Ulica prozvana po čuvenoj somborskoj gostionici „Elefant“, koja se decenijama nalazila na njenom uglu, protezala se od Trga Sv. Trojstva do Pozorišnog trga (današnjeg Trga Republike), a nastala je, kao i susedna Školska ulica (Laze Kostića), na mestu nekadašnjeg zverinjaka somborskog kapetana Jovana Janka Brankovića. Od sedamdesetih godina 19. veka u ovoj ulici se nalazio poštansko-telegrafski ured (premešten je 1890. g. u obližnju Krušperovu kuću, današnju zgradu Istorijskog arhiva), pa je dotadašnja Elefant ulica preimenovana neko vreme u Poštansku. Pred Prvi svetski rat ulica je nazvana imenom Varoši Đule, kaločko-bačkog nadbiskupa, koji je bio rođen u Somboru i koji je progalšen za počasnog građanina Sombora. Posle Prvog svetskog rata (od…
-
-
VELIKA NARODNA SKUPŠTINA U NOVOM SADU
Novembarski dani 1918. godine, puni nacionalnog zanosa, radosti i oduševljenja srpskog i bunjevačkog naroda u Bačkoj i Vojvodini, pod snažnim utiskom dolaska pobedničke srpske vojske i potpunog raspada Habzburške monarhije, krunisani su Velikom narodnom skupštinom, održanom u ponedeljak, 25. novembra 1918. godine, u Novom Sadu, u velikoj sali hotela “Grand”, koji se nalazio na trgu ispred Gradske kuće. Na skupštini je 757 poslanika (578 Srba, 84 Bunjevca, 62 Slovaka, 21 Rusin, 3 Šokca, 2 Hrvata, 6 Nemaca i 1 Mađar) predstavljalo 211 gradskih i seoskih opština Banata, Bačke i Baranje (Srem je odluku o prisajedinjenju Srbiji doneo dan ranije, 24. novembra, na Velikom narodnom zboru u Rumi). Značajno je napomenuti…
-
SOMBORSKI EGZORCISTA IZ 18. STOLEĆA
U somborskom franjevačkom manastiru, ustanovljenom 1750. godine na tradiciji ovdašnje franjevačke rezidencije, koja je u Somboru postojala još krajem 17. stoleća, pojavio se, krajem šezdesetih godina 18. veka, franjevac Rok Smendrović (1726-1782), koji se doselio iz Požege u Slavoniji. U višenacionalnom slobodnom i kraljevskom gradu Somboru, pretežno naseljenom Srbima i Bunjevcima, boravio je svega tri godine, a služio je u franjevačkoj crkvi Presvetog Trojstva, dobro poznavajući, osim “ilirskog” i nemački, mađarski i slovački i jezik. Za svega tri godine, koliko je boravio u Somboru, Smendrović je uspeo da uzburka i pomuti ustaljen mir među ovdašnjim stanovnicima, ali i da stekne velik broj kako poštovalaca, tako i protivnika. Fratar Smendrović izazvao…
-
SOMBORSKE ORGULJE – NAJVEĆE CRKVENE ORGULJE U SRBIJI
Somborska Karmelićanska crkva Sv. Stjepana kralja (Szent István király) građena je skoro pola stoleća, od 1860. do 1902. godine. Nalazi se u parku ispred zdanja Županije, a njena dva prepoznatljiva monumentalna crkvena tornja danas su jedan od arhitektonskih simbola Sombora. Osim arhitektonskih i umetničkih vrednosti, somborska Karmelićanska crkva poznata je danas po svojim orguljama, koje su najveće u Vojvodini, a ujedno su i najveće crkvene orgulje u Srbiji (bile su treće po veličini u nekadašnjoj Jugoslaviji, iza orgulja u zagrebačkoj i đakovačkoj katedrali). Odmah nakon završetka izgradnje zdanja Karmelićanskog samostana (1905), koji se nalazi pored crkve Sv. Stjepana kralja, bratstvo somborskih karmelićana počelo je da prikuplja sredstva za nabavku crkvenih…
-
PANORAME STAROG SOMBORA
Najranijim panoramama Sombora mogle bi da se smatraju crteži grada s kraja 17. stoleća. Prvi takav crtež, ako izuzmemo simbolično nacrtane tvrđave kojima je Sombor obeležen na nekoliko mapa u 16. i 17. veku, nastao je na planu osvajanja Osijeka iz jula 1687. godine (na mapi je greškom naznačen mesec juni), zapravo bakrorezu Ludviga Nikolausa fon Halarta, veličine 58 x 30 cm, na kome je, na horizontu, preko Dunava, označen sa slovom H, nacrtan Sombora sa četiri džamijska minareta i tornjem tzv. Pašine kule, te sa objašnjenjem u legendi: Sambor citta mercantile posseduta allora da Turchi (Sombor, trgovački grad, još u posedu Turaka). Usledile su četiri vedute grada, nastale na…
