• DAMARI RAVNICE,  Književnost

    ANĐELOVA GUSKA (LA OCA DI ANGELO)

    Domorodac, Rovinjez, odrastao u ribarskoj barci, koračao je i po rivi razbacanim korakom mornara sa nemirne palube. Krupnim jakim nosem na krupnom jakom licu sekao je vazduh ispred sebe mašući širokim šakama kao da vesla. Anđelo, potomak mnogih generacija svojih ribarskih predaka, progovarao je retko, kao da je bio svestan da njegov potmuli bas dostiže dubine čije su frekvencije van domašaja normalnog lјudskog sluha. Čaša je bila odviše sitna za njegove prste, pa je grapu pio iz flaše, vino iz demižane. Predimenzioniran i nezgrapan Anđelo je, kao Bodlerov albatros, bivao takav samo na kopnu. Kad se otisne na more on i njegova predačka barka postajali bi jedno. Na prostranoj ravni…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    KAD SE ŽENI KOSTIĆ LAKA…

    Laza Kostić (1841-1910), već kao proslavlјen i omilјen srpski pesnik, deverovao je 1. maja 1870. g. u Somboru Kosti Raduloviću (1842-1895), karlovačkom profesoru i novopostavlјenom upravitelјu somborske niže gimnazije, kasnije profesoru istorije, zemlјopisa i nemačkog jezika u somborskoj Preparandiji i jednom od urednika ovdašnjeg lista „Bačvanin“. Kostić je, inače, u Somboru često boravio, još od detinjstva i mladosti, a ovde je imao bliske rođake, odnosno znatno stariju braću od rođene tetke – uglednog pravnika, velikog župana i sudiju mađarskog vrhovnog suda Niku Mihajlovića i njegovog rođenog brata Đoku, imućnog somborskog trgovca. Ujedno, i njegova druga rođena tetka (majka-Kata, kako je Laza zvao), koja ga je odhranila nakon majčine smrti, takođe…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    VOJVOĐANSKI BEĆARAC

    Dok je ponosni montanjar herojski guslao, Šumadinac je već dozivao goru da mu pričuva ovce dok on siđe dole do devojke, a naš čulni prečanluk i severna ravnica su lumpovali. Dabome, lumpovalo se najviše uz bećarac. Bećarac već dva veka predstavlja jednu od prepoznatljivih odlika Vojvodine i jednako se pevao među ovdašnjim srpskim, bunjevačkim i šokačkim življem, kako po Bačkoj, tako i po Sremu ili Banatu, ali i po susednoj Slavoniji. Dugo se za bećarac nije marilo, pa ni Vuk Karadžić u svom sakupljačkom radu nije obratio pažnju na njega, te bećerac nije bio priznat kao narodna baština, mada je bio i ostao lepa i izvorna naša pesma i nezamenjiva…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    NAJLEPŠA BUNJEVAČKA “PISMA”

    Ni jedan narod u Bačkoj nema toliki broj prepoznatljivih i lepih svojih pesama, kao što ih imaju bački Bunjevci. Ali, istovremeno, ni jedan narod u Bačkoj nije toliko bio izložen pokušajima asimilacije kao što su to, već duže od dva stoleća, Bunjevci. U zvaničnim dokumentima ovi potomci doseljenika iz zapadne Hercegovine, jugozapadne Bosne, severne Dalmacije i Like, katoličke vere i ikavsko-štokavskog narečja i dijalekta, koji su pristigli u Bačku u nekoliko migracionih talasa, od početka do kraja 17. stoleća, nazivani su Dalmatima, Ilirima i katoličkim Racima. Ipak, u svojoj internoj tradicionalnoj komunikaciji ovi ljudi su uvek sebe nazivali Bunjevcima. Taj patrijarhalan, fizički naočit, vredan, čestit, ponosan, veseo, ali dostojanstven i…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    U TOM SOMBORU – PESMA KOJU JE NAPISAO ZIDAR

    U staroj i znamenitoj somborskoj bunjevačkoj porodici Marković, rođen je 1876. g. Blaško Marković, koji je, nakon završene osnovne škole, izučio u rodnom gradu zidarski zanat (a zidari su u Somboru, krajem 19. i početkom 20. veka, skoro isključivo bili Bunjevci). Osim zidarstvom, Blaško Marković je bio i odličan prim-tamburaš u jednom od nekoliko ovdašnjih tamburaških orkestara (u Somboru su u to vreme postojale četiri mađarske i pet srpskih, odnosno bunjevačkih tamburaških „bandi“). I sam sklon komponovanju i pisanju pesama, Blaško Marković je, još kao mladić (verovatno prvih godina 20. veka) napisao muziku i tekst nadaleko poznate pesme „U tom Somboru“, koja će dugo nadživeti svog autora. U svoje četiri…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    VOJVODINA (Miroslav Mika Antić)

