Još polovinom 19. stoleća posađeni su ispred zdanja Županije, na nekadašnjem stočnom vašarištu, omanji drvoredi, pored kojih su načinjene staze, a slika ovog „perivoja“ sačuvana je na najstarijoj fotografiji Sombora nastaloj oko 1868. godine. Zemljište ispred zdanja Županije dodatno je uređeno 1875. godine, kada su posađene i novi drvoredi. Kada je između 1880. i 1882. g. obnavljana i proširena zgrada Županije, dotadašnji drvoredi i staze bili su uklonjeni, a okruženje i prostor ispred novog i raskošnog županijskog zdanja ostali su blatnjavi, glibavi i zarasli u trsku, pa je Odbor za ulepšavanje grada preporučio da ispred Županije bude posađen park. U smislu te preporuke, neposredno ispred zdanja Županije načinjen je 1886.…
-
-
SOMBORSKI GLAVNI SOKAK
Još od polovine 18. stoleća središnja gradska ulica prostirala se od stočnog vašarišta (kasnije Županijskog parka) do Svetođurđevskog trga. Ulica je početkom druge polovine 18. veka označena po značaju kao Primae Classic Platea, kako je zapisana na skici iz 1763. godine. Kako je i sa južne i sa severne strane bila okružena šancem sa vodom, ulaz u ulicu je, sve do polovine 19. veka, bio moguć samo preko dva mala drvena mosta, od kojih se jedan nalazio kod današnjeg parka, a drugi kod sadašnjeg zdanja Preparandije. U drugoj polovini 19. veka, pa sve do 1918. godine, ova ulica je nosila ime Lajoša Košuta, jednog od predvodnika Mađarske revolucije 1848/49. godine.…
-
BORTANJ – SREDNJOVEKOVNA TVRĐAVA KRAJ SOMBORA
Srednjovekovno naselje Bortanj nalazilo se u Bodroškoj županiji Kraljevine Ugarske, a danas se ovim imenom naziva predeo udaljen desetak kilometara severozapadno od Sombora, između Bezdanskog puta i pruge za Bački Monoštor, na južnom rubu Bezdanske šume. Do turskih osvajanja ovo naselje najčešće je beleženo sa imenom Bartanj, nakon čega se, od druge polovine 16. veka, ustalio oblik Bortanj. Bortanj se nalazio oko pet kilometara istočno od starog županijskog administrativnog središta Bodroga, sa leve strane puta koji je vodio od Bodroga prema Baču, središtu susedne Bačke županije, preko naselja Coborsentmihalj, srednjovekovne preteče današnjeg Sombora. Najstariji arhivski trag o postojanju ovog naselja potiče s kraja 13. veka. Godine 1290. ugarski kralj Andrija…
-
VITEŠKI SOKAK
Od ugla koji je spajao dva somborska venca (Eržebet i Sečenji) i Bezdanski put, protezao se Viteški (ili Vojvodski) sokak, koji je izlazilo na nekadašnju Kupinovu ulicu (kasnije Bunjevačku, danas Matije Gupca). Između dva svetska rata ulica je nosila naziv po znamenitom srpskom političaru i predsedniku kraljevske vlade Nikoli Pašiću, a posle Drugog svetskog rata prozvana je imenom narodnog heroja Toze Markovića, nekadašnjeg političkog komesara Glavnog štaba NOP odreda Vojvodine. Popis iz 1837. g. kao stanovnike ove ulice navodi porodice Nikolić, Lukić, Burić, Kaluđerčić, Suhanji, Stanišićki, Rakić, Kozoderović (dve kuće), Parčetić, Vuić, Santo, Otskovljev, Ostojin, Hutnerin, Fratrić, Panaić i Josić (s leve strane ulice), te Regner, Rektorek, Fišer, Jerković, Fratrić,…
-
MALOCRKVENI SOKAK U SOMBORU
Malocrkveni sokak spadao je u red najstarijih somborskih ulica, nastalih, verovatno, još u vreme turske uprave. Ime je dobio po Maloj pravoslavnoj crkvi Sv. Jovana Preteče, kojom se ulica završavala. Počinjala je od nekadašnje Svetoivanjske ulice i placa Krune ili Krunske ulice (sada Vasilija Kovačića) i protezala se do Venca Eržebet (Petra Bojovića). Iz nje se, prema Gradskom pozorištu i Fernbahovoj kući (Gradskom muzeju), protezala krivudava Zmijska ulica. Prema podacima iz 1837. g. kućne posede u ovoj ulici imalie su porodice Hajcler, Červenkai, pa je sledilo gradsko zemljište (na njemu će četiri decenije kasnije biti podignuta Centralna škola), zatim posed porodica Peak, Šimić (Nikolaja Šimića, pisca prve srpske Logike), Milovanović…