-
VUJIĆEVI DVORI
Jednospratnicu pored palate „In foro“ podigao je 1884. g. Paja Vujić, na mestu starije kuće i poseda Isaka Radosavljevića (njegov posed se 1837. g. prostirao na 174 kvadratna hvata), koji su Vujići kupili pre 1867. godine. Među Somborcima zgrada je prozvana „Vujićevi dvori“. Zdanje klasicističke građe, sa fasadom u stilu neorenesanse, bilo je u obliku nepravilnog ćiriličnog slova Г. Na spratu zdanja nalazila su se četiri prozora, od kojih su dva krajnja imala trouglaste timpanone, a dva središnja, koja su pripadala terasi od kovanog gvožđa, imala su lučne timpanone. U prizemlju su, prvobitno, pored lučno zasvedene kapije, bili skladni polukružni izlozi, koji su kasnije, početkom 20. veka, prepravljeni u velik…
-
BEZDANSKI PUT
Bezdanski put predstavlja jednu od nasjtarijih ulica koja se nalazila izvan središta grada, a nastala je krajem četrdesetih godina 18. veka, kada su ovde svoje kuće počeli da podižu prvi somborski doseljeni stanovnici nemačke narodnosti. Ulica se protezala kroz nekadašnje somborsko predgrađe Gornju varoš, od ugla dva venca (Eržebet i Sečenji Ištvana), i vodio je prema izlazu iz grada, u pravcu reke Mostonge, šume Šikare, bezdanskih salaša (nekadašnje Šivolje) i naselja Bezdan. Posle Prvog svetskog rata ulica je nazvana imenom Patrijarha Brankovića, a od sedamdesetih godina 20. veka nosi naziv XII vojvođanske udarne brigade. Kao i ostale ulice somborskih predgrađa, i Bezdanski put je, vremenom, rastao po dužini, pa se…
-
PROTESTNI ZBOR SOMBORACA OD 18. NOVEMBRA 1745.
Osamnaesti novembar predstavlja godišnjicu znamenitog Protestnog zbora somborskih graničara, jednog od najznačajnijih događaja u dugoj istoriji Sombora, kojim je utrt put ka dobijanju statusa slobodnog i kraljevskog grada. Smrću Karla VI, vladara Habzburške monarhije i cara Svetog rimskog carstva, u oktobru 1740. godine, na osnovu odredbi Pragmatične sankcije iz 1713. g. stupila je na presto njegova kćer Marija Terezija. Francuska, Bavarska i Pruska osporile su odredbe tog dokumenta, smatrajući da žena ne može da nasledi vladarski presto. Zapravo, želeli su da iskoriste ovaj trenutak kao dobru priliku da se poljulja i oslabi moć Habzburške monarhije. Uskoro su im se pridružile Saksonija, Španija, Švedska i Đenovljanska republika, a podršku Habzburškoj monarhiji…
-
SOMBORSKI SVEŠTENIK KOJI JE UGOSTIO CARA
Atanasije, sin Kirila Zarića, sveštenika somborske crkve Svetog Jovana Preteče, i unuk sveštenika iste crkve Zaharija Bungurovića (o kome je sačuvano predanje da je još u tursko vreme, pre 1687. godine, preko Slavonije u Sombor doselio stanovnike iz Srbije), rođen je u Somboru 1756. godine. U rodnom gradu je završio osnovnu i Gramatikalnu školu, a kao vršnjak i blizak prijatelj Avrama Mrazovića (očevi su im, istovremeno, bili sveštenici u istoj crkvi), odmah po osnivanju Norme završio je i tromesečni učiteljski tečaj, pa ga je Mrazović postavio za pomoćnog učitelja, a kasnije, nakon rukopoloženja, i za katihetu (veroučitelja) u svojoj školi. Na tom mestu Atanasije Zarić ostaće duže od tri decenije,…
-
JEDAN ZANIMLJIV ZAPIS O STAROM SOMBORU
U svojoj knjižici „Sitnice i krupnice s puta od Zagreba do Sombora (u 1885. godini)“ novinar zagrebačkog srpskog lista “Srbobran” Manojlo Đorđević Prizrenac, potpisan sa pseudonimom „Iksion“, opisuje Sombor prilikom dolaska na vidovdansku proslavu i opšti politički zbor Srpske narodne slobodoumne stranke 1885. godine, ostavivši dragocene podatke o izgledu grada i njegovim ljudima u vreme svog boravka. Došavši u Sombor vozom Đorđević opisuje kako se pred železničkom stanicom „otegao čitav red karuca“ (fijakera). Za svoje domaćine iz Odbora za doček gostiju kaže da su se „skromno, ljubazno i srdačno ponašali“, te da se „otvorenost, živahnost i dobra volja ogledala u svačijem ponašanju, na svačijem licu“, i da se „svaki grabio…
