Blizu ušća reke Mostonge u Dunav nalazi se Bač, staro administrativno i crkveno središte srednjovekovne Bačke županije i jedno od najstarijih naselja na prostoru Panonske nizije, koje svoj urbani kontinuitet može da prati čitav milenijum, a verovatno i duže (u pismu vizantijskog cara Justinijana I iz 535. godine pominje se dijeceza, odnosno biskupija ili episkopija dela provincije Druge Panonije: pars secunde etiam Panonie, que est in Bacensi civitate, što bi moglo da se odnosi na Bač [stariji istoričari verovali su da se zapis odnosi na Basijanu u Sremu, za koju, za razliku od Bača, ne postoje istorijski tragovi o postojanju episkopije u bilo kom periodu njene istorije]. Može se pretpostaviti…
-
-
ZAPIS UZIDAN U TEMELJE SOMBORSKE SVETOĐURĐEVSKE CRKVE
Pedesetih godina 18. veka odlučili su somborski Srbi (kojih je tada bilo preko dve trećine od ukupnog somborskog stanovništva) da na mestu pređašnje male Svetođurđevske crkve sazidaju nov veliki hram, dostojan i njihovih materijalnih mogućnosti i statusa slobodnog i kraljevskog grada, koji je Sombor nekoliko godina ranije stekao. kao piše stari hroničar ove crkve (Nikola Vukićević, znameniti pedagog i dugogodišnji upravitelj somborske Srpske preparandije), zidanje nove crkve počelo je u proleće 1759. godine, svesrdnim prilozima ne samo imućnih nego i siromašnih pravoslavnih Srba somborskih, a bez svake pomoći državne i tuđinske. Besumnje, namera da se sagradi nova crkva postojala je od ranije, pa su do 1759. g. prikupljana materijalna sredstva…
-
SEDAM STOLEĆA BAČKOG BREGA 1319 – 2019 (ISTORIJSKA IZLOŽBA)
Za sve prijatelje koji nisu u prilici da posete izložbu SEDAM STOLEĆA BAČKOG BREGA 1319-2019, čiji je autor potpisnik ovog priloga, a koja je posvećena obeležavanju 700 godina od prvog arhivskog pomena naselja BEREG ili BAČKI BREG, postavljamo ovu izložbu na sajt „Ravnoplov“. U organizaciji MZ Bački Breg, izložba je izložena u Sali MZ, od 24. do 31. avgusta 2019. godine. Radi lakše čitljivosti, u prilogu je, pored broja i naziva svakog od 13 panoa, dat i celokupan tekst sa panoa koji sledi. PANO 1 (NASLOVNI PANO) SEDAM STOLEĆA BAČKOG BREGA 1319-2019. Autor izložbe Milan Stepanović. Dizajn J. M. Jofke. Organizator izložbe MZ Bački Breg. Zahvaljujemo se na svesrdnoj i…
-
KAKO JE LAZA KOSTIĆ ČESTITAO ZMAJU 50-GODIŠNJICU ŽIVOTA I ŠTA JE KASNIJE POKVARILO NJIHOVO POBRATIMSTVO
Dugogodišnje blisko prijateljstvo i pobratimstvo između Laze Kostića i J. J. Zmaja, ukorenjeno još u njihovim mladalačkim danima, ogledalo se na mnogim poljima (ličnom, političkom, poetskom). Rezultat tog prijateljstva bila je i pesma „Pedeseta“, kojom je, u novembru 1883. godine, Kostić čestitao Zmaju 50. rođendan: PEDESETA (Pobri Zmaju – Jovanu Jovanoviću) Da l’ te, pobro, hvata seta što ti dođe pedeseta? Je l’ ti zato kosa ređa, jesi l’ zato lica bleđa, je l’ ti zato briga veća? Zato l’ snaga umornija, zato l’ misô sumornija? Zato l’ srce tvrđe biva, zato l’ sanče grđe sniva, zato l’ crnja mašta živa? Zato li te hvata seta što ti dođe pedeseta?…
-
SOMBORSKA SRPSKA PLEMIĆKA PORODICA POPOVIĆ – PAPHAZI
U Somboru je, tokom prve polovine 18. veka, prezime Popović predstavljalo jedno od često zapisanih prezimena, koje su, obično, nosile svešteničke srpske porodice, neretko kao sekundarno prezime, pa se dešavalo da u dokumentima i crkvenim protokolima budu zapisane i svojim izvornim prezimenom, a povremeno i sa očinstvom (patronimom) Popović. O precima ove porodice postoji (nepouzdano) predanje da su osmorica somborskih Popovića poginula u Bitki kod Sente 1697. godine. Prvi pouzdano potvrđen predak porodice Popović, koja će, posle dobijenog plemstva, mađarizovati svoje prezime u Paphazi (ali će ostati u svojoj veri i narodnosti), bio je Atanasije Popović (1707-1752), somborski učitelj, graničar, veletrgovac i zanatlija, moguće potomak jednog od četiri somborska graničara…
