatle…
-
SOMBORSKI SRBIN – PREDSEDNIK VRHOVNOG SUDA UGARSKE
Nikola Nika Mihajlović, znamenit pravnik i narodni dobrotvor, rođen je u Somboru 1811. godine, kao najstariji sin imućnog somborskog građanina Petra Mihajlovića i Marije, devojaštvom iz koviljske trgovačke porodice Jovanović (njena starija sestra Katarina bila je udata u Somboru, za Jovana Atanackovića, brata vladike Platona, a najmlađa Hristina za koviljskog graničarskog oficira Petra Kostića, sa kojim je imala sina Lazara, potonjeg čuvenog srpskog pesnika). Osnovnu školu Nika Mihajlović završio je u Somboru, a prava je studirao u Pešti. Posle završenih studija vratio se u Sombor i 1831. g. otvorio advokatsku kancelariju. Nakon što je u nastavu somborske Srpske učiteljske škole – Preparandije uveden i mađarski jezik, Nikola Mihajlović je, kao…
-
SOMBORSKI PROFESOR DIMITRIJE ISAILOVIĆ, PRVI NAŠ LEKSIKOGRAF I OSNIVAČ PRVE SRPSKE AKADEMIJE NAUKA
Dimitrije Isailović jedan je od najobrazovanijih i najumnijih Srba prve polovine XIX stoleća. Bio je profesor Srpske preparandije u Sentandreji i Somboru, a po prelasku u Kneževinu Srbiju osnivač i nastavnik Više škole u Beogradu, lični nastavnik Milana i Mihaila, sinova kneza Miloša Obrenovića, upravitelj i cenzor prve srpske državne štamparije, urednik „Novina srbskih“, načelnik za prosvetu u srpskom Ministarstvu pravosuđa i prosvete, sekretar Državnog saveta, vrhovni školski nadzornik Kneževine Srbije, jedan od osnivača i prvi potpredsednik Društva srpske slovesnosti, pisac, pesnik, prevodilac i prvi srpski leksikograf. Isailović je rođen 26. oktobra (6. novembra) 1783. godine u Dalju, u Istočnoj Slavoniji. Njegov otac Jovan bio je od 1784. do 1789.…