    Veruju vo jedinu i vo jed i vo inu ravnicu – mater moju i zapljuvanu i svetu, tu Vojvodinu u soli, u hlebu i u vinu, i ne verujem joj, veru joj njenu i krv joj somotsku i prokletu, a slepački joj se molim dok mi na usni škrguće i miriše rđa i rže blagoslovena kao pričest i zrno aprilske kiše, i dok me kolje pod grlom njen dah ljut kao vile, pa teme i čelo škropi beli cvet bagremova, i dok se rvem sa žitom, dok zvezde po meni mile, a ona rominja i tinja i survava se sa krova sva toržestvena i roždestvena od lepote i rugla i…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    POP ĆIRA I POP SPIRA BILI SU SOMBORCI

    Kada su 1898. g. u “Brankovom kolu” počeli da izlaze nastavci šaljivog romana Stevana Sremca “Pop Ćira i pop Spira”, u somborskoj Srpskoj čitaonici došlo je do otimanja ko će pre da dobije na čitanje primerke ovog časopisa. Razlog je bio jednostavan i to su dobro znali svi Somborci – glavni junaci zapravo su bili njihovi sugrađani. Rođeni ujak i hranitelj Stevana Sremca, pisca čuvene komedije, bio je nekadašnji somborski županijski pisar Jovan Đorđević, pokretač Društva srpskog pozorišta u Somboru, kasnije osnivač Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu i Narodnog pozorišta u Beogradu. Đorđević je svom nećaku ispričao (ne)zgodu koja se u vreme njegovog boravka u Somboru dogodila između dva…

  • DAMARI RAVNICE,  Književnost

    “GOLUB” – SOMBORSKI LIST ZA MLADE IZ 19. VEKA

    Somborski list za srpsku mladež „Golub“, uz Zmajev „Neven“, bio je najznačajniji omladinski list na srpskom jeziku s kraja 19. i s početka 20. stoleća. „Golub“ je bio tek nešto stariji (jednu godinu) i tek nešto dugovečniji (dve godine) od „Nevena“. Pokrenuli su ga nastavnici somborske Srpske više devojačke škole Petar Despotović i Jovan Blagojević. Blagojević je bio prvi i dugogodišnji urednik lista, sve do 1906. godine, kada ga je nasledio Kosta Stojačić, koji je list uređivao do kraja njegovog postojanja. Prvi broj somborskog „Goluba“ pojavio se 1. januara 1879. godine, u izdanju Izdavačke knjižarnice Milivoja Karakaševića, ovdašnjeg knjižara i izdavača. List je, sve do 1909. g. štampan u somborskoj…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    SOMBORSKI GAJDAŠI

    Vekovima su, uz frule, gajde bile osnovni muzički instrument među bačkim Srbima i Bunjevcima (Ala ječi ova kuća naša / od frulaša i starih gajdaša), a još dugo ni pojava tambura i tamburaških bandi, u prvoj polovini 19. veka, nije mogla da im naudi i da ih istisne iz gostionica i sa ličnih i opštih svetkovina svih vrsta (gajde su bile paorska i ratarska svirala, a tambure purgreski – građanski instument). Uz gajde se rađalo, svatovalo, svečarilo, bećarilo, lumpovalo, kretalo u rat i ratovalo, odlazilo na birališta, pa i sahranjivalo. Načinjene od belih jarećih mešina svirale su gajde svatovce, bećarce, poskočice, kola, šarance, lese i ketuše, po bircuzima, mehanama i…

  • DAMARI RAVNICE,  Muzika

    TAMBURE ZA CARSKE UŠI

    Tradicija vojvođanske tamburaške muzike i danas se najčešće vezuje za Sombor i Suboticu. Dok su im preci pevali uz gusle i gajde, Somborci i Subotičani su, već od prve polovine 19. veka, sve više svoja veselja i bećarenja vezivali za tamburaše. Njihovi tamburaši su svirali i daleko izvan svojih gradova, odlazeći sve do Pešte, Beča ili Pariza, pa čak i preko okeana, u Ameriku (znameniti srpski spisatelj Jaša Ignjatović beleži u svojim sećanjima kako su prvi tamburaši, koje je čuo u svom detinjstvu, tridesetih godina 19. veka u Sentandreji, bili iz Subotice). No, ovde ćemo ipak nešto više pričati o somborskim tamburašima. Najstariji podaci o tamburašima u Somboru zapisani su…