-
SOMBORSKI PAŠIN SOKAK (DOSITEJEVA ULICA)
Nekadašnji somborski Pašin sokak, koji od 1920. g. nosi naziv Dositeja Obradovića, jedna je od najstarijih ulica starog gradskog jezgra u Somboru. Protezala se od Trga Sv. Trojstva do južnog gradskog šanca (kasnije Venca Stepe Stepanovića) i pouzdano je postojala još u vreme turske uprave gradom. Prema predanju, u ulici se u 17. veku, za vreme turske uprave, nalazila pašina rezidencija. Skoro je sigurno da se upravo na to zdanje odnosi zapis turskog putopisca Evlije Čelebija, koji je 1665. g. posetio Sombor: Od svih dvoraca ističe se kao najbolji i najljepši dvorac (saraj) Beri-paše. To je pravi rajski vrt Irem. Tu sam boravio jednu sedmicu i provodio se onako kako…
-
VELIKI RIMSKI NASIP U BAČKOJ
Na prelazu iz stare u novu eru današnju Bačku naseljavala su keltska i dačka plemena, a od početka 1. do polovine 2. veka nove ere, sa prostora današnje južne Rusije, u Panonsku niziju i Podunavlje prodirala su plemena iranskog porekla, među kojima je najbrojnije bilo ratoborno polunomadsko stočarsko i konjaničko pleme sarmatskih Jaziga, koji su, krajem 1. i tokom 2. veka, prelazili Dunav i napadali rimsku provinciju Panoniju. Po ugledu na zatečeno keltsko i dačko stanovništvo, Jazigi su, vremenom, prestali da žive nomadskim načinom. Na osnovu znatnog broja arheoloških nalaza, koji se vezuju za period boravka Sarmata, moženo da pretpostavimo da je na prostoru današnjeg Sombora, između prvog i četvrtog…
-
AVGUST NA SOMBORSKIM SALAŠIMA
Pre pojave parnih vralica, u avgustu je još uvek trajala vršidba žita, na prastari način (na gumnu, uz pomoć konja ili volova). Preoravane su „ugarnice“ (zemlja na ugaru), ili su, barem, vlačene teškom branom kako bi grudve zemlje bile što bolje izmrvljene, a zubača izvučena i utamanjena. Čim bi se u avgustu primetilo da prvo klasje prosa (proje) počinje da „plavi“ (sazreva) započinjala je njegova žetva ili kosidba (ukoliko bi se čekalo dok sav proso ne zaplavi, veći deo roda bi propao). Žetva ili kosidba prosa obavljana je jutrom, „za rose“, ili uveče, a otkosi su ostavljani dan ili dva i u međuvremenu su prevrtani. Kada bi proso bio povezan…
-
NAJSTARIJI POMENI ŠOKAČKOG IMENA
Nakon pobede nad ugarskom vojskom u Mohačkoj bitki 1526. g. i dva neuspešna pohoda na Beč (1529. i 1532), Turci Osmanlije, predvođeni sultanom Sulejmanom Veličanstvenim, zauzeli su konačno 1541. g. veći deo Panonske nizije, odnosno Kraljevine Ugarske, koja je podeljena na tri dela (kraljevsku Ugarsku pod vlašću Habzburga, osmansku Ugarsku pod turskom vlasti i tursku vazalnu kneževinu Erdelj). Prostori nekadašnje Bodroške i Bačke županije pripali su Segedinskom sandžaku u okviru Budimskog pašaluka i na njima je prvobitno uspostavljeno pet nahija, sa sedištima u Somboru, Baču, Titelu, Subotici i Baji. Narednih 146 godina cela Bačka biće pod neposrednom turskom administrativnom upravom. Prema podacima iz poimeničnih turskih katastarskih deftera, još od druge…
-
GRANIČARSKA PESMA [RADO IDE SRBIN U VOJNIKE] – NAJPOPULARNIJA PESMA VOJVOĐANSKIH SRBA U 19. VEKU
Još kao mladić, budući pančevački sveštenik i prota Vasilije Živković (1819-1891) napisao je „Graničarsku pesmu“, u narodu poznatiju pod nazivom „Rado ide Srbin u vojnike“. Posle završenih studija prava u Pešti i Požunu (Bratislavi), Vasilije Živković je završio i Bogosloviju u Vršcu, pa je 1845. g. postavljen za đakona, a već naredne godine i sveštenika Uspenskog hrama u Pančevu, u kome će ostati do kraja života. Osim svešteničkog poziva Vasilije Živković je neko vreme radio i kao katiheta i profesor srpskog jezika u pančevačkoj realki, u kome su njegovi učenici, osim ostalih, bili i Mihajlo Pupin i Uroš Predić (prepoznavši talenat vredan ulaganja, prota Živković je izradio kod nadležnih da…