-
DOBRI KONJI SOMBORSKI
Somborski graničari su krajem 17. i početkom 18. veka konje gajili najviše radi vojnih potreba. Prema podacima zbirnog popisa iz 1702. godine, u Somboru je bilo 476 konja i 75 ždrebadi (županijski porez na jednog konja iznosio je početkom XVIII veka jednu i po forintu, pa je moguće da su i ovde Somborci davali umanjene podatke). Sumarni popis somborskih graničara iz 1715. g. ovde je zabeležio 163 graničara u konjičkoj kompaniji i 128 graničara raspoređenih u dve pešačke kompanije, a oni su ukupno imali 519 konja (1718. g. taj broj je iznosio 547 odraslih konja). U popisu ostavine preminulog somborskog graničarskog kapetana Jovana Brankovića zapisano je s proleća 1735.…
-
SOMBORAC – LENJINOV SARADNIK
Jedan od najistaknutijih Srba i Jugoslovena u vreme revolucije u Rusiji tokom 1917/18. g. bio je Somborac Lazar Vukičević. Vukičević je rođen u Somboru 1887. godine, kao sin Petra i Jelene Vukićević (sačuvana je fotografija njegovog oca u somborskoj srpskoj narodnoj nošnji, koju je njihov rođak i upravitelj somborske Preparandije Nikola Vukićević poslao na Etnografsku izložbu u Moskvi 1867). Lazar je osnovnu školu i štamparski zanat završio u Somboru i već kao mladić je pristupio radničkom pokretu, pa je od 1906. g. učestvovao u štrajkovima i na političkim zborovima radnika po Vojvodini. Bio je 1911. g. urednik lista „Sloboda“, organa Srba socijaldemokrata u tadašnjoj Ugarskoj i jedan od učesnika I…
-
PALATA “KORZO”
Prostrani plac na uglu Pašine (Dositejeve) ulice i nekadašnjeg Venca Deak Ferenca (danas Stepe Stepanovića), koji je tridesetih i četrdesetih godina 19. veka pripadao porodicama Šandelbauer i Vereš, a od 1855. g. porodici Bitner (prema zemljišnoj knjizi iz 1837. g. posed se prostirao na površini od 286,5 kvadratnih hvati) kupila je sedamdesetih godina 19. veka imućna somborska porodica Falcione, italijanskog porekla, koja je ovde, između 1878. i 1881. godine, podigla jedno od najlepših arhitektonskih zdanja sagrađenih krajem 19. veka u Somboru (na mapi grada iz 1878. g. plac je još uvek bio prazan, bez podignutog zdanja). Fasada zgrade, u stilu romantizma i protosecesije, obnovljena je 1899. godine. Pročelje palate porodice Falcione…
-
KUĆA PALANAČKIH
Zidanje jednospratnice bogatog somborskog trgovca Stevana Popića (1818-1882) započelo je 1872. godine, a dovršeno je do maja 1873. godine (Stevan Popić bio je je praunuk imućnog somborskog zemljoposednika i nekadašnjeg graničara Ignjata Popića, unuk Pavla i sin Simeona Popića). Popićeva zgrada podignuta je na mestu dve nekadašnje kuće, od kojih je prva porodici sveštenika somborske Svetođurđevske crkve i preparandijskog katihete, kasnije budimskog i bačkog vladike Pavla Platona Atanackovića, a druga Jeftimiju Mihajloviću (prema zemljišnom popisu Sombora posedi ove dve kuće prostirali su se 1837. g. na površini od 107, odnosno 357 kvadrtanih hvati). Tu se, kako je zapisao Nika Maksimović, ranije nalazila gostiona dobrodušnog Time Pušibrka, čestitog oca vrsnog gimnazijskog…
-
KRSNE SLAVE SOMBORSKIH SRPSKIH PORODICA NA POČETKU 19. VEKA
Sombor je, na početku 19. veka, već više od pola stoleća imao status slobodnog i kraljevskog grada. U njemu su živeli Srbi, Bunjevci, Mađari, Nemci, Jevreji, Slovaci, Grci, Romi i druge narodnosti. Ipak, većinsko stanovništvo grada bilo je srpsko. Prema podacima iz 1805. godine, Sombor je imao 16.335 stanovnika (i kao takav bio je veći od Novog Sada i Beograda), od kojih je 9.085 bilo pravoslavne, a 7.250 katoličke veroispovesti. Somborski protopreziviterat bio je tada najveći u Bačkoj eparhiji, a prema podacima iz 1785. g. imao je 13 pravoslavnih parohijalnih crkava, 28 sveštenika, 3.149 domova sa 5.015 bračnih parova, te 352 udovca i 667 udovica, sa ukupno 20.943 pravoslavne duše. Prema…